Upanisad · Bṛhadāraṇyaka 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.5.1
(याज्ञवल्क्यमैत्रेयीसंवादब्राह्मणम्)
अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर्मैत्रेयी च कात्यायनी च ।
तयोर्ह मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव ।
स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्यायनी ।
अथ ह याज्ञवल्क्योऽन्यद्वृत्तमुपाकरिष्यन् ॥ ४.५.१ ॥
(Brāhmaṇa dialog Yājñavalkya dan Maitreyī) Yājñavalkya memiliki dua istri, Maitreyī dan Kātyāyanī. Di antara mereka, Maitreyī adalah penutur brahman. Kātyāyanī hanya memiliki kebijaksanaan seorang wanita. Pada waktu itu Yājñavalkya hendak menempuh cara hidup yang lain.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.2
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
प्रव्रजिष्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कत्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ ४.५.२ ॥
"Maitreyī," kata Yājñavalkya, "aku hendak pergi meninggalkan tempat ini. Maka biarlah aku menyelesaikan bagianmu bersama Kātyāyanī ini."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.3
सा होवाच मैत्रेयी
यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्स्यां न्वहं तेनामृताहो३ नेति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितम् ।
तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ ४.५.३ ॥
Maitreyī berkata: "Tuan, jika seluruh bumi ini penuh dengan harta, apakah aku menjadi abadi karena harta itu?" Yājñavalkya berkata: "Tidak." Hidupmu akan seperti hidup orang-orang yang memiliki harta. Tetapi tidak ada harapan untuk keabadian melalui harta.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.4
सा होवाच मैत्रेयी
येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ ४.५.४ ॥
Maitreyī berkata: "Apa gunanya bagiku sesuatu yang tidak membuatku menjadi abadi? Katakanlah kepadaku hanya apa yang Engkau, wahai Yang Mulia, ketahui."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.5
स होवाच याज्ञवल्क्यः
प्रिया वै खलु नो भवती सती प्रियमवृधत् ।
हन्त तर्हि ।
भवत्येतद्व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ ४.५.५ ॥
Yājñavalkya berkata: "Engkau kekasih bagi kami, dan sebagai kekasih, engkau telah menambah apa yang dikasihi. Baiklah, aku akan menjelaskan ini kepadamu. Selagi aku menjelaskan, renungkanlah."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.6
स होवाच ।
न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय पशवः प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वेदानां कामाय वेदाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय वेदाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदं सर्वं विदितम् ॥ ४.५.६ ॥
Ia berkata: "Sesungguhnya suami tidaklah dicintai demi suami itu sendiri, melainkan suami dicintai demi ātman. Sesungguhnya istri tidaklah dicintai demi istri itu sendiri, melainkan istri dicintai demi ātman. Sesungguhnya anak-anak tidaklah dicintai demi anak-anak itu sendiri, melainkan anak-anak dicintai demi ātman. Sesungguhnya harta tidaklah dicintai demi harta itu sendiri, melainkan harta dicintai demi ātman. Sesungguhnya ternak tidaklah dicintai demi ternak itu sendiri, melainkan ternak dicintai demi ātman. Sesungguhnya brahman tidaklah dicintai demi brahman itu sendiri, melainkan brahman dicintai demi ātman. Sesungguhnya kṣatra tidaklah dicintai demi kṣatra itu sendiri, melainkan kṣatra dicintai demi ātman. Sesungguhnya dunia-dunia tidaklah dicintai demi dunia-dunia itu sendiri, melainkan dunia-dunia dicintai demi ātman. Sesungguhnya para dewa tidaklah dicintai demi para dewa itu sendiri, melainkan para dewa dicintai demi ātman. Sesungguhnya Veda-veda tidaklah dicintai demi Veda-veda itu sendiri, melainkan Veda-veda dicintai demi ātman. Sesungguhnya makhluk-makhluk tidaklah dicintai demi makhluk-makhluk itu sendiri, melainkan makhluk-makhluk dicintai demi ātman. Sesungguhnya segala sesuatu tidaklah dicintai demi segala sesuatu itu sendiri, melainkan segala sesuatu dicintai demi ātman. Sesungguhnya ātman itu harus dilihat, didengar, direnungkan, dan dimeditasikan, wahai Maitreyī. Sesungguhnya apabila ātman telah dilihat, didengar, direnungkan, dan diketahui, maka semua ini menjadi diketahui."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.7
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
वेदास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमे वेदा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ ४.५.७ ॥
Brahman meninggalkan orang yang mengetahui Veda sebagai selain ātman. Kekuatan kesatria meninggalkan orang yang mengetahui kekuatan kesatria sebagai selain ātman. Dunia-dunia meninggalkan orang yang mengetahui dunia-dunia sebagai selain ātman. Para dewa meninggalkan orang yang mengetahui para dewa sebagai selain ātman. Veda-veda meninggalkan orang yang mengetahui Veda-veda sebagai selain ātman. Makhluk-makhluk meninggalkan orang yang mengetahui makhluk-makhluk sebagai selain ātman. Segala sesuatu meninggalkan orang yang mengetahui segala sesuatu sebagai selain ātman. Inilah Brahman, inilah kekuatan kesatria, inilah dunia-dunia, inilah para dewa, inilah Veda-veda, inilah makhluk-makhluk, inilah segala sesuatu — ātman ini adalah itu.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.8
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.८ ॥
Seperti orang yang tidak mampu menangkap bunyi-bunyi luar dari genderang yang dipukul, namun dengan menangkap genderang itu sendiri, atau bunyi pukulannya, maka bunyi itu tertangkap; demikianlah ātman dikenal melalui realitas yang mendasarinya, bukan melalui bunyi-bunyi luar yang terpisah.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.9
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.९ ॥
Seperti orang yang tidak mampu menangkap bunyi-bunyi luar dari kerang yang ditiup, namun dengan menangkap kerang itu sendiri, atau bunyi tiupannya, maka bunyi itu tertangkap; demikianlah ātman dikenal melalui realitas yang mendasarinya, bukan melalui bunyi-bunyi luar yang terpisah.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.10
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो ग्र्हीतः ॥ ४.५.१० ॥
Seperti orang yang tidak mampu menangkap bunyi-bunyi luar dari kecapi yang dimainkan, namun dengan menangkap kecapi itu sendiri, atau bunyi permainannya, maka bunyi itu tertangkap; demikianlah ātman dikenal melalui realitas yang mendasarinya, bukan melalui bunyi-bunyi luar yang terpisah.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.11
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येवं वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि ।
अस्यैवैतानि सर्वाणि निश्वसितानि ॥ ४.५.११ ॥
Seperti dari api yang dinyalakan dengan kayu basah keluarlah asap yang terpisah-pisah, demikian pula, wahai Maitreyī, hembusan napas makhluk agung ini adalah Ṛg Veda, Yajur Veda, Sāma Veda, Atharvāṅgiras, sejarah, Purāṇa, pengetahuan, Upaniṣad, syair, sutra, penjelasan dan komentar. Korban, persembahan, makanan, minuman, dunia ini, dunia lain, dan semua makhluk—semuanya adalah hembusan napasnya.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.12
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ ४.५.१२ ॥
Seperti samudra adalah satu-satunya tempat berhenti semua air, demikian pula kulit adalah satu-satunya tempat berhenti semua sentuhan. Demikian pula kedua lubang hidung adalah satu-satunya tempat berhenti semua bau. Demikian pula lidah adalah satu-satunya tempat berhenti semua rasa. Demikian pula mata adalah satu-satunya tempat berhenti semua rupa. Demikian pula telinga adalah satu-satunya tempat berhenti semua suara. Demikian pula pikiran adalah satu-satunya tempat berhenti semua kehendak. Demikian pula hati adalah satu-satunya tempat berhenti semua pengetahuan. Demikian pula kedua tangan adalah satu-satunya tempat berhenti semua perbuatan. Demikian pula alat kelamin adalah satu-satunya tempat berhenti semua kenikmatan. Demikian pula anus adalah satu-satunya tempat berhenti semua pembuangan. Demikian pula kedua kaki adalah satu-satunya tempat berhenti semua jalan. Demikian pula ucapan adalah satu-satunya tempat berhenti semua Veda.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.13
स यथा सैन्धवघनोऽनन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नो रसघन एव ।
एवं वा अरेऽयमात्मानन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नः प्रज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनयति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ ४.५.१३ ॥
Seperti sebongkah garam batu yang seluruhnya dan murni adalah massa rasa, tanpa dalam dan tanpa luar, demikian pula, wahai Maitreyī, ātman ini seluruhnya dan murni adalah massa kesadaran murni, tanpa dalam dan tanpa luar. Bangkit dari makhluk-makhluk ini, ia kembali lenyap ke dalamnya. Setelah mati tidak ada lagi kesadaran, wahai Maitreyī, demikianlah yang aku katakan. Demikian sabda Yājñavalkya.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.14
सा होवाच मैत्रेयी
अत्रैव मा भगवान्मोहान्तमापीपदत् ।
न वा अहमिमं विजानामीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अविनाशी वा अरेऽयमात्मानुच्छित्तिधर्मा ॥ ४.५.१४ ॥
Maitreyī berkata: "Di sini juga Yang Mulia telah menjerumuskan aku ke dalam kebingungan yang dalam, karena aku tidak memahami ini." Yājñavalkya berkata: "Wahai Maitreyī, aku tidak berbicara tentang kebingungan. Ātman ini sungguh tak terhancurkan, wahai Maitreyī; hakikatnya bukanlah untuk dipotong atau dihancurkan."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.15
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति, तदितर इतरं जिघ्रति, तदितर इतरं रसयते, तदितर इतरमभिवदति, तदितर इतरं शृणोति, तदितर इतरं मनुते. तदितर इतरं स्पृशति, तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं रसयेत्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं स्पृशेत्तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न हि सज्यते ।
असितो न व्यथते न रिष्यति ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादित्युक्तानुशासनासि मैत्रेयि ।
एतावदरे खल्वमृतत्वमिति होक्त्वा याज्ञवल्क्यो विजहार ॥ ४.५.१५ ॥
Di tempat yang seakan ada dualitas, seseorang melihat yang lain, mencium yang lain, mengecap yang lain, berbicara kepada yang lain, mendengar yang lain, memikirkan yang lain, menyentuh yang lain, mengetahui yang lain. Namun ketika bagi dia segala sesuatu hanyalah ātman, maka dengan apa ia akan melihat siapa, dengan apa ia akan mencium siapa, dengan apa ia akan mengecap siapa, dengan apa ia akan berbicara kepada siapa, dengan apa ia akan mendengar siapa, dengan apa ia akan memikirkan siapa, dengan apa ia akan menyentuh siapa, dengan apa ia akan mengetahui siapa? Dengan apa orang dapat mengetahui Yang olehnya semua ini diketahui? Dia adalah ātman ini, yang digambarkan sebagai 'bukan ini, bukan ini'. Dia tidak dapat digenggam karena tidak tergenggam; dia tidak binasa karena tidak dihancurkan; dia tidak melekat karena tidak terikat; dia tidak terbelenggu, tidak menderita, tidak terluka. Maitreyī, 'Dengan apa orang dapat mengetahui yang mengetahui?' — inilah ajaran yang telah kuberikan kepadamu. Sebanyak inilah keabadian — setelah berkata demikian, Yājñavalkya pergi.