ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Bṛhadāraṇyaka 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.1.1
(अजातशत्रुब्राह्मणं वा पर्यंकविद्याब्राह्मणम्)
दृप्तबालाकिर्हानूचानो गार्ग्य आस ।
स होवाचाजातशत्रुं काश्यं ब्रह्म ते ब्रवाणीति ।
स होवाचाजातशत्रुः सहस्रमेतस्यां वाचि दद्मः, जनको जनक इति वै जना धावन्तीति ॥ २.१.१ ॥
ਇਹ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਪਰਯੰਕਵਿਦਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ। ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗਾਰਗਯ ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਗਾਵਾਂ) ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; 'ਜਨਕ, ਜਨਕ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਦੌੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'
Bṛhadāraṇyaka 2.1.2
स होवाच गार्ग्यः य एवासावादित्ये पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुर् मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति ॥ २.१.२ ॥
ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਆਦਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.3
स होवाच गार्ग्यः य एवासौ चन्द्रे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
बृहन् पाण्दरवासाः सोमो राजेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्तेऽहरहर्सुतः प्रसुतो भवति ।
नास्यान्नं क्षीयते ॥ २.१.३ ॥
ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਦਿਨ ਸੋਮਰਸ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਨ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.4
स होवाच गार्ग्यः य एवासौ विद्युति पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
तेजस्वीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते तेजस्वी ह भवति ।
तेजस्विनी हास्य प्रजा भवति ॥ २.१.४ ॥
ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਤੇਜਸਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਤੇਜਸਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.5
स होवाच गार्ग्यः य एवायमाकाशे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
पूर्णमप्रवर्तीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर्नास्यास्माल्लोकात्प्रजोद्वर्तते ॥ २.१.५ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਚੱਲ' ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.6
स होवाच गार्ग्यः य एवायं वायौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते जिष्णुर्हापराजिष्णुर्भवत्यन्यतस्त्यजायी ॥ २.१.६ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਇੰਦਰ, ਵੈਕੁੰਠ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਸੈਨਾ' ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਸਰੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.7
स होवाच गार्ग्यः य एवायमग्नौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते विषासहिर्ह भवति ।
विषासहिर्हास्य प्रजा भवति ॥ २.१.७ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਵਿਸ਼ਾਸਹਿ (ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ)' ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਾਸਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਸਹਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.8
स होवाच गार्ग्यः य एवायमप्सु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते प्रतिरूपं हैवैनमुपगच्छति नाप्रतिरूपम् ।
अथो प्रतिरुपोऽस्माज्जायते ॥ २.१.८ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ (ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ)' ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਅਨੁਰੂਪ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਪਰੀਤ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਨੁਰੂਪ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.9
स होवाच गार्ग्यः य एवायमादर्शे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
रोचिष्णुरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते रोचिष्णुर्ह भवति ।
रोचिष्णुर्हास्य प्रजा भवति ।
अथो यैः संनिगच्छति ।
सर्वांस्तानतिरोचते ॥ २.१.९ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 'ਰੋਚਿਸ਼ਣੂ' (ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ) ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਹ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.10
स होवाच गार्ग्यः य एवायं यन्तं पश्चाच्छब्दोऽनूदेत्येतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
असुरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति ।
नैनं पुरा कालात्प्राणो जहाति ॥ २.१.१० ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਂਗ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦਾ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 'ਅਸੁ' (ਪ੍ਰਾਣ) ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.11
स होवाच गार्ग्यः य एवायं दिक्षु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते द्वितीयवान् ह भवति ।
नास्माद्गणश्छिद्यते ॥ २.१.११ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 'ਦ੍ਵਿਤੀਯ, ਅਨਪਗ' (ਸਾਥੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਵਿਛੜਨ ਵਾਲਾ) ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਟੋਲਾ ਨਹੀਂ ਵਿਛੜਦਾ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.12
स होवाच गार्ग्यः य एवायं छायामयः पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
मृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति ।
नैनं पुरा कालान्मृत्युरागच्छति ॥ २.१.१२ ॥
ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਛਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇਹ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 'ਮ੍ਰਿਤਯੂ' (ਮੌਤ) ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.13
स होवाच गार्ग्यः य एवायमात्मनि पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
आत्मन्वीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्त आत्मन्वी ह भवति ।
आत्मन्विनी हास्य प्रजा भवति ।
स ह तूष्णीमास गार्ग्यः ॥ २.१.१३ ॥
ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਇਸੇ ਨੂੰ ਆਤਮਵਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਆਤਮਵਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਗਾਰਗਯ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.14
स होवाचाजातशत्रुः एतावन्नू३ इति ।
एतावद्धीति ।
नैतावता विदितं भवतीति ।
स होवाच गार्ग्यः उप त्वायानीति ॥ २.१.१४ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਸ ਏਨਾ ਹੀ?" ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ, ਏਨਾ ਹੀ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਏਨੇ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।" ਤਦ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।"
Bṛhadāraṇyaka 2.1.15
स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं चैतद्यद्ब्राह्मणः क्षत्रियमुपेयाद्ब्रह्म मे वक्ष्यतीति ।
व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति ।
तं पाणावादायोत्तस्थौ ।
तौ ह पुरुषं सुप्तमाजग्मतुः ।
तमेतैर्नामभिरामन्त्रयां चक्रे बृहन् पाण्दरवासः सोम राजन्निति ।
स नोत्तस्थौ ।
तं पाणिनापेषं बोधयां चकार ।
स होत्तस्थौ ॥ २.१.१५ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਕੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣਾ ਉਲਟ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਪੁਰਖ ਕੋਲ ਗਏ। "ਹੇ ਬ੍ਰਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ, ਰਾਜਨ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਜਗਾਇਆ; ਉਹ ਉੱਠ ਬੈਠਾ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.16
स होवाचाजातशत्रुः यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाभूत्कुत एतदागादिति ।
तदु ह न मेने गार्ग्यः ॥ २.१.१६ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਮਯ ਪੁਰਖ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਸੀ? ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ?" ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.17
स होवाचाजातशत्रुः यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषस्तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्नानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते ।
तानि यदा गृह्णाति ।
अथ हैतत्पुरुषः स्वपिति नाम ।
तद्गृहीत एव प्राणो भवति ।
गृहीता वाग् ।
गृहीतं चक्षुर् ।
गृहीतं श्रोत्रम् ।
गृहीतं मनः ॥ २.१.१७ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਗਿਆਨਮਯ ਇਹ ਪੁਰਖ ਜਦੋਂ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੁਰਖ ਸੁੱਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਪ੍ਰਾਣ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਣੀ ਸਮੇਟੀ ਹੋਈ, ਨੇਤਰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.18
स यत्रैतत्स्वप्न्यया चरति ते हास्य लोकाः ।
तदुतेव महाराजो भवत्युतेव महाब्राह्मणः ।
उतेवोच्चावचं निगच्छति ।
स यथा महाराजो जानपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवमेवैष एतत्प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते ॥ २.१.१८ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਸੁਪਨ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਉਹ ਮਾਨੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਮਹਾਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪੁਰਖ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.19
अथ यदा सुषुप्तो भवति ।
यदा न कस्य चन वेद ।
हिता नाम नाड्यो द्वासप्ततिः सहस्राणि हृदयात्पुरीततमभिप्रतिष्ठन्ते ।
ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते ।
स यथा कुमारो वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वाऽतिघ्नीमानन्दस्य गत्वा शयीत ।
एवमेवैष एतच्छेते ॥ २.१.१९ ॥
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪੁਰੀਤਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਿਤਾ ਨਾਮਕ ਨਾੜੀਆਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਉਹ ਪੁਰੀਤਤੀ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਾਲਕ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮਹਾਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.1.20
स यथोर्णनाभिस्तन्तुनोच्चरेद्यथा अग्नेः क्षुद्रा विष्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्येवमेवास्मादात्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति ।
तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति ।
प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥ २.१.२० ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੱਕੜੀ ਆਪਣੇ ਧਾਗੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ 'ਸੱਚ ਦਾ ਸੱਚ'। ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ; ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ।