Upaniṣads · Bṛhadāraṇyaka 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.5.1
(याज्ञवल्क्यमैत्रेयीसंवादब्राह्मणम्)
अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर्मैत्रेयी च कात्यायनी च ।
तयोर्ह मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव ।
स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्यायनी ।
अथ ह याज्ञवल्क्योऽन्यद्वृत्तमुपाकरिष्यन् ॥ ४.५.१ ॥
(El brāhmaṇa del diálogo de Yājñavalkya y Maitreyī) Ahora Yājñavalkya tenía dos esposas, Maitreyī y Kātyāyanī. De ellas, Maitreyī era una portavoz de brahman. Kātyāyanī tenía solo la sabiduría de una mujer. Entonces Yājñavalkya estaba a punto de emprender otro modo de vida.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.2
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
प्रव्रजिष्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कत्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ ४.५.२ ॥
"Maitreyī," dijo Yājñavalkya, "estoy a punto de partir de este lugar. Así que déjame arreglar tu parte con esta Kātyāyanī."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.3
सा होवाच मैत्रेयी
यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्स्यां न्वहं तेनामृताहो३ नेति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितम् ।
तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ ४.५.३ ॥
Maitreyī dijo: "Señor, si toda esta tierra estuviera llena de riquezas, ¿me volvería inmortal por esa riqueza?" Yājñavalkya dijo: "No." Tu vida sería como la vida de quienes poseen bienes. Pero no hay esperanza de inmortalidad mediante la riqueza.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.4
सा होवाच मैत्रेयी
येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ ४.५.४ ॥
Maitreyī dijo: «¿Qué haría yo con aquello por lo cual no llegaría a ser inmortal? Dime solamente lo que tú, venerable señor, sabes.»
Bṛhadāraṇyaka 4.5.5
स होवाच याज्ञवल्क्यः
प्रिया वै खलु नो भवती सती प्रियमवृधत् ।
हन्त तर्हि ।
भवत्येतद्व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ ४.५.५ ॥
Yājñavalkya dijo: «Eres querida para nosotros, y siendo querida, has acrecentado lo que es querido. Bien, entonces te lo explicaré. Mientras yo explico, medita en ello.»
Bṛhadāraṇyaka 4.5.6
स होवाच ।
न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय पशवः प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वेदानां कामाय वेदाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय वेदाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदं सर्वं विदितम् ॥ ४.५.६ ॥
Dijo: «En verdad, el esposo no es querido por amor al esposo, sino que el esposo es querido por amor al ātman. En verdad, la esposa no es querida por amor a la esposa, sino que la esposa es querida por amor al ātman. En verdad, los hijos no son queridos por amor a los hijos, sino que los hijos son queridos por amor al ātman. En verdad, la riqueza no es querida por amor a la riqueza, sino que la riqueza es querida por amor al ātman. En verdad, el ganado no es querido por amor al ganado, sino que el ganado es querido por amor al ātman. En verdad, el brahman no es querido por amor al brahman, sino que el brahman es querido por amor al ātman. En verdad, el kṣatra no es querido por amor al kṣatra, sino que el kṣatra es querido por amor al ātman. En verdad, los mundos no son queridos por amor a los mundos, sino que los mundos son queridos por amor al ātman. En verdad, los dioses no son queridos por amor a los dioses, sino que los dioses son queridos por amor al ātman. En verdad, los Vedas no son queridos por amor a los Vedas, sino que los Vedas son queridos por amor al ātman. En verdad, los seres no son queridos por amor a los seres, sino que los seres son queridos por amor al ātman. En verdad, todo no es querido por amor a todo, sino que todo es querido por amor al ātman. En verdad, el ātman debe ser visto, oído, meditado y contemplado, oh Maitreyī. En verdad, cuando el ātman es visto, oído, meditado y conocido, todo esto queda conocido.»
Bṛhadāraṇyaka 4.5.7
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
वेदास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमे वेदा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ ४.५.७ ॥
Brahman lo abandona a quien conoce los Vedas como distintos del ātman. El poder guerrero lo abandona a quien conoce el poder guerrero como distinto del ātman. Los mundos lo abandonan a quien conoce los mundos como distintos del ātman. Los dioses lo abandonan a quien conoce los dioses como distintos del ātman. Los Vedas lo abandonan a quien conoce los Vedas como distintos del ātman. Los seres lo abandonan a quien conoce los seres como distintos del ātman. Todo lo abandona a quien conoce todo como distinto del ātman. Esto es Brahman, este es el poder guerrero, estos son los mundos, estos son los dioses, estos son los Vedas, estos son los seres, esto es todo: este ātman es eso.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.8
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.८ ॥
Así como uno no puede captar los sonidos externos de un tambor golpeado, pero al captar el tambor mismo, o el sonido de su golpe, el sonido es captado; así el ātman se conoce por su realidad subyacente, no por los sonidos externos separados.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.9
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.९ ॥
Así como uno no puede captar los sonidos externos de una caracola soplada, pero al captar la caracola misma, o el sonido de su soplido, el sonido es captado; así el ātman se conoce por su realidad subyacente, no por los sonidos externos separados.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.10
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो ग्र्हीतः ॥ ४.५.१० ॥
Así como uno no puede captar los sonidos externos de una vīṇā tocada, pero al captar la vīṇā misma, o el sonido de su interpretación, el sonido es captado; así el ātman se conoce por su realidad subyacente, no por los sonidos externos separados.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.11
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येवं वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि ।
अस्यैवैतानि सर्वाणि निश्वसितानि ॥ ४.५.११ ॥
Así como de un fuego encendido con leña húmeda salen columnas de humo separadas, así, oh Maitreyī, el aliento de este gran ser es el Ṛg Veda, el Yajur Veda, el Sāma Veda, el Atharvāṅgiras, la historia, los Purāṇas, los conocimientos, los Upaniṣads, los versos, los aforismos, las explicaciones y los comentarios. El sacrificio, la ofrenda, el alimento, la bebida, este mundo, el otro mundo y todos los seres: todo esto son sus alientos.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.12
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ ४.५.१२ ॥
Así como el océano es el único lugar de reposo de todas las aguas, así la piel es el único lugar de reposo de todos los contactos. Así las dos fosas nasales son el único lugar de reposo de todos los olores. Así la lengua es el único lugar de reposo de todos los sabores. Así el ojo es el único lugar de reposo de todas las formas. Así el oído es el único lugar de reposo de todos los sonidos. Así la mente es el único lugar de reposo de todas las intenciones. Así el corazón es el único lugar de reposo de todos los conocimientos. Así las dos manos son el único lugar de reposo de todas las acciones. Así los órganos genitales son el único lugar de reposo de todos los placeres. Así el ano es el único lugar de reposo de todas las excreciones. Así los dos pies son el único lugar de reposo de todos los caminos. Así la palabra es el único lugar de reposo de todos los Vedas.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.13
स यथा सैन्धवघनोऽनन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नो रसघन एव ।
एवं वा अरेऽयमात्मानन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नः प्रज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनयति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ ४.५.१३ ॥
Así como un terrón de sal gema es por entero y puramente una masa de sabor, sin interior ni exterior, así, oh Maitreyī, este ātman es por entero y puramente una masa de pura conciencia, sin interior ni exterior. Surgiendo de estos seres, se disuelve de nuevo en ellos. Tras la muerte no hay conciencia, oh Maitreyī, digo esto. Así habló Yājñavalkya.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.14
सा होवाच मैत्रेयी
अत्रैव मा भगवान्मोहान्तमापीपदत् ।
न वा अहमिमं विजानामीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अविनाशी वा अरेऽयमात्मानुच्छित्तिधर्मा ॥ ४.५.१४ ॥
Maitreyī dijo: «Aquí mismo el venerable me ha sumido en la confusión, pues no comprendo esto». Yājñavalkya dijo: «Oh Maitreyī, yo no hablo de confusión. Este ātman es ciertamente indestructible, oh Maitreyī; su naturaleza no es ser cortado ni destruido».
Bṛhadāraṇyaka 4.5.15
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति, तदितर इतरं जिघ्रति, तदितर इतरं रसयते, तदितर इतरमभिवदति, तदितर इतरं शृणोति, तदितर इतरं मनुते. तदितर इतरं स्पृशति, तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं रसयेत्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं स्पृशेत्तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न हि सज्यते ।
असितो न व्यथते न रिष्यति ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादित्युक्तानुशासनासि मैत्रेयि ।
एतावदरे खल्वमृतत्वमिति होक्त्वा याज्ञवल्क्यो विजहार ॥ ४.५.१५ ॥
Donde hay, por así decir, dualidad, uno ve a otro, huele a otro, saborea a otro, habla con otro, escucha a otro, piensa en otro, toca a otro, conoce a otro. Pero cuando para él todo se ha vuelto solo el ātman, ¿con qué vería a quién, con qué olería a quién, con qué saborearía a quién, con qué hablaría a quién, con qué escucharía a quién, con qué pensaría en quién, con qué tocaría a quién, con qué conocería a quién? ¿Con qué podría conocerse aquello por lo que todo esto es conocido? Él es este ātman, descrito como 'no esto, no esto'. Es inaprehensible, pues no es aprehendido; es indestructible, pues no es destruido; es no apegado, pues no se aferra; es no atado, no sufre, no es dañado. Maitreyī, '¿Con qué podría conocerse al conocedor?' — esta es la enseñanza que te he dado. Solo esto es la inmortalidad, dijo Yājñavalkya, y partió.