ઉપનિષદો · Kaṭha 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 2.2.1
पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।
अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.२.१ ॥
અગિયાર દ્વારવાળું નગર તે અજ, ઋજુચિત્ત (આત્મા)નું છે. તેનું ધ્યાન કરીને માણસ શોક કરતો નથી; મુક્ત થયેલો સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે. આ જ તે છે.
Kaṭha 2.2.2
हँसः शुचिषद्वसुरान्तरिक्षसद्-
होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृषद्वरसदृतसद्व्योमसद्
अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २.२.२ ॥
હંસ શુચિમાં રહે છે, વસુ થઈને અંતરિક્ષમાં રહે છે; તે હોતા છે, વેદી પર બેસે છે, અતિથિ છે, ઘરમાં રહે છે; મનુષ્યોમાં, શ્રેષ્ઠોમાં, સત્યમાં, આકાશમાં રહે છે. તે જળમાંથી જન્મેલ, પૃથ્વીમાંથી જન્મેલ, સત્યમાંથી જન્મેલ, પર્વતમાંથી જન્મેલ છે; તે સત્ય છે, મહાન છે.
Kaṭha 2.2.3
ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।
मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ २.२.३ ॥
તે ઉપર તરફ પ્રાણને ઉપાડે છે અને પાછળ તરફ અપાનને ફેંકે છે. વચ્ચે બેઠેલા વામનની સર્વ દેવતાઓ ઉપાસના કરે છે.
Kaṭha 2.2.4
अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।
देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.२.४ ॥
આ શરીરમાં રહેલા દેહધારીનું, જ્યારે તે ક્ષીણ થઈ દેહથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે અહીં શું બાકી રહે છે? આ જ તે છે.
Kaṭha 2.2.5
न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।
इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ २.२.५ ॥
કોઈ પણ મરણશીલ પ્રાણ કે અપાનથી જીવતો નથી. આ બે જેના પર આશ્રિત છે, તે બીજાથી જ તેઓ જીવે છે.
Kaṭha 2.2.6
हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।
यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥ २.२.६ ॥
હે ગૌતમ! સારું, હું તને આ ગુહ્ય સનાતન બ્રહ્મ કહીશ, અને મૃત્યુ પામીને આત્મા કેવો થાય છે તે પણ.
Kaṭha 2.2.7
योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।
स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ २.२.७ ॥
કેટલાક પોતાના કર્મ અને સાંભળેલા જ્ઞાન અનુસાર દેહધારી થવા યોનિમાં પ્રવેશે છે; અન્ય સ્થાણુ (અચળ રૂપ)માં જાય છે.
Kaṭha 2.2.8
य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन ।
एतद्वै तत् ॥ २.२.८ ॥
સૂતેલાઓ વચ્ચે જાગતો રહેતો, ઇચ્છા પછી ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપો રચતો જે પુરુષ છે, તે જ શુક્ર (શુદ્ધ) છે; તે જ બ્રહ્મ છે; તે જ અમૃત કહેવાય છે. સર્વ લોકો તેના પર આશ્રિત છે; કોઈ તેને ઓળંગતું નથી. આ જ તે છે.
Kaṭha 2.2.9
अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो
रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ २.२.९ ॥
જેમ એક જ અગ્નિ વિશ્વમાં પ્રવેશીને દરેક રૂપને અનુરૂપ રૂપ ધારણ કરે છે, તેમ એક જ સર્વભૂતોનો અંતરાત્મા દરેક રૂપને અનુરૂપ રૂપ ધારણ કરે છે, અને બહાર પણ છે.
Kaṭha 2.2.10
वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो
रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ २.२.१० ॥
જેમ એક જ વાયુ વિશ્વમાં પ્રવેશીને દરેક રૂપને અનુરૂપ રૂપ ધારણ કરે છે, તેમ એક જ સર્વભૂતોનો અંતરાત્મા દરેક રૂપને અનુરૂપ રૂપ ધારણ કરે છે, અને બહાર પણ છે.
Kaṭha 2.2.11
सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः
न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ २.२.११ ॥
સૂર્ય જેમ સર્વ લોકની આંખ છે, છતાં આંખે દેખાતા બાહ્ય દોષોથી તે લેપાતો નથી; તેમ સર્વભૂતોનો અંતરાત્મા એક છે, તે લોકદુઃખથી લેપાતો નથી, તે તેનાથી બહાર રહે છે.
Kaṭha 2.2.12
एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा
एकं रूपं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः
तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ २.२.१२ ॥
જે એકલો જ નિયંતા છે, સર્વભૂતોનો અંતરાત્મા છે, જે એક રૂપને અનેક પ્રકારે રચે છે; પોતાનામાં સ્થિત તેને જે ધીર પુરુષો જુએ છે, તેમને જ શાશ્વત સુખ છે, બીજાઓને નહીં.
Kaṭha 2.2.13
नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानाम्
एको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः
तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ २.२.१३ ॥
જે અનિત્યોમાં નિત્ય છે, ચેતનોમાં ચેતન છે, જે અનેકની કામનાઓ એકલો પૂર્ણ કરે છે; પોતાનામાં સ્થિત તેને જે ધીર પુરુષો જુએ છે, તેમને જ શાશ્વત શાંતિ છે, બીજાઓને નહીં.
Kaṭha 2.2.14
तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।
कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥ २.२.१४ ॥
'તે જ આ' એમ તેઓ માને છે — અનિર્દેશ્ય પરમ સુખ. હું તેને કેવી રીતે જાણું? તે પ્રકાશે છે કે વિશેષ રૂપે ભાસે છે?
Kaṭha 2.2.15
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ २.२.१५ ॥
ત્યાં સૂર્ય પ્રકાશતો નથી, ચંદ્ર અને તારાઓ પણ નહીં; આ વીજળીઓ પણ ચમકતી નથી, તો આ અગ્નિ ક્યાંથી (ચમકશે)? તે પ્રકાશે છે ત્યારે તેની પાછળ બધું પ્રકાશે છે; તેના તેજથી જ આ સર્વ પ્રકાશે છે.