ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.1.1
(अजातशत्रुब्राह्मणं वा पर्यंकविद्याब्राह्मणम्)
दृप्तबालाकिर्हानूचानो गार्ग्य आस ।
स होवाचाजातशत्रुं काश्यं ब्रह्म ते ब्रवाणीति ।
स होवाचाजातशत्रुः सहस्रमेतस्यां वाचि दद्मः, जनको जनक इति वै जना धावन्तीति ॥ २.१.१ ॥
ఇది అజాతశత్రు బ్రాహ్మణం లేదా పర్యంకవిద్యా బ్రాహ్మణం. గర్వించిన, విద్వాంసుడైన గార్గ్య బాలాకి, కాశీ రాజు అజాతశత్రువుతో అన్నాడు, 'నేను నీకు బ్రహ్మాన్ని ఉపదేశిస్తాను.' అజాతశత్రువు అన్నాడు, 'ఈ మాటకు మేము వెయ్యి (ఆవులు) ఇస్తాము; 'జనకుడు, జనకుడు' అని చెప్పుకుంటూ ప్రజలు పరుగెత్తుకు వస్తారు.'
Bṛhadāraṇyaka 2.1.2
स होवाच गार्ग्यः य एवासावादित्ये पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुर् मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति ॥ २.१.२ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు, 'ఆదిత్యునిలో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను.' అజాతశత్రువు అన్నాడు, 'దీనిపై నాతో వాదించకు. 'ఈయనను సర్వభూతాలకు పైన నిలిచిన, వాటి శిరస్సు, రాజుగా నేను ఉపాసిస్తాను.' ఈ విధంగా ఉపాసించేవాడు సర్వభూతాలకు పైన నిలిచిన, వాటి శిరస్సు, రాజు అవుతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.3
स होवाच गार्ग्यः य एवासौ चन्द्रे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
बृहन् पाण्दरवासाः सोमो राजेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्तेऽहरहर्सुतः प्रसुतो भवति ।
नास्यान्नं क्षीयते ॥ २.१.३ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు, 'చంద్రునిలో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను.' అజాతశత్రువు అన్నాడు, 'దీనిపై నాతో వాదించకు. 'ఈయనను మహాత్ముడు, తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సోమ రాజుగా నేను ఉపాసిస్తాను.' ఈ విధంగా ఉపాసించేవానికి ప్రతిదినం సోమరసం కురుస్తూ ఉంటుంది; అతని అన్నం ఎన్నడూ తరగదు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.4
स होवाच गार्ग्यः य एवासौ विद्युति पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
तेजस्वीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते तेजस्वी ह भवति ।
तेजस्विनी हास्य प्रजा भवति ॥ २.१.४ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు, 'మెరుపులో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను.' అజాతశత్రువు అన్నాడు, 'దీనిపై నాతో వాదించకు. 'ఈయనను తేజస్వి అని నేను ఉపాసిస్తాను.' ఈ విధంగా ఉపాసించేవాడు నిశ్చయంగా తేజస్వి అవుతాడు; అతని సంతానమూ తేజస్విని అవుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.5
स होवाच गार्ग्यः य एवायमाकाशे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
पूर्णमप्रवर्तीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर्नास्यास्माल्लोकात्प्रजोद्वर्तते ॥ २.१.५ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: ఆకాశంలో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తున్నాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో వాదించకు. 'పూర్ణుడు, చలనం లేనివాడు' అని ఈయనను నేను ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు సంతానంతో, పశువులతో పరిపూర్ణుడవుతాడు; అతని సంతానం ఈ లోకం నుండి తొలగిపోదు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.6
स होवाच गार्ग्यः य एवायं वायौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते जिष्णुर्हापराजिष्णुर्भवत्यन्यतस्त्यजायी ॥ २.१.६ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: వాయువులో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తున్నాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో వాదించకు. 'ఇంద్రుడు, వైకుంఠుడు, జయించలేని సేన' అని ఈయనను నేను ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు జయశీలుడూ, అజేయుడూ అవుతాడు; ఇతరులు అతన్ని విడిచిపెట్టరు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.7
स होवाच गार्ग्यः य एवायमग्नौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते विषासहिर्ह भवति ।
विषासहिर्हास्य प्रजा भवति ॥ २.१.७ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: అగ్నిలో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తున్నాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో వాదించకు. 'విషాసహి (శత్రువులను ఓర్చి జయించువాడు)' అని ఈయనను నేను ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు నిజంగానే విషాసహి అవుతాడు; అతని సంతానం కూడా విషాసహి అవుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.8
स होवाच गार्ग्यः य एवायमप्सु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते प्रतिरूपं हैवैनमुपगच्छति नाप्रतिरूपम् ।
अथो प्रतिरुपोऽस्माज्जायते ॥ २.१.८ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: నీటిలో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తున్నాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో వాదించకు. 'ప్రతిరూపం (ప్రతిబింబం)' అని ఈయనను నేను ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవానికి అనురూపమైనవే వస్తాయి, అననురూపమైనవి రావు; అతని నుండి అనురూపమైన సంతానం పుడుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.9
स होवाच गार्ग्यः य एवायमादर्शे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
रोचिष्णुरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते रोचिष्णुर्ह भवति ।
रोचिष्णुर्हास्य प्रजा भवति ।
अथो यैः संनिगच्छति ।
सर्वांस्तानतिरोचते ॥ २.१.९ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: అద్దంలో కనిపించే ఈ పురుషుణ్ణే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో మాట్లాడకు. నేను దీనిని 'రోచిష్ణు' (ప్రకాశించువాడు) అని ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు ప్రకాశవంతుడవుతాడు; అతని సంతానమూ ప్రకాశిస్తుంది; అతన్ని కలిసే వారందరినీ అతడు అధిగమించి ప్రకాశిస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.10
स होवाच गार्ग्यः य एवायं यन्तं पश्चाच्छब्दोऽनूदेत्येतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
असुरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति ।
नैनं पुरा कालात्प्राणो जहाति ॥ २.१.१० ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: వెళ్ళేవాని వెనుక శబ్దం అనుసరించినట్లు కనిపించే ఈయననే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో మాట్లాడకు. నేను దీనిని 'అసు' (ప్రాణం) అని ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు ఈ లోకంలో పూర్తి ఆయుష్షు పొందుతాడు; కాలం రాకముందే ప్రాణం అతన్ని విడిచిపెట్టదు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.11
स होवाच गार्ग्यः य एवायं दिक्षु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते द्वितीयवान् ह भवति ।
नास्माद्गणश्छिद्यते ॥ २.१.११ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: దిక్కులలో కనిపించే ఈ పురుషుణ్ణే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో మాట్లాడకు. నేను దీనిని 'ద్వితీయుడు, అనపగుడు' (తోడుండేవాడు, ఎప్పుడూ విడిపోనివాడు) అని ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు తోడు కలవాడవుతాడు; అతని పరివారం అతని నుండి తెగిపోదు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.12
स होवाच गार्ग्यः य एवायं छायामयः पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः ।
मृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति ।
नैनं पुरा कालान्मृत्युरागच्छति ॥ २.१.१२ ॥
గార్గ్యుడు అన్నాడు: ఛాయామయుడైన ఈ పురుషుణ్ణే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో మాట్లాడకు. నేను దీనిని 'మృత్యువు' అని ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు ఈ లోకంలో పూర్తి ఆయుష్షు పొందుతాడు; కాలం రాకముందే మృత్యువు అతని వద్దకు రాదు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.13
स होवाच गार्ग्यः य एवायमात्मनि पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।
स होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।
आत्मन्वीति वा अहमेतमुपास इति ।
स य एतमेवमुपास्त आत्मन्वी ह भवति ।
आत्मन्विनी हास्य प्रजा भवति ।
स ह तूष्णीमास गार्ग्यः ॥ २.१.१३ ॥
గార్గ్యుడు ఇలా అన్నాడు: "ఆత్మలో ఉన్న ఈ పురుషుడినే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను." అజాతశత్రువు అన్నాడు: "దీనిపై వాదించకు. నేను ఇతనినే ఆత్మవంతునిగా ఉపాసిస్తాను." ఈ విధంగా ఉపాసించేవాడు ఆత్మవంతుడవుతాడు; అతని సంతానమూ ఆత్మవంతమవుతుంది. అప్పుడు గార్గ్యుడు మౌనంగా ఉన్నాడు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.14
स होवाचाजातशत्रुः एतावन्नू३ इति ।
एतावद्धीति ।
नैतावता विदितं भवतीति ।
स होवाच गार्ग्यः उप त्वायानीति ॥ २.१.१४ ॥
అజాతశత్రువు అన్నాడు: "ఇంతేనా?" గార్గ్యుడు అన్నాడు: "అవును, ఇంతే." అజాతశత్రువు అన్నాడు: "ఇంతమాత్రాన తెలియబడదు." అప్పుడు గార్గ్యుడు అన్నాడు: "నేను మీ దగ్గరకు వస్తాను."
Bṛhadāraṇyaka 2.1.15
स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं चैतद्यद्ब्राह्मणः क्षत्रियमुपेयाद्ब्रह्म मे वक्ष्यतीति ।
व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति ।
तं पाणावादायोत्तस्थौ ।
तौ ह पुरुषं सुप्तमाजग्मतुः ।
तमेतैर्नामभिरामन्त्रयां चक्रे बृहन् पाण्दरवासः सोम राजन्निति ।
स नोत्तस्थौ ।
तं पाणिनापेषं बोधयां चकार ।
स होत्तस्थौ ॥ २.१.१५ ॥
అజాతశత్రువు అన్నాడు: "బ్రాహ్మణుడు క్షత్రియుని దగ్గరకు బ్రహ్మోపదేశం కోసం రావడం విపరీతమే. నేను నీకు తెలియజేస్తాను." తరువాత అతడిని చేతితో పట్టుకుని లేపి, నిద్రిస్తున్న పురుషుని దగ్గరకు వెళ్ళారు. "బృహన్, తెల్లని వస్త్రం ధరించినవా, సోమ, రాజా" అని ఆ పేర్లతో పిలిచారు. అతను లేవలేదు. చేతితో అదిమి మేల్కొలిపారు; అతను లేచాడు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.16
स होवाचाजातशत्रुः यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाभूत्कुत एतदागादिति ।
तदु ह न मेने गार्ग्यः ॥ २.१.१६ ॥
అజాతశత్రువు అన్నాడు: "ఇతడు నిద్రపోయినప్పుడు, విజ్ఞానమయుడైన ఈ పురుషుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? మళ్ళీ ఇతడు ఎక్కడనుంచి వచ్చాడు?" గార్గ్యుడు దానిని అంగీకరించలేదు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.17
स होवाचाजातशत्रुः यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषस्तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्नानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते ।
तानि यदा गृह्णाति ।
अथ हैतत्पुरुषः स्वपिति नाम ।
तद्गृहीत एव प्राणो भवति ।
गृहीता वाग् ।
गृहीतं चक्षुर् ।
गृहीतं श्रोत्रम् ।
गृहीतं मनः ॥ २.१.१७ ॥
అజాతశత్రు ఇలా అన్నాడు: విజ్ఞానమయుడైన ఈ పురుషుడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు, ఈ ప్రాణాలను విజ్ఞానంతో తీసుకుని హృదయంలోని ఆకాశంలో శయనిస్తాడు. అతడు వాటిని ఉపసంహరించినప్పుడు, ఈ పురుషుడు నిద్రిస్తున్నాడని అంటారు. అప్పుడు ప్రాణం ఉపసంహరించబడినదిగా ఉంటుంది; వాక్కు ఉపసంహరించబడినది, చూపు ఉపసంహరించబడినది, శ్రవణం ఉపసంహరించబడినది, మనస్సు ఉపసంహరించబడినది.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.18
स यत्रैतत्स्वप्न्यया चरति ते हास्य लोकाः ।
तदुतेव महाराजो भवत्युतेव महाब्राह्मणः ।
उतेवोच्चावचं निगच्छति ।
स यथा महाराजो जानपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवमेवैष एतत्प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते ॥ २.१.१८ ॥
అతడు ఈ స్వప్నావస్థలో సంచరించినప్పుడు, అతనికి ఆ లోకాలు ఉంటాయి. అప్పుడు అతడు మహారాజులా, మహాబ్రాహ్మణునిలా అవుతాడు, ఉన్నతమైనవీ అల్పమైనవీ పొందుతాడు. మహారాజు తన జనపదంలోని ప్రజలను వెంట తీసుకుని తన రాజ్యంలో ఇష్టానుసారం తిరిగినట్లే, ఈ పురుషుడు ఈ ప్రాణాలను తీసుకుని తన శరీరంలో ఇష్టానుసారం తిరుగుతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.19
अथ यदा सुषुप्तो भवति ।
यदा न कस्य चन वेद ।
हिता नाम नाड्यो द्वासप्ततिः सहस्राणि हृदयात्पुरीततमभिप्रतिष्ठन्ते ।
ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते ।
स यथा कुमारो वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वाऽतिघ्नीमानन्दस्य गत्वा शयीत ।
एवमेवैष एतच्छेते ॥ २.१.१९ ॥
ఇప్పుడు అతడు గాఢ నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, ఏదీ తెలియనప్పుడు, హృదయం నుండి పురీతత్ చుట్టూ డెబ్బై రెండు వేల హిత అనే నాడులు వ్యాపిస్తాయి. వాటి ద్వారా దిగి అతడు పురీతతిలో శయనిస్తాడు. బిడ్డ గానీ, మహారాజు గానీ, మహాబ్రాహ్మణుడు గానీ ఆనందం యొక్క పరమ స్థితికి చేరి పడుకున్నట్లు, అతడు ఇందులో శయనిస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 2.1.20
स यथोर्णनाभिस्तन्तुनोच्चरेद्यथा अग्नेः क्षुद्रा विष्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्येवमेवास्मादात्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति ।
तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति ।
प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥ २.१.२० ॥
సాలీడు తన దారం ద్వారా బయటకు వచ్చినట్లుగా, అగ్ని నుండి చిన్న చిన్న నిప్పురవ్వలు ఎగిరినట్లుగా, ఈ ఆత్మ నుండే సర్వ ప్రాణాలు, సర్వ లోకాలు, సర్వ దేవతలు, సర్వ భూతాలు వెలువడతాయి. దాని ఉపనిషత్తు 'సత్యానికి సత్యం'. ప్రాణాలే సత్యం; ఇది వాటి సత్యం.