ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.1.1
(अजातशत्रुब्राह्मणं वा पर्यंकविद्याब्राह्मणम्)
दृप्तबालाकिर्हानूचानो गार्ग्य आस ।
स होवाचाजातशत्रुं काश्यं ब्रह्म ते ब्रवाणीति ।
स होवाचाजातशत्रुः सहस्रमेतस्यां वाचि दद्मः, जनको जनक इति वै जना धावन्तीति ॥ २.१.१ ॥
ଏହା ଅଜାତଶତ୍ରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ପର୍ୟଙ୍କବିଦ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଅହଂକାରୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ଗାର୍ଗ୍ୟ ବାଳାକି କାଶୀର ରାଜା ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେବି।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା ପାଇଁ ଆମେ ହଜାରେ (ଗାଈ) ଦେବୁ; 'ଜନକ, ଜନକ' ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସନ୍ତି।'
Bṛhadāraṇyaka 2.1.2
स होवाच गार्ग्यः य एवासावादित्ये पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुर् मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति ॥ २.१.२ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ, 'ଆଦିତ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, 'ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ଓ ରାଜା ଭାବି ଉପାସନା କରେ।' ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ଓ ରାଜା ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.3
स होवाच गार्ग्यः य एवासौ चन्द्रे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
बृहन् पाण्दरवासाः सोमो राजेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्तेऽहरहर्सुतः प्रसुतो भवति ।
नास्यान्नं क्षीयते ॥ २.१.३ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ, 'ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, 'ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମହାନ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସୋମ ରାଜା ଭାବି ଉପାସନା କରେ।' ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ତା'ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ସୋମରସ ବହେ; ତା'ର ଅନ୍ନ କେବେ ହେଁ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.4
स होवाच गार्ग्यः य एवासौ विद्युति पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
तेजस्वीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते तेजस्वी ह भवति ।
तेजस्विनी हास्य प्रजा भवति ॥ २.१.४ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ, 'ବିଦ୍ୟୁତରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, 'ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବି ଉପାସନା କରେ।' ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ, ଏବଂ ତା'ର ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ୱିନୀ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.5
स होवाच गार्ग्यः य एवायमाकाशे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
पूर्णमप्रवर्तीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर्नास्यास्माल्लोकात्प्रजोद्वर्तते ॥ २.१.५ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଆକାଶରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଚଳ' ଏପରି ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏ ଲୋକରୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.6
स होवाच गार्ग्यः य एवायं वायौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते जिष्णुर्हापराजिष्णुर्भवत्यन्यतस्त्यजायी ॥ २.१.६ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ବାୟୁରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ଇନ୍ଦ୍ର, ବୈକୁଣ୍ଠ, ଅପରାଜିତ ସେନା' ଏପରି ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ଓ ଅଜେୟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.7
स होवाच गार्ग्यः य एवायमग्नौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते विषासहिर्ह भवति ।
विषासहिर्हास्य प्रजा भवति ॥ २.१.७ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ବିଷାସହି (ଶତ୍ରୁକୁ ସହି ଜିତିବା)' ଏପରି ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବିଷାସହି ହୁଏ; ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ବିଷାସହି ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.8
स होवाच गार्ग्यः य एवायमप्सु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते प्रतिरूपं हैवैनमुपगच्छति नाप्रतिरूपम् ।
अथो प्रतिरुपोऽस्माज्जायते ॥ २.१.८ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଜଳରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ପ୍ରତିରୂପ (ପ୍ରତିବିମ୍ବ)' ଏପରି ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଅନୁରୂପ ବସ୍ତୁ ହିଁ ଆସେ, ବିପରୀତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନୁରୂପ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.9
स होवाच गार्ग्यः य एवायमादर्शे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
रोचिष्णुरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते रोचिष्णुर्ह भवति ।
रोचिष्णुर्हास्य प्रजा भवति ।
अथो यैः संनिगच्छति ।
सर्वांस्तानतिरोचते ॥ २.१.९ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ କଥା ନ କର। ମୁଁ ଏହାକୁ 'ରୋଚିଷ୍ଣୁ' (ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ) ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଉପାସନା କରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ତାହାର ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସହ ସେ ମିଳିତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.10
स होवाच गार्ग्यः य एवायं यन्तं पश्चाच्छब्दोऽनूदेत्येतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
असुरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति ।
नैनं पुरा कालात्प्राणो जहाति ॥ २.१.१० ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଯିବା ଲୋକର ପଛରେ ଶବ୍ଦ ଅନୁସରଣ କରେ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ କଥା ନ କର। ମୁଁ ଏହାକୁ 'ଅସୁ' (ପ୍ରାଣ) ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଉପାସନା କରେ ସେ ଏ ଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ପାଏ; ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାଣ ତାକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.11
स होवाच गार्ग्यः य एवायं दिक्षु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते द्वितीयवान् ह भवति ।
नास्माद्गणश्छिद्यते ॥ २.१.११ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଦିଗମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ କଥା ନ କର। ମୁଁ ଏହାକୁ 'ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନପଗ' (ସାଥୀ, କେବେ ବି ଅଲଗା ନ ହେଉଥିବା) ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଉପାସନା କରେ ସେ ସାଥୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାହାଠାରୁ ତାହାର ଦଳ ଅଲଗା ହୁଏ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.12
स होवाच गार्ग्यः य एवायं छायामयः पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
मृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति ।
नैनं पुरा कालान्मृत्युरागच्छति ॥ २.१.१२ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଛାୟାମୟ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ କଥା ନ କର। ମୁଁ ଏହାକୁ 'ମୃତ୍ୟୁ' ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଉପାସନା କରେ ସେ ଏ ଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ପାଏ; ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ତା ନିକଟକୁ ଆସେ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.13
स होवाच गार्ग्यः य एवायमात्मनि पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
आत्मन्वीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्त आत्मन्वी ह भवति ।
आत्मन्विनी हास्य प्रजा भवति ।
स ह तूष्णीमास गार्ग्यः ॥ २.१.१३ ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ, "ଆତ୍ମାରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ।" ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, "ଏ ବିଷୟରେ ବିବାଦ କରନାହିଁ। ମୁଁ ଏହାଙ୍କୁ ଆତ୍ମବାନ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ।" ଯିଏ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଆତ୍ମବାନ ହୁଏ; ତାର ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମବତୀ ହୁଅନ୍ତି। ତା'ପରେ ଗାର୍ଗ୍ୟ ନୀରବ ରହିଲେ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.14
स होवाचाजातशत्रुः एतावन्नू३ इति ।
एतावद्धीति ।
नैतावता विदितं भवतीति ।
स होवाच गार्ग्यः उप त्वायानीति ॥ २.१.१४ ॥
ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, "ଏତିକି କି?" ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ, "ହଁ, ଏତିକି।" ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, "ଏତିକିରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।" ତା'ପରେ ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଛି।"
Bṛhadāraṇyaka 2.1.15
स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं चैतद्यद्ब्राह्मणः क्षत्रियमुपेयाद्ब्रह्म मे वक्ष्यतीति ।
व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति ।
तं पाणावादायोत्तस्थौ ।
तौ ह पुरुषं सुप्तमाजग्मतुः ।
तमेतैर्नामभिरामन्त्रयां चक्रे बृहन् पाण्दरवासः सोम राजन्निति ।
स नोत्तस्थौ ।
तं पाणिनापेषं बोधयां चकार ।
स होत्तस्थौ ॥ २.१.१५ ॥
ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଖକୁ ଯାଇ ବ୍ରହ୍ମ ଶିଖିବେ ବୋଲି ଆଶା କରିବା ଉଲଟା। ମୁଁ ତୁମକୁ ବୁଝାଇବି।" ତା'ପରେ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଶୋଇଥିବା ପୁରୁଷ ପାଖକୁ ଗଲେ। "ହେ ବୃହନ୍, ଧଳା ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସୋମ, ରାଜନ୍" ବୋଲି ସେହି ନାମରେ ଡାକିଲେ। ସେ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ହାତରେ ଚାପି ଜଗାଇଲେ; ସେ ଉଠିଲେ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.16
स होवाचाजातशत्रुः यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाभूत्कुत एतदागादिति ।
तदु ह न मेने गार्ग्यः ॥ २.१.१६ ॥
ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, "ଏ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ବିଜ୍ଞାନମୟ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ସେ କେଉଁଠି ଥିଲେ? ଏବେ ଏ କେଉଁଠାରୁ ଫେରି ଆସିଲା?" ଗାର୍ଗ୍ୟ ତାହା ମାନିଲେ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.17
स होवाचाजातशत्रुः यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषस्तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्नानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते ।
तानि यदा गृह्णाति ।
अथ हैतत्पुरुषः स्वपिति नाम ।
तद्गृहीत एव प्राणो भवति ।
गृहीता वाग् ।
गृहीतं चक्षुर् ।
गृहीतं श्रोत्रम् ।
गृहीतं मनः ॥ २.१.१७ ॥
ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ବିଜ୍ଞାନମୟ ଏହି ପୁରୁଷ ଯେତେବେଳେ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ଏହି ପ୍ରାଣମାନଙ୍କୁ ବିଜ୍ଞାନ ସହିତ ନେଇ ହୃଦୟ ଭିତରର ଆକାଶରେ ଶୟନ କରେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗୁଟାଇ ନିଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ପୁରୁଷ ଶୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେବେ ପ୍ରାଣ ଗୁଟାଇ ହୋଇଯାଏ; ବାକ୍ ଗୁଟାଇ ହୋଇଯାଏ, ଚକ୍ଷୁ ଗୁଟାଇ ହୋଇଯାଏ, ଶ୍ରୋତ୍ର ଗୁଟାଇ ହୋଇଯାଏ, ମନ ଗୁଟାଇ ହୋଇଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.18
स यत्रैतत्स्वप्न्यया चरति ते हास्य लोकाः ।
तदुतेव महाराजो भवत्युतेव महाब्राह्मणः ।
उतेवोच्चावचं निगच्छति ।
स यथा महाराजो जानपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवमेवैष एतत्प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते ॥ २.१.१८ ॥
ସେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥାରେ ବିଚରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ସେହି ଲୋକସବୁ ହୋଇଥାଏ। ସେତେବେଳେ ସେ ଯେମିତି ମହାରାଜା ହୁଏ, ଯେମିତି ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସବୁ ପାଏ। ମହାରାଜା ଯେପରି ନିଜ ଜନପଦର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବୁଲନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ପୁରୁଷ ଏହି ପ୍ରାଣମାନଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଶରୀରରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଚରଣ କରେ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.19
अथ यदा सुषुप्तो भवति ।
यदा न कस्य चन वेद ।
हिता नाम नाड्यो द्वासप्ततिः सहस्राणि हृदयात्पुरीततमभिप्रतिष्ठन्ते ।
ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते ।
स यथा कुमारो वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वाऽतिघ्नीमानन्दस्य गत्वा शयीत ।
एवमेवैष एतच्छेते ॥ २.१.१९ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେତେବେଳେ ସେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ହୃଦୟରୁ ପୁରୀତତ୍ ଚାରିପାଖେ ବହତୁରୀ ହଜାର ହିତା ନାମକ ନାଡ଼ି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ ସେ ପୁରୀତତିରେ ଶୋଇଥାଏ। ଶିଶୁ, ମହାରାଜା ବା ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ ଆନନ୍ଦର ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚି ଯେମିତି ଶୋଏ, ସେହିପରି ସେ ଏଥିରେ ଶୋଇଥାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.20
स यथोर्णनाभिस्तन्तुनोच्चरेद्यथा अग्नेः क्षुद्रा विष्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्येवमेवास्मादात्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति ।
तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति ।
प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥ २.१.२० ॥
ମାକଡ଼ସା ଯେପରି ନିଜ ସୂତାରୁ ବାହାରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଯେପରି ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଉଡ଼େ, ସେହିପରି ଏହି ଆତ୍ମାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଭୂତ ବାହାରନ୍ତି। ତାହାର ଉପନିଷଦ ହେଉଛି 'ସତ୍ୟର ସତ୍ୟ'। ପ୍ରାଣମାନେ ସତ୍ୟ; ଏହା ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ।