ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Kaṭha 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 2.2.1
पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।
अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.२.१ ॥
ਗਿਆਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਉਸ ਅਜਨਮੇ, ਸਿੱਧੇ ਚਿੱਤ (ਆਤਮਾ) ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.2
हँसः शुचिषद्वसुरान्तरिक्षसद्-
होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृषद्वरसदृतसद्व्योमसद्
अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २.२.२ ॥
ਹੰਸ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਸੂ ਬਣ ਕੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਅਤਿਥੀ ਹੈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.3
ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।
मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ २.२.३ ॥
ਉਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Kaṭha 2.2.4
अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।
देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.२.४ ॥
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਢਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.5
न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।
इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ २.२.५ ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਨਹਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਂ ਅਪਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੀਂਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
Kaṭha 2.2.6
हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।
यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥ २.२.६ ॥
ਹੇ ਗੌਤਮ! ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁਹਿਆ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ।
Kaṭha 2.2.7
योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।
स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ २.२.७ ॥
ਕੁਝ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸੁਣੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸਥਾਣੂ (ਅਚੱਲ ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Kaṭha 2.2.8
य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन ।
एतद्वै तत् ॥ २.२.८ ॥
ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਜੋ ਪੁਰਖ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਸ਼ੁੱਧ) ਹੈ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.9
अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो
रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ २.२.९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੋ ਅੱਗ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕੋ ਸਰਬਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.10
वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो
रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ २.२.१० ॥
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੋ ਹਵਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕੋ ਸਰਬਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.11
सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः
न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ २.२.११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 2.2.12
एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा
एकं रूपं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः
तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ २.२.१२ ॥
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
Kaṭha 2.2.13
नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानाम्
एको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः
तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ २.२.१३ ॥
ਜੋ ਅਨਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਹੈ, ਚੇਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਇੱਕਲਾ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
Kaṭha 2.2.14
तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।
कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥ २.२.१४ ॥
'ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ — ਅਣਦੱਸਿਆ ਪਰਮ ਸੁਖ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ? ਕੀ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਸਦਾ ਹੈ?
Kaṭha 2.2.15
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ २.२.१५ ॥
ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ; ਇਹ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਗਨੀ ਕਿੱਥੋਂ (ਚਮਕੇਗੀ)? ਉਸ ਦੇ ਚਮਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।