ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.3.1
तृतीयं ब्राह्मणम् (ज्येष्ठब्राह्मणं वा प्राणविद्याब्राह्मणम्)
स यः कामयेत महत्प्राप्नुयामित्युदगयन आपूर्यमाणपक्षस्य पुण्याहे द्वादशाहमुपसद्व्रती भूत्वौदुम्बरे कंसे चमसे वा सर्वौषधं फलानीति संभृत्य परिसमुह्य परिलिप्याग्निमुपसमाधाय परिस्तीर्यावृताज्यं संस्कृत्य पुंसा नक्षत्रेण मन्थं संनीय जुहोति
यावन्तो देवास्त्वयि जातवेदस्तिर्यञ्चो घ्नन्ति पुरुषस्य कामान् ।
तेभ्योऽहं भागधेयं जुहोमि ते मा तृप्ताः सर्वैः कामैस्तर्पयन्तु स्वाहा ।
या तिरश्ची निपद्यसेऽहं विधरणी इति ।
तां त्वा घृतस्य धारया यजे संराधनीमहं स्वाहा ॥ ६.३.१ ॥
ଏହା ତୃତୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ (ଅଥବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରାଣବିଦ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣ)। ଯିଏ ମହାନ ବସ୍ତୁ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଉତ୍ତରାୟଣରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ ବାର ଦିନ ଉପସଦ୍ ବ୍ରତ ନେଇ, ଗୁଲର କାଠ ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଚମସରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଚାରିପାଖ ଝାଡ଼ି ଲିପି, ଅଗ୍ନି ଜାଳି, କୁଶ ପକାଇ, ଘିଅ ସିଞ୍ଚି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପୁଂଲିଙ୍ଗ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ମନ୍ଥ ମିଶାଇ ଆହୁତି ଦିଏ। ହେ ଜାତବେଦା, ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଚାଲୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର କାମନା ରୋକନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କରେ। ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ମୋତେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଶୋଇଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ବିଧାରିଣୀ; ସଫଳତା ଦେଉଥିବା ତୁମକୁ ଘିଅ ଧାରାରେ ପୂଜା କରେ, ସ୍ୱାହା।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.2
ज्येष्ठाय स्वाहा श्रेष्ठाय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
प्राणाय स्वाहा वसिष्ठायै स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
वाचे स्वाहा प्रतिष्ठायै स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
चक्षुषे स्वाहा संपदे स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
श्रोत्राय स्वाहायतनाय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
मनसे स्वाहा प्रजात्यै स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
रेतसे स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ॥ ६.३.२ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା, ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ଝରୁଥିବା ଅଂଶ ଢାଳିବ। ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା, ବସିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ସଂସ୍ରବ ଢାଳିବ। ବାକ୍ଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା, ପ୍ରତିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ସଂସ୍ରବ ଢାଳିବ। ଚକ୍ଷୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା, ସଂପଦଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ସଂସ୍ରବ ଢାଳିବ। ଶ୍ରୋତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା, ଆୟତନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ସଂସ୍ରବ ଢାଳିବ। ମନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା, ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ସଂସ୍ରବ ଢାଳିବ। ରେତସଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ମନ୍ଥରେ ସଂସ୍ରବ ଢାଳିବ।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.3
अग्नये स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
सोमाय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
भूः स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
भुवः स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
स्वः स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
भूर्भुवः स्वः स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
ब्रह्मणे स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
क्षत्राय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
भूताय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
भविष्यते स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
विश्वाय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
सर्वाय स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ।
प्रजापतये स्वाहेत्यग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवमवनयति ॥ ६.३.३ ॥
"ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା" ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ମନ୍ଥ-ପାତ୍ରରୁ ସଂସ୍ରବ (ଅବଶିଷ୍ଟ ତରଳ) ତଳକୁ ଢାଳେ। "ସୋମାୟ ସ୍ୱାହା" ... "ଭୂଃ ସ୍ୱାହା" ... "ଭୁବଃ ସ୍ୱାହା" ... "ସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା" ... "ଭୂର୍ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା" ... "ବ୍ରହ୍ମଣେ ସ୍ୱାହା" ... "କ୍ଷତ୍ରାୟ ସ୍ୱାହା" ... "ଭୂତାୟ ସ୍ୱାହା" ... "ଭବିଷ୍ୟତେ ସ୍ୱାହା" ... "ବିଶ୍ୱାୟ ସ୍ୱାହା" ... "ସର୍ବାୟ ସ୍ୱାହା" ... "ପ୍ରଜାପତୟେ ସ୍ୱାହା" ବୋଲି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ମନ୍ଥ-ପାତ୍ରରୁ ସଂସ୍ରବ ତଳକୁ ଢାଳେ।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.4
अथैनमभिमृशति भ्रमदसि ।
ज्वलदसि ।
पूर्णमसि ।
प्रस्तब्धमसि ।
एकसभमसि ।
हिङ्कृतमसि ।
हिङ्क्रियमानमसि ।
उद्गीथमसि ।
उद्गीयमानमसि ।
श्रावितमसि ।
प्रत्याश्रावितमसि ।
आर्द्रे संदीप्तमसि ।
विभूरसि ।
प्रभूरसि ।
अन्नमसि ।
ज्योतिरसि ।
निधनमसि ।
संवर्गोऽसीति ॥ ६.३.४ ॥
ତା'ପରେ ସେ ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ: "ତୁମେ ଘୂରୁଥିବା, ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଦୃଢ଼, ତୁମେ ଏକସଭ, ତୁମେ ହିଙ୍କାରରେ ଗାଯାଯାଇଥିବା, ତୁମେ ହିଙ୍କ୍ରିୟମାଣ, ତୁମେ ଉଦ୍ଗୀଥ, ତୁମେ ଉଦ୍ଗୀୟମାନ, ତୁମେ ଶ୍ରାବିତ, ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟାଶ୍ରାବିତ, ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଥିବା, ତୁମେ ବିଭୁ, ତୁମେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଅନ୍ନ, ତୁମେ ଜ୍ୟୋତି, ତୁମେ ନିଧନ (ଆଶ୍ରୟ), ତୁମେ ସଂବର୍ଗ" ବୋଲି।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.5
अथैनमुद्यच्छत्यामंस्यामं हि ते महि ।
स हि राजेशानोऽधिपतिः ।
स मां राजेशनोऽधिपतिं करोत्विति ॥ ६.३.५ ॥
ତା'ପରେ ସେ ତାକୁ ଉଠାଏ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି, କାରଣ ତୁମେ ମହାନ। ସେ ହିଁ ରାଜା, ଈଶାନ, ଅଧିପତି। ସେ ମୋତେ ରାଜା, ଈଶାନ, ଅଧିପତି କରନ୍ତୁ" ବୋଲି।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.6
अथैनमाचामति
तत्सवितुर्वरेण्यम् ।
मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः ।
माध्वीर्नः सन्त्वोषधीः ।
भूः स्वाहा ।
भर्गो देवस्य धीमहि
मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः ।
मधु द्यौरस्तु नः पिता ।
भुवः स्वाहा ।
धियो यो नः प्रचोदयात् ।
मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमां अस्तु सूर्यः ।
माध्वीर्गवो भवन्तु नः ।
स्वः स्वाहा ।
सर्वां च सावित्रीमन्वाह ।
सर्वाश्च मधुमतीरहमेवेदं सर्वं भूयासं भूर्भुवः स्वः स्वाहेति अन्तत आचम्य पाणी प्रक्षाल्य जघनेनाग्निं प्राक्शिराः संविशति ।
प्रातरादित्यमुपतिष्ठते ।
दिशामेकपुण्डरीकमसि ।
अहं मनुष्याणामेकपुण्डरीकं भूयासमिति ।
यथेतमेत्य जघनेनाग्निमासीनो वंशं जपति ॥ ६.३.६ ॥
ଏବେ ସେ ଆଚମନ କରେ: ସବିତାଙ୍କର ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁ। ଋତର ଅନୁସରଣକାରୀ ପାଇଁ ପବନ ମଧୁ ବହୁ, ନଦୀ ମଧୁ ଝରୁ, ଓଷଧି ଆମ ପାଇଁ ମଧୁର ହେଉ। ଭୂଃ ସ୍ୱାହା। ରାତ୍ରି ଓ ଉଷା ମଧୁର ହେଉ, ପାର୍ଥିବ ଲୋକ ମଧୁମୟ ହେଉ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଆମର ପିତା ହେଉ। ଭୁବଃ ସ୍ୱାହା। ଯିଏ ଆମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ବନସ୍ପତି ମଧୁମାନ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁମାନ ହେଉ, ଗାଈମାନେ ଆମ ପାଇଁ ମଧୁର ହେଉ। ସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା। ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ସାବିତ୍ରୀ ଓ ମଧୁମତୀ ଋକ୍ ପାଠ କରେ; ଶେଷରେ କହେ: ମୁଁ ହିଁ ଏହି ସବୁ ହେଉଛି — ଭୂର୍ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା। ତା'ପରେ ଆଚମନ କରି, ହାତ ଧୋଇ, ଅଗ୍ନିର ପଛରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବସେ। ସକାଳେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୁଏ: ତୁମେ ଦିଗମାନଙ୍କର ଏକ ପୁଣ୍ଡରୀକ; ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପୁଣ୍ଡରୀକ ହେଉ। ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ଫେରି, ଅଗ୍ନିର ପଛରେ ବସି ବଂଶ ଜପ କରେ।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.7
तं हैतमुद्दालक आरुणिर्वाजसनेयाय याज्ञवल्क्यायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ ६.३.७ ॥
ଉଦ୍ଦାଳକ ଆରୁଣି, ବାଜସନେୟ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟକୁ ଏହା କହି କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଏହି ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାଣୁରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତେବେ କ'ଣ ତାହାର ଶାଖା ଜନ୍ମିବ ଓ ପତ୍ର ଅଙ୍କୁରିବ?
Bṛhadāraṇyaka 6.3.8
एतमु हैव वाजसनेयो याज्नवल्क्यो मधुकाय पैङ्ग्यायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ ६.३.८ ॥
ବାଜସନେୟ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଏହାକୁ ହିଁ ମଧୁକ ପୈଙ୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟକୁ କହି କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଏହି ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାଣୁରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତେବେ କ'ଣ ତାହାର ଶାଖା ଜନ୍ମିବ ଓ ପତ୍ର ଅଙ୍କୁରିବ?
Bṛhadāraṇyaka 6.3.9
एतमु हैव मधुकः पैङ्ग्यश्चूलाय भागवित्तयेऽन्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ ६.३.९ ॥
ମଧୁକ ପୈଙ୍ଗ୍ୟ ଏହାକୁ ହିଁ ଚୂଳ ଭାଗବିତ୍ତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟକୁ କହି କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଏହି ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାଣୁରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତେବେ କ'ଣ ତାହାର ଶାଖା ଜନ୍ମିବ ଓ ପତ୍ର ଅଙ୍କୁରିବ?
Bṛhadāraṇyaka 6.3.10
एतमु हैव चूलो भागवित्तिर्जानकय आयःस्थूणायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ ६.३.१० ॥
ଭାଗବିତ୍ତି ଚୂଳ ଜାନକ ଆୟଃସ୍ଥୂଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ: 'ଯଦି କେହି ଏହି ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାଣୁରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତେବେ ତାହାରେ ଶାଖା ଉଦ୍ଗମ ହେବ ଓ ପତ୍ର ଆସିବ କି?'
Bṛhadāraṇyaka 6.3.11
एतमु हैव जानकिरायस्थूणः सत्यकामाय जाबालायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ ६.३.११ ॥
ଜାନକି ଆୟଃସ୍ଥୂଣ ଏହି କଥା ଜାବାଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟକାମ ନାମକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ଯଦି କେହି ଏହି ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାଣୁରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତେବେ ତାହାରେ ଶାଖା ଉଦ୍ଗମ ହେବ ଓ ପତ୍ର ଆସିବ କି?'
Bṛhadāraṇyaka 6.3.12
एतमु हैव सत्यकामो जाबालोऽन्तेवासिभ्य उक्त्वोव अचापि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ।
तमेतं नापुत्राय वानन्तेवासिने वा ब्रूयात् ॥ ६.३.१२ ॥
ଜାବାଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟକାମ ଏହି କଥା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ଯଦି କେହି ଏହି ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାଣୁରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତେବେ ତାହାରେ ଶାଖା ଉଦ୍ଗମ ହେବ ଓ ପତ୍ର ଆସିବ କି?' ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ କିମ୍ବା ଯେ ଶିଷ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Bṛhadāraṇyaka 6.3.13
चतुरौदुम्बरो भवति ।
औदुम्बरः स्रुव औदुम्बरश्चमस औदुम्बर इध्म औदुम्बर्या उपमन्थन्यौ ।
दश ग्राम्याणि धान्यानि भवन्ति ।
व्रीहियवास्तिलमाषा अणुप्रियंगवो गोधूमाश्च मसूराश्च खल्वाश्च खलकुलाश्च ।
तान् पिष्टान् दधनि मधुनि घृत उपसिञ्चति ।
आज्यस्य जुहोति ॥ ६.३.१३ ॥
ଚାରୋଟି ପାତ୍ର ଉଦୁମ୍ବର (ଡୁମୁର) କାଠର ହୁଏ: ଉଦୁମ୍ବର ସ୍ରୁବ, ଉଦୁମ୍ବର ଚମସ, ଉଦୁମ୍ବର ଇଧ୍ମ, ଏବଂ ଉଦୁମ୍ବରୀର ଦୁଇଟି ଉପମନ୍ଥନୀ। ଦଶଟି ଗ୍ରାମ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଅଛି: ଧାନ ଓ ଯବ, ତିଳ ଓ ମାଷ, ଅଣୁପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଗହମ, ମସୁର, ଚଣା ଓ ଖଲକୁଳ (ତିଳର ଖଳି)। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପିଷି ଦହି, ମହୁ ଓ ଘିଅରେ ମିଶାଇ ଘିଅର ଆହୁତି ଦିଏ।