ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Bṛhadāraṇyaka 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.5.1
(याज्ञवल्क्यमैत्रेयीसंवादब्राह्मणम्)
अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर्मैत्रेयी च कात्यायनी च ।
तयोर्ह मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव ।
स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्यायनी ।
अथ ह याज्ञवल्क्योऽन्यद्वृत्तमुपाकरिष्यन् ॥ ४.५.१ ॥
(ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ-ಮೈತ್ರೇಯೀ ಸಂವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಈಗ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರು: ಮೈತ್ರೇಯೀ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನೀ. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ಕೇವಲ ಸ್ತ್ರೀ-ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆಗ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಬೇರೆಯ ಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬಯಸಿದನು.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.2
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
प्रव्रजिष्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कत्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ ४.५.२ ॥
"ಮೈತ್ರೇಯೀ," ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: "ಏ, ನಾನು ಈ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ."
Bṛhadāraṇyaka 4.5.3
सा होवाच मैत्रेयी
यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्स्यां न्वहं तेनामृताहो३ नेति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितम् ।
तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ ४.५.३ ॥
ಮೈತ್ರೇಯೀ ಹೇಳಿದಳು: "ಸ್ವಾಮಿ, ಈ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯು ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೆ, ಆ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ನಾನು ಅಮರಳಾಗುವೆನೇ?" ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: "ಇಲ್ಲ." ಸಂಪತ್ತುಳ್ಳವರ ಜೀವನದಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ಜೀವನವೂ ಇರುವುದು. ಆದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಅಮೃತತ್ವದ ಆಶೆ ಇಲ್ಲ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.4
सा होवाच मैत्रेयी
येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ ४.५.४ ॥
ಮೈತ್ರೇಯಿ ಹೇಳಿದಳು: ಅದರಿಂದ ನಾನು ಅಮೃತಳಾಗಲಾರೆನೋ, ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ಭಗವಂತರು ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೋ ಅದನ್ನೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.5
स होवाच याज्ञवल्क्यः
प्रिया वै खलु नो भवती सती प्रियमवृधत् ।
हन्त तर्हि ।
भवत्येतद्व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ ४.५.५ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೇಳಿದರು: ನೀನು ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯಳು; ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ನೀನು ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೇ ಬೆಳೆಸಿದ್ದೀ. ಸರಿ, ಹಾಗಾದರೆ ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ನೀನು ಮನನ ಮಾಡು.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.6
स होवाच ।
न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय पशवः प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वेदानां कामाय वेदाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय वेदाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदं सर्वं विदितम् ॥ ४.५.६ ॥
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಅಯ್ಯೋ, ಪತಿಯ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಪತಿ ಪ್ರಿಯನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಪತಿ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಪತ್ನಿಯ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಪುತ್ರರ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಪುತ್ರರು ಪ್ರಿಯರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಪುತ್ರರು ಪ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಧನದ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಧನ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಧನ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಪಶುಗಳ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಪಶುಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಪಶುಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಕ್ಷಾತ್ರದ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಕ್ಷಾತ್ರ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಕ್ಷಾತ್ರ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಲೋಕಗಳ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯೋ, ದೇವತೆಗಳ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಿಯರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯೋ, ವೇದಗಳ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ವೇದಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ವೇದಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಜೀವಿಗಳ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಎಲ್ಲದರ ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗಾಗಿಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯೋ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ಆತ್ಮನೇ ನೋಡಲು ಯೋಗ್ಯನು, ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯನು, ಮನನ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯನು, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯನು. ಅಯ್ಯೋ, ಆತ್ಮನು ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಮನನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇದೆಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಗುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.7
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
वेदास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो वेदान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमे वेदा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ ४.५.७ ॥
ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಕೈಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಕ್ಷತ್ರ ಕೈಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಲೋಕಗಳು ಕೈಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಕೈಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ವೇದಗಳು ಕೈಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಭೂತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಭೂತಗಳು ಕೈಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸರ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಸರ್ವವು ಕೈಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಇದೇ ಕ್ಷತ್ರ, ಇವೇ ಲೋಕಗಳು, ಇವೇ ದೇವತೆಗಳು, ಇವೇ ವೇದಗಳು, ಇವೇ ಭೂತಗಳು, ಇದೇ ಸರ್ವ — ಈ ಆತ್ಮನೇ ಅದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.8
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.८ ॥
ಬಡಿಯಲ್ಪಡುವ ದುಂದುಭಿಯ ಹೊರಗಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ, ಆದರೆ ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಅಥವಾ ದುಂದುಭಿಯ ಹೊಡೆತದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ಆ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.9
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ ४.५.९ ॥
ಊದಲ್ಪಡುವ ಶಂಖದ ಹೊರಗಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ, ಆದರೆ ಶಂಖವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಅಥವಾ ಶಂಖವನ್ನು ಊದುವವನ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ಆ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.10
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो ग्र्हीतः ॥ ४.५.१० ॥
ನುಡಿಸಲ್ಪಡುವ ವೀಣೆಯ ಹೊರಗಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ, ಆದರೆ ವೀಣೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಅಥವಾ ವೀಣಾವಾದನದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ಆ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.11
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येवं वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि ।
अस्यैवैतानि सर्वाणि निश्वसितानि ॥ ४.५.११ ॥
ಹಸಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಉರಿಸಿದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೊಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ, ಎಲೈ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ಈ ಮಹಾ ಭೂತದ ಉಸಿರೇ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸ, ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ, ವಿದ್ಯೆಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಸೂತ್ರಗಳು, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು. ಯಜ್ಞ, ಹೋಮ, ಅನ್ನ, ಪಾನ, ಈ ಲೋಕ, ಪರಲೋಕ, ಸರ್ವ ಭೂತಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದರ ಉಸಿರುಗಳು.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.12
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ ४.५.१२ ॥
ಎಲ್ಲ ನೀರುಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಸಮುದ್ರವಾದಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಸ್ಪರ್ಶಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಚರ್ಮ. ಅಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಗಂಧಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳು. ಎಲ್ಲ ರಸಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ನಾಲಿಗೆ. ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಕಣ್ಣು. ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಕಿವಿ. ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಮನಸ್ಸು. ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಹೃದಯ. ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಎರಡು ಕೈಗಳು. ಎಲ್ಲ ಆನಂದಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಉಪಸ್ಥ. ಎಲ್ಲ ವಿಸರ್ಗಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಪಾಯು. ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಎರಡು ಪಾದಗಳು. ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ವಾಕ್ಕು.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.13
स यथा सैन्धवघनोऽनन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नो रसघन एव ।
एवं वा अरेऽयमात्मानन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नः प्रज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनयति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ ४.५.१३ ॥
ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪಿನ ಗಡ್ಡೆ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರುಚಿಯ ಗಡ್ಡೆಯಾಗಿರುವಂತೆ, ಎಲೈ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ಈ ಆತ್ಮವೂ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾನದ ಗಡ್ಡೆಯೇ. ಈ ಭೂತಗಳಿಂದ ಎದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಣಾನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಜ್ಞೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಲೈ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ನುಡಿದರು.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.14
सा होवाच मैत्रेयी
अत्रैव मा भगवान्मोहान्तमापीपदत् ।
न वा अहमिमं विजानामीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अविनाशी वा अरेऽयमात्मानुच्छित्तिधर्मा ॥ ४.५.१४ ॥
ಮೈತ್ರೇಯಿ ಹೇಳಿದಳು: ಇಲ್ಲೇ ಭಗವಂತರು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಹದ ಆಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಹೇಳಿದರು: ಎಲೈ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ನಾನು ಮೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಆತ್ಮ ಅವಿನಾಶಿ, ಎಲೈ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ಇದರ ಸ್ವಭಾವ ನಾಶವಾಗುವುದಲ್ಲ.
Bṛhadāraṇyaka 4.5.15
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति, तदितर इतरं जिघ्रति, तदितर इतरं रसयते, तदितर इतरमभिवदति, तदितर इतरं शृणोति, तदितर इतरं मनुते. तदितर इतरं स्पृशति, तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं रसयेत्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं स्पृशेत्तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न हि सज्यते ।
असितो न व्यथते न रिष्यति ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादित्युक्तानुशासनासि मैत्रेयि ।
एतावदरे खल्वमृतत्वमिति होक्त्वा याज्ञवल्क्यो विजहार ॥ ४.५.१५ ॥
ಎಲ್ಲಿ ದ್ವೈತದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವೇ ಆದಾಗ, ಯಾರಿಂದ ಯಾರನ್ನು ನೋಡಬೇಕು, ಯಾರಿಂದ ಯಾರನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಾರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನನ್ನು ಯಾರಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಅವನೇ ಈ 'ನೇತಿ ನೇತಿ' ಆತ್ಮ. ಅವನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದವನು, ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು, ಅಸಂಗನು, ಬಂಧವಿಲ್ಲದವನು, ವ್ಯಥೆಪಡದವನು, ಕೆಡದವನು. ಮೈತ್ರೇಯಿ, 'ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಯಾರಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು' ಎಂಬುದೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶ. ಇಷ್ಟೇ ಅಮೃತತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಹೊರಟುಹೋದರು.