ウパニシャッド · Kauṣītaki 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 2.1
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति । तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्धोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति । य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवति । अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.१ ॥
カウシータキは言った。プラーナはブラフマンである。このブラフマンであるプラーナにとって、マナス（意）は使者、ヴァーチ（言葉）は給仕する者、目は守る者、耳は告げ知らせる者である。このブラフマンであるプラーナに、求められなくても、これらすべての神々が供物を運んでくる。同様に、このように知る者には、求めなくても、すべての存在が供物を運んでくる。その秘義は、求めてはならないということである。村で乞食をして何も得られずに座り、「この人から与えられたものは食べない」と思う人のように、以前に彼を拒んだ者たちが、後に彼を招いて「あなたに与えよう」と言う。これが求める者の定めである。しかし他の者たちが彼を招く、「あなたに与えよう」と。
Kauṣītaki 2.2
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह पैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुः परस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धे तस्मै वा एतस्मै वा प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्यॊपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.२ ॥
パインギヤは言った。「プラーナこそブラフマンである。」そのプラーナ・ブラフマンより上にあるのが言葉であり、それゆえ言葉は目に到達する。目より上にあるのが聴覚であり、それゆえ聴覚は心に到達する。心より上にあるのがプラーナであり、それゆえ心はプラーナに到達する。これを知り、乞わない者のために、すべての神々がこのプラーナ・ブラフマンに供物をもたらし、同様にすべての存在が彼に供物をもたらす。その秘密の教えは「乞うてはならない」である。村で乞食をして何も得られず、「ここで与えられたものは食べない」と座り込むと、以前拒んでいた人々がかえって彼に懇願する、「われわれが与えよう」と。これが定めである。乞えば得られる。だが他の人々からも、彼に「われわれが与えよう」と懇願されるのである。
Kauṣītaki 2.3
अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योपूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । प्राणॊ नाम देवताऽवरॊधिनी सा मेमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाह। प्रज्ञा नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव ॥ २.३ ॥
今度は一つの富を得ることについて。一つの富を望む者は、満月か新月の日、あるいは明るい半月に、あるいは吉祥の星宿の下で、火を点じ、周囲を掃き、草を敷き、水を振り撒き、右膝を前に曲げて、スルヴァ、チャマサ、カンサでこのギーの供物を捧げる。「名は言語という、獲得者の神よ。彼から私のためにこれを獲得させたまえ——その神にスヴァーハー。」「名は気息という神よ……」「名は視覚という神よ……」「名は聴覚という神よ……」「名は意という神よ……」「名は智慧（プラジュニャー）という神よ……」そして煙の匂いをかぎ、ギーの塗油で手足を塗り、言葉を慎んで、出かけて目的を述べるか、使者を送る。彼は必ず得る。
Kauṣītaki 2.4
अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यै वा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा । श्रॊत्रं ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । मनस्ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य ॥ २.४ ॥
次に神々を想起する儀礼について。愛される者になりたい者、あるいはこれらの儀式が行われる人は、同じ機会に火を点じ、この呪文とともにギーの供物を捧げるべきである。「あなたの言葉を私の中に供えます、某よ、スヴァーハー。あなたの視覚を私の中に供えます、某よ、スヴァーハー。あなたの聴覚を私の中に供えます、某よ、スヴァーハー。あなたの心を私の中に供えます、某よ、スヴァーハー。あなたの理解を私の中に供えます、某よ、スヴァーハー。」それから煙の香りを嗅ぎ、ギーの塗布で四肢を拭い、沈黙して戻り、触れられることを求めるべきである。あるいは風と語りながら立つべきである。彼は愛される者となり、人々は彼を思い出す。
Kauṣītaki 2.5
अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमिति चाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति । यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति । एतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं न जुहवांचक्रुः ॥ २.५ ॥
今、夕方の食事、朝の施与、内なるアグニホートラと呼ばれるものについて。人は話している間は息をすることができない。そのとき彼は息を言葉の中に供える。人は息をしている間は話すことができない。そのとき彼は言葉を息の中に供える。この二つは尽きることのない不死の供物であり、目覚めているときも眠っているときも、途切れることなく捧げられる。しかし、終わりのある他の供物は行為からなるものである。実に古の智者たちはこれをアグニホートラと認め、それゆえ外的なアグニホートラを行わなかった。
Kauṣītaki 2.6
उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छास्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति । तथैवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति । तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मयम् ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ एवास्यात्मा एतदात्मा भवति य एवं वेद ॥ २.६ ॥
ウクタこそブラフマンである、とシュシュカ・ブリンガラは言った。それをリチュとして瞑想すべきであり、そうすれば一切の存在は卓越のために敬われる。それをヤジュスとして瞑想すべきであり、そうすれば一切の存在は卓越のために結ばれる。それをサーマンとして瞑想すべきであり、そうすれば一切の存在は卓越のために頭を垂れる。それを栄光（シュリー）、名声（ヤシャス）、輝き（テジャス）として瞑想すべきである。ちょうどこれが諸聖典の中で最も栄光あり、最も名高く、最も輝かしいように、これを知る者は一切の存在の中で最も栄光あり、最も名高く、最も輝かしい者となる。アドヴァリュは行為から成るその自己、すなわちレンガの祭壇を整える。そこにヤジュスの自己を置く。ホトリはリチュの自己をリチュの中に置き、ウドガートリはサーマンの自己を立てる。これは三ヴェーダの知識全体の自己であり、まことにこれが彼の自己である。そのように知る者にとって、これが自己となるのである。
Kauṣītaki 2.7
अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृताऽस्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति । यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते ॥ २.७ ॥
さて、サルヴァジット・カウシータキの三つの瞑想がある。聖紐を掛け、水で身を清め、水器から三度水を注いでから、昇る太陽の前に立つべきである。まさにこの詩句で「あなたは解放者です、私の悪を遠ざけてください」と唱え、向きを変えて中天の太陽に「あなたは上への解放者です、私の悪を遠ざけてください」と、沈む太陽には「あなたは完全なる収める者です、私の悪を完全に遠ざけてください」と唱える。昼夜を問わず犯した悪からは、このようにして完全に解き放たれる。
Kauṣītaki 2.8
अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधि चन्द्रमसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा यॊऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यायस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.८ ॥
さて毎月、新月の日には、後ろから見える月の近くに立つべきである。まさにこの詩句で、向きを変え、緑の草で言葉を送り返す。「月にとどまるあなたの、善き境界の心によって、私は不死の主となりますように。私が孫や悪や嘆きを見ませんように」。「前の子孫は去らない」と唱え、息子が生まれた者にも、まだ息子が生まれない者にも、三つの詩句を唱える。「あなたが養われ、あなたの中に汁が集まり、アーディティヤたちが養う光線に力が集まりますように」、そして「私たちの息や子孫や家畜によってあなたが養われることがありませんように。私たちを憎む者、私たちが憎む者を、息と子孫と家畜によって養ってください」。こうして神聖な回転によって太陽の回転を回し、右腕を回す。
Kauṣītaki 2.9
अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचकक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु अग्निष्ट एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.९ ॥
その後、満月の日に、前方に見える月に近づき、この句を唱えるべきである。「ソーマよ、おまえは王であり、すべてを見通す者だ。おまえは五つの顔を持つプラジャーパティだ。バラモンよ、おまえには一つの顔がある。その顔で王を食らう。その同じ顔で私を食べ物を食べる者とせよ。王よ、おまえには一つの顔がある。その顔で民を食らう。その同じ顔で私を食べ物を食べる者とせよ。鷹よ、おまえには一つの顔がある。その顔で鳥を食らう。その同じ顔で私を食べ物を食べる者とせよ。火よ、おまえには一つの顔がある。その顔でこの世界を食らう。その同じ顔で私を食べ物を食べる者とせよ。おまえには五つ目の顔がある。その顔ですべての存在を食らう。その同じ顔で私を食べ物を食べる者とせよ。私たちの気息、子孫、家畜を減らしてはならない。私たちを憎む者、そして私たちが憎む者の気息、子孫、家畜は減らされよ。」その後、神聖な回転を行う。太陽の回転の後に彼らは戻る、と言って右腕の方へ向きを変える。
Kauṣītaki 2.10
अथ संवेशञ्जायायै हृदयमभिमृशेद्यत्ते सुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं तेन माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मत्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति ॥ २.१० ॥
その後、妻と共に横たわるとき、彼女の心に触れるべきである。こう言いながら。「あなたのよく区切られた心の中に、プラジャーパティにおいて置かれているもの、それが私を知っていると私は思う。それによって私が孫の不幸に泣くことがありませんように。」こう言うことで、私たちの先祖の子孫は私たちから去ることがない。
Kauṣītaki 2.11
अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् । अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति । अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव । तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति। येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र । ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिर्मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात् ॥ २.११ ॥
その後、外国から帰ってきたら、息子の頭に触れるべきである。「おまえは一肢一肢から生まれ、心臓から生まれる。おまえこそ我である。息子よ、私を守れ。百の秋を生きよ、某よ。」こうして名を唱える。「石となれ、斧となれ、壊れぬ金となれ。おまえは輝きであり、息子の名をもつ。百の秋を生きよ、某よ。」こうして名を唱える。「プラジャーパティが害から被造物を取り囲んだそのもので、某よ、私はおまえを取り囲む。」こうして名を唱える。それから右の耳に唱える。「寛大なインドラよ、正しきものを与える者よ、彼に最上の富を授けよ。」左の耳には。「断たれるな、苦しむな、百の秋の寿命を生きよ、息子よ。」それから名とともに頭を嗅ぐ、「某」と言って。三度頭を嗅ぐ。「牛の鳴き声で私はおまえに鳴く。」こうして三度、頭の上で鳴く。
Kauṣītaki 2.12
अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गचछति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यते । अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः । ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ २.१२ ॥
次に神々についての教えを述べる。火が燃えるとき、このブラフマンは輝く。火が燃えないとき、それは死に、その光は太陽へ行く。風は気息（プラーナ）である。太陽が見えるとき、このブラフマンは輝く。太陽が見えないとき、それは死に、その光は月へ行く。風は気息である。月が見えるとき、このブラフマンは輝く。月が見えないとき、それは死に、その光は稲妻へ行く。風は気息である。稲妻が閃くとき、このブラフマンは輝く。稲妻が閃かないとき、それは死に、その光は風へ行く。風は気息である。これらすべての神々は風に入り、風の中で死ぬが、実際には死なない。それゆえ彼らは再び立ち上がる。これが神々についての教えである。次に自己（ātman）について。
Kauṣītaki 2.13
एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्तावा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मा देव उ पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयाताम् । अथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते ॥ २.१३ ॥
言葉によって語るとき、このブラフマンは輝く。語らないとき、それは死に、その光は眼へ、次いで気息へ行く。気息はブラフマンである。眼によって見るとき、このブラフマンは輝く。見ないとき、それは死に、その光は耳へ、次いで気息へ行く。耳によって聞くとき、このブラフマンは輝く。聞かないとき、それは死に、その光は意へ、次いで気息へ行く。意によって思惟するとき、このブラフマンは輝く。思惟しないとき、それは死に、その光は気息へ行く。気息はブラフマンである。これらすべての神々は気息に入り、気息の中で死ぬが、実際には死なない。それゆえ彼らは再び立ち上がる。ここでこのように知る者は、二つの山を回そうとしても、誰も彼を滅ぼすことはできない。彼を憎む者と、彼自身が憎む者は、皆彼の周りで死ぬ。
Kauṣītaki 2.14
अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमानाः । अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एव । अथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिष्य एवाथैनन्मनः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः । ते वायु-प्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तथॊ एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवतियदमृता देवाः ॥ २.१४ ॥
さて、至高の善を得る教えについて。すべての神々は「自分こそ最も優れている」と争いながら、この身体から上へ去った。神々は木片のように無感覚のまま残された。そこで言葉（vāc）が入ると、言葉によって語りながらも、ただの弟子のままであった。次に目が入ると、目によって見ながらも、ただの弟子のままであった。次に耳が入ると、耳によって聞きながらも、ただの弟子のままであった。次に心（manas）が入ると、心によって思考しながらも、ただの弟子のままであった。次に気息（prāṇa）が入ると、たちまち身体は立ち上がった。神々は至高の善が気息にあると考え、意識を自己とする気息と合一し、これらすべてとともにこの世界から上へ去った。風に住み、虚空を自己とする者として、彼らは天界へ行った。同様に、このことを知る者は、一切の存在の気息を意識を自己とするものとして合一し、これらすべてとともにこの身体から上へ去る。彼は風に住み、虚空を自己とする者となり、天界（svar）となるのではない。これらの神々のいるところに至って、彼は不死となる。神々は不死であるからである。
Kauṣītaki 2.15
अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते । पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिषटादभिनिपद्यते, इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः । चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः । श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रः । मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रः । अन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः । कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः । सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः । आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्रः । इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्या ते मयि दध इति पुत्रः । धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः । अथ दक्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्य स्वर्गांल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वा व्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति ॥ २.१५ ॥
次に、父と子の間の譲渡と呼ばれる儀式について語られる。父が息子を送り出そうとするとき、彼を呼ぶ。新しい草で家を敷き、火を灯し、水瓶と器を置き、傷のない布で全身を覆って、父自身が横たわる。息子が来て上に横たわり、自分の感官で父の感官に触れるか、あるいは父の正面に座る。すると父は授けて言う、「私の言葉をあなたに置く」。息子は言う、「あなたの言葉を私に置く」。同様に、気息、視覚、聴覚、意、食物の精髄、行為、苦楽、歓喜、愛楽と子孫、歩み、そして知によって知られるべき欲望についても、同じ順序で行う。その後、父は右に回って東へ出て、彼を祝福する、「名声、梵の輝き、食物と名誉があなたを喜ばせますように」。もう一人は左肩を見て、手で隠すか衣の端で覆い、言う、「天界の欲望を得よ」。父が衰弱していれば、息子の支配のもとに住んだり、その周りを歩んだりしてよい。もし父が死んだならば、儀式が求めるとおりに成し遂げられるべきである、そのように成し遂げられるべきである。