ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.5.1
(याज्ञवल्क्यमैत्रेयीसंवादब्राह्मणम्)
अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर्मैत्रेयी च कात्यायनी च ।
तयोर्ह मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव ।
स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्यायनी ।
अथ ह याज्ञवल्क्योऽन्यद्वृत्तमुपाकरिष्यन् ॥ ४.५.१ ॥
(యాజ్ఞవల్క్య-మైత్రేయి సంవాద బ్రాహ్మణం) ఇప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యునికి ఇద్దరు భార్యలు ఉన్నారు: మైత్రేయి మరియు కాత్యాయని. వారిలో మైత్రేయి బ్రహ్మవాదిని. కాత్యాయని స్త్రీ-బుద్ధి మాత్రమే కలదు. అప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు మరొక జీవన స్థితిని స్వీకరించాలని భావించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.2
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
प्रव्रजिष्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कत्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ ४.५.२ ॥
"మైత్రేయీ," అని యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: "ఓసీ, నేను ఈ స్థానం నుండి సన్యాసం స్వీకరించబోతున్నాను. కాబట్టి ఈ కాత్యాయనితో నీకు వాటా ఏర్పాటు చేస్తాను."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.3
सा होवाच मैत्रेयी
यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्स्यां न्वहं तेनामृताहो३ नेति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितम् ।
तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ ४.५.३ ॥
మైత్రేయి అన్నది: "అయ్యా, ఈ సమస్త భూమి ధనంతో నిండి ఉంటే, ఆ ధనంతో నేను అమరురాలిని అవుతానా?" యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: "కాదు." ధనవంతుల జీవితం ఎలా ఉంటుందో అలాగే నీ జీవితం ఉంటుంది. కానీ ధనంతో అమృతత్వానికి ఆశ లేదు.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.4
सा होवाच मैत्रेयी
येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ ४.५.४ ॥
మైత్రేయి ఇలా అన్నది: దేనివల్ల నేను అమృతురాలిని కాలేనో, దానితో నేను ఏమి చేసుకోగలను? భగవానుడు ఏది తెలుసుకున్నారో అదే నాకు చెప్పండి.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.5
स होवाच याज्ञवल्क्यः
प्रिया वै खलु नो भवती सती प्रियमवृधत् ।
हन्त तर्हि ।
भवत्येतद्व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ ४.५.५ ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు మాకు ప్రియురాలివి; ప్రియురాలివై నీవు ప్రియమైన దాన్నే పెంచావు. సరే, అయితే ఇది నీకు వివరిస్తాను. నేను వివరిస్తున్నప్పుడు నీవు ధ్యానించు.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.6
स होवाच ।
न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय पशवः प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वेदानां कामाय वेदाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय वेदाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदं सर्वं विदितम् ॥ ४.५.६ ॥
ఆయన ఇలా అన్నాడు: అరే, భర్త కోరికకోసం భర్త ప్రియుడు కాడు; ఆత్మ కోరికకోసమే భర్త ప్రియుడు అవుతాడు. అరే, భార్య కోరికకోసం భార్య ప్రియురాలు కాదు; ఆత్మ కోరికకోసమే భార్య ప్రియురాలు అవుతుంది. అరే, కుమారుల కోరికకోసం కుమారులు ప్రియులు కారు; ఆత్మ కోరికకోసమే కుమారులు ప్రియులవుతారు. అరే, ధనం కోరికకోసం ధనం ప్రియం కాదు; ఆత్మ కోరికకోసమే ధనం ప్రియమవుతుంది. అరే, పశువుల కోరికకోసం పశువులు ప్రియమైనవి కావు; ఆత్మ కోరికకోసమే పశువులు ప్రియమైనవవుతాయి. అరే, బ్రాహ్మణ్యం కోరికకోసం బ్రాహ్మణ్యం ప్రియం కాదు; ఆత్మ కోరికకోసమే బ్రాహ్మణ్యం ప్రియమవుతుంది. అరే, క్షాత్రం కోరికకోసం క్షాత్రం ప్రియం కాదు; ఆత్మ కోరికకోసమే క్షాత్రం ప్రియమవుతుంది. అరే, లోకాల కోరికకోసం లోకాలు ప్రియమైనవి కావు; ఆత్మ కోరికకోసమే లోకాలు ప్రియమైనవవుతాయి. అరే, దేవతల కోరికకోసం దేవతలు ప్రియులు కారు; ఆత్మ కోరికకోసమే దేవతలు ప్రియులవుతారు. అరే, వేదాల కోరికకోసం వేదాలు ప్రియమైనవి కావు; ఆత్మ కోరికకోసమే వేదాలు ప్రియమైనవవుతాయి. అరే, ప్రాణుల కోరికకోసం ప్రాణులు ప్రియమైనవి కావు; ఆత్మ కోరికకోసమే ప్రాణులు ప్రియమైనవవుతాయి. అరే, అందరి కోరికకోసం అందరూ ప్రియం కాదు; ఆత్మ కోరికకోసమే అందరూ ప్రియమవుతారు. అరే మైత్రేయీ, ఆత్మే చూడదగినది, వినదగినది, మననం చేయదగినది, నిదిధ్యాసనం చేయదగినది. అరే, ఆత్మ కనిపించినప్పుడు, విన్నప్పుడు, మననం చేసినప్పుడు, తెలిసినప్పుడు ఇదంతా తెలిసినదవుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.7
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
वेदास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमे वेदा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ ४.५.७ ॥
ఆత్మ నుండి వేరుగా వేదాలను తెలుసుకునేవానిని బ్రహ్మం విడిచిపెడుతుంది. ఆత్మ నుండి వేరుగా క్షత్రాన్ని తెలుసుకునేవానిని క్షత్రం విడిచిపెడుతుంది. ఆత్మ నుండి వేరుగా లోకాలను తెలుసుకునేవానిని లోకాలు విడిచిపెడతాయి. ఆత్మ నుండి వేరుగా దేవతలను తెలుసుకునేవానిని దేవతలు విడిచిపెడతారు. ఆత్మ నుండి వేరుగా వేదాలను తెలుసుకునేవానిని వేదాలు విడిచిపెడతాయి. ఆత్మ నుండి వేరుగా భూతాలను తెలుసుకునేవానిని భూతాలు విడిచిపెడతాయి. ఆత్మ నుండి వేరుగా సర్వాన్ని తెలుసుకునేవానిని సర్వం విడిచిపెడుతుంది. ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే క్షత్రం, ఇవే లోకాలు, ఇవే దేవతలు, ఇవే వేదాలు, ఇవే భూతాలు, ఇదే సర్వం — ఈ ఆత్మయే అది.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.8
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.८ ॥
కొట్టబడుతున్న దుందుభి యొక్క బయటి శబ్దాలను పట్టుకోలేనట్లే, కానీ దుందుభిని పట్టుకోవడం వలన, లేదా దుందుభి దెబ్బ శబ్దాన్ని పట్టుకోవడం వలన ఆ శబ్దం గ్రహింపబడుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.9
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.९ ॥
ఊదబడుతున్న శంఖం యొక్క బయటి శబ్దాలను పట్టుకోలేనట్లే, కానీ శంఖాన్ని పట్టుకోవడం వలన, లేదా శంఖాన్ని ఊదేవాని శబ్దాన్ని పట్టుకోవడం వలన ఆ శబ్దం గ్రహింపబడుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.10
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो ग्र्हीतः ॥ ४.५.१० ॥
వాయించబడుతున్న వీణ యొక్క బయటి శబ్దాలను పట్టుకోలేనట్లే, కానీ వీణను పట్టుకోవడం వలన, లేదా వీణావాదన శబ్దాన్ని పట్టుకోవడం వలన ఆ శబ్దం గ్రహింపబడుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.11
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येवं वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि ।
अस्यैवैतानि सर्वाणि निश्वसितानि ॥ ४.५.११ ॥
తడి కట్టెలతో రగిలించిన అగ్ని నుండి వేర్వేరుగా పొగలు వెలువడినట్లుగా, ఓ మైత్రేయీ, ఈ మహాభూతం యొక్క నిశ్వాసమే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వాంగిరసం, ఇతిహాసం, పురాణం, విద్యలు, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూత్రాలు, వ్యాఖ్యానాలు. యజ్ఞం, హోమం, భోజనం, పానం, ఈ లోకం, పరలోకం, సర్వ భూతాలు—ఇవన్నీ దీని నిశ్వాసాలే.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.12
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ ४.५.१२ ॥
అన్ని జలాలకు ఏకైక ఆశ్రయం సముద్రం అయినట్లు, అన్ని స్పర్శలకు ఏకైక ఆశ్రయం చర్మం. అలాగే అన్ని గంధాలకు ఏకైక ఆశ్రయం ముక్కురంధ్రాలు. అన్ని రసాలకు ఏకైక ఆశ్రయం నాలుక. అన్ని రూపాలకు ఏకైక ఆశ్రయం కన్ను. అన్ని శబ్దాలకు ఏకైక ఆశ్రయం చెవి. అన్ని సంకల్పాలకు ఏకైక ఆశ్రయం మనస్సు. అన్ని విద్యలకు ఏకైక ఆశ్రయం హృదయం. అన్ని కర్మలకు ఏకైక ఆశ్రయం రెండు చేతులు. అన్ని ఆనందాలకు ఏకైక ఆశ్రయం ఉపస్థ. అన్ని విసర్గలకు ఏకైక ఆశ్రయం పాయువు. అన్ని మార్గాలకు ఏకైక ఆశ్రయం రెండు పాదాలు. అన్ని వేదాలకు ఏకైక ఆశ్రయం వాక్కు.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.13
स यथा सैन्धवघनोऽनन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नो रसघन एव ।
एवं वा अरेऽयमात्मानन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नः प्रज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनयति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ ४.५.१३ ॥
సైంధవ లవణపు ముద్ద లోపల-వెలుపల లేకుండా పూర్తిగా రుచి యొక్క ముద్దగా ఉన్నట్లు, ఓ మైత్రేయీ, ఈ ఆత్మ లోపల-వెలుపల లేకుండా పూర్తిగా ప్రజ్ఞానఘనమే. ఈ భూతాల నుండి లేచి, వాటిలోనే లయమౌతుంది. మరణానంతరం దానికి సంజ్ఞ ఉండదు అని ఓ మైత్రేయీ, నేను చెబుతున్నాను. ఈ విధంగా యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.14
सा होवाच मैत्रेयी
अत्रैव मा भगवान्मोहान्तमापीपदत् ।
न वा अहमिमं विजानामीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अविनाशी वा अरेऽयमात्मानुच्छित्तिधर्मा ॥ ४.५.१४ ॥
మైత్రేయీ అంది: ఇక్కడే భగవంతుడు నన్ను మోహపు లోతులకు నెట్టాడు, ఎందుకంటే నేను దీనిని తెలుసుకోలేకపోతున్నాను. యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: ఓ మైత్రేయీ, నేను మోహం గురించి మాట్లాడటం లేదు. ఈ ఆత్మ అవినాశి, ఓ మైత్రేయీ, దీని స్వభావం నశించడం కాదు.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.15
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति, तदितर इतरं जिघ्रति, तदितर इतरं रसयते, तदितर इतरमभिवदति, तदितर इतरं शृणोति, तदितर इतरं मनुते. तदितर इतरं स्पृशति, तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं रसयेत्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं स्पृशेत्तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न हि सज्यते ।
असितो न व्यथते न रिष्यति ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादित्युक्तानुशासनासि मैत्रेयि ।
एतावदरे खल्वमृतत्वमिति होक्त्वा याज्ञवल्क्यो विजहार ॥ ४.५.१५ ॥
ఎక్కడ ద్వైతంలా ఉంటుందో అక్కడ ఒకరు మరొకరిని చూస్తారు, మరొకరిని వాసన చూస్తారు, మరొకరి రుచి చూస్తారు, మరొకరితో మాట్లాడతారు, మరొకరిని వింటారు, మరొకరిని గురించి ఆలోచిస్తారు, మరొకరిని తాకుతారు, మరొకరిని తెలుసుకుంటారు. కానీ ఎవరికైతే అన్నీ ఆత్మయే అయిందో, అప్పుడు దేనితో దేనిని చూడాలి, దేనితో దేనిని వాసన చూడాలి, దేనితో ఎవరిని తెలుసుకోవాలి? దేనితో ఇవన్నీ తెలుసుకుంటారో, దానిని దేనితో తెలుసుకోవాలి? అతడే ఈ 'నేతి నేతి' ఆత్మ. అతడు గ్రహింపరానివాడు, నాశనం లేనివాడు, అసంగుడు, బంధం లేనివాడు, బాధపడనివాడు, నశించనివాడు. మైత్రేయీ, 'జ్ఞాతను దేనితో తెలుసుకోవాలి' అన్నదే నేను నీకు చేసిన ఉపదేశం. ఇంతే అమృతత్వం అని చెప్పి యాజ్ఞవల్క్యుడు వెళ్లిపోయాడు.