อุปนิษัท · Kauṣītaki 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 2.1
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति । तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्धोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति । य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवति । अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.१ ॥
เกาษีตกิกล่าวว่า ปราณคือพรหมัน ปราณนี้ซึ่งคือพรหมันมีใจเป็นผู้นำสาร มีวาจาเป็นผู้รับใช้ มีดวงตาเป็นผู้เฝ้ารักษา และมีหูเป็นผู้ประกาศ เทพทั้งปวงนำเครื่องบูชามาถวายแด่ปราณซึ่งคือพรหมัน แม้มิได้ขอ และในทำนองเดียวกัน สรรพสัตว์ทั้งปวงก็นำเครื่องบูชามาถวายแด่ผู้ที่รู้ดังนี้ แม้เขามิได้ขอ คำสอนลับของเรื่องนี้คือ ไม่พึงขอ ดุจบุรุษที่ไปขอทานตามหมู่บ้านแล้วไม่ได้อะไรเลย นั่งลงคิดว่า เราจะไม่กินของที่เขาให้ ครั้นผู้ที่เคยปฏิเสธเขาเมื่อก่อนกลับเชื้อเชิญเขาว่า เราจะให้ท่าน นี่คือธรรมเนียมของผู้ที่ขอ แต่คนอื่นกลับเชื้อเชิญเขาว่า เราจะให้ท่าน
Kauṣītaki 2.2
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह पैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुः परस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धे तस्मै वा एतस्मै वा प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्यॊपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.२ ॥
ไพงคยะกล่าวว่า ปราณคือพรหมัน เหนือปราณซึ่งคือพรหมันนี้คือวาจา ดังนั้นวาจาจึงไปถึงดวงตา เหนือดวงตาคือการได้ยิน ดังนั้นการได้ยินจึงไปถึงใจ เหนือใจคือปราณ ดังนั้นใจจึงไปถึงปราณ สำหรับผู้ที่รู้ดังนี้และไม่ขอ เทพทั้งปวงนำเครื่องบูชามาถวายแด่ปราณซึ่งคือพรหมันนี้ ในทำนองเดียวกัน สรรพสัตว์ทั้งปวงก็นำเครื่องบูชามาถวายแด่เขา คำสอนลับของเรื่องนี้คือ ไม่พึงขอ ดุจบุรุษที่ไปขอทานตามหมู่บ้านแล้วไม่ได้อะไรเลย นั่งลงกล่าวว่า เราจะไม่กินของที่ให้ที่นี่ ครั้นผู้ที่เคยปฏิเสธเขาเมื่อก่อนก็กลับเชื้อเชิญว่า เราจะให้ นี่คือธรรมเนียม เมื่อขอแล้วย่อมได้ แต่แม้จากคนอื่นก็ยังเชื้อเชิญว่า เราจะให้
Kauṣītaki 2.3
अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योपूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । प्राणॊ नाम देवताऽवरॊधिनी सा मेमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाह। प्रज्ञा नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव ॥ २.३ ॥
ต่อไปนี้คือการได้มาซึ่งทรัพย์เพียงสิ่งเดียว ผู้ที่ปรารถนาทรัพย์สิ่งเดียว ในวันเพ็ญหรือวันดับเดือน หรือในปักษ์ข้างขึ้น หรือภายใต้นักษัตรอันเป็นมงคล เมื่อก่อไฟแล้ว กวาดรอบ ปูหญ้า พรมน้ำ และคุกเข่าขวาไปข้างหน้า ถวายเนยใสด้วยสรุวะ ถ้วยจมส หรือชามกังสะ โดยกล่าวว่า เทวีนามวาจาผู้ได้มา ขอให้นางได้สิ่งนี้มาแก่ข้าพเจ้าจากผู้นี้ สวาหา ถวายแด่นาง เทวีนามปราณผู้ได้มา ขอให้นางได้สิ่งนี้มาแก่ข้าพเจ้าจากผู้นี้ สวาหา ถวายแด่นาง เทวีนามจักษุ... เทวีนามโสตร... เทวีนามมนัส... เทวีนามปรัชญา ขอให้นางได้สิ่งนี้มาแก่ข้าพเจ้าจากผู้นี้ สวาหา ถวายแด่นาง ครั้นแล้วดมกลิ่นควัน ทาเนยใสลูบอวัยวะ สำรวมวาจา แล้วออกไปเอ่ยถึงความประสงค์ หรือส่งผู้สื่อสารไป ก็ย่อมได้มาจริง
Kauṣītaki 2.4
अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यै वा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा । श्रॊत्रं ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । मनस्ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य ॥ २.४ ॥
ต่อไปนี้คือการระลึกถึงเทพ ผู้ที่ปรารถนาจะเป็นที่รัก หรือผู้ที่พิธีนี้ทำเพื่อ พึงก่อไฟในวันเดียวกันนั้น แล้วถวายเนยใสด้วยมนตร์นี้ว่า ข้าพเจ้าถวายวาจาของท่านเข้าในข้าพเจ้า นั่น ท่านผู้นั้น สวาหา ข้าพเจ้าถวายดวงตาของท่านเข้าในข้าพเจ้า นั่น ท่านผู้นั้น สวาหา ข้าพเจ้าถวายโสตรของท่านเข้าในข้าพเจ้า นั่น ท่านผู้นั้น สวาหา ข้าพเจ้าถวายมนัสของท่านเข้าในข้าพเจ้า นั่น ท่านผู้นั้น สวาหา ข้าพเจ้าถวายปรัชญาของท่านเข้าในข้าพเจ้า นั่น ท่านผู้นั้น สวาหา ครั้นแล้วพึงดมกลิ่นควัน ทาเนยใสลูบอวัยวะ สำรวมวาจาแล้วเข้าไปหา ปรารถนาจะได้สัมผัส หรือแม้ขณะพูดกับลม พึงยืนอยู่ เขาย่อมเป็นที่รัก และผู้คนย่อมระลึกถึงเขา
Kauṣītaki 2.5
अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमिति चाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति । यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति । एतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं न जुहवांचक्रुः ॥ २.५ ॥
ต่อไปนี้ คนทั้งหลายเรียกอาหารเย็น ของถวายยามเช้า และอัคนิโหตรภายใน ตราบใดที่บุรุษยังพูดอยู่ เขาย่อมหายใจไม่ได้ ครั้นแล้วจึงถวายปราณลงในวาจา ตราบใดที่บุรุษยังหายใจอยู่ เขาย่อมพูดไม่ได้ ครั้นแล้วจึงถวายวาจาลงในปราณ การถวายสองอย่างนี้เป็นอมฤตาหุติที่ไม่มีที่สิ้นสุด ถวายอย่างต่อเนื่องไม่ขาดระยะทั้งขณะตื่นและขณะหลับ ส่วนเครื่องบูชาอื่นที่มีที่สิ้นสุดนั้นเป็นสิ่งที่ประกอบด้วยการกระทำ ผู้รู้โบราณทั้งหลายรู้ความนี้แล้ว จึงไม่ได้ประกอบอัคนิโหตรของภายนอก
Kauṣītaki 2.6
उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छास्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति । तथैवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति । तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मयम् ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ एवास्यात्मा एतदात्मा भवति य एवं वेद ॥ २.६ ॥
อุกถะคือพรหมัน ศุษกภฤงคระกล่าวดังนี้ พึงภาวนาถึงสิ่งนั้นในฐานะฤครค สรรพสัตว์ย่อมได้รับการเคารพเพราะความประเสริฐ พึงภาวนาถึงสิ่งนั้นในฐานะยชุส สรรพสัตว์ย่อมได้รับการประสานเพราะความประเสริฐ พึงภาวนาถึงสิ่งนั้นในฐานะสาม สรรพสัตว์ย่อมน้อมลงเพราะความประเสริฐ พึงภาวนาถึงสิ่งนั้นในฐานะศรี พึงภาวนาถึงสิ่งนั้นในฐานะยศ พึงภาวนาถึงสิ่งนั้นในฐานะเตชะ เปรียบเหมือนคัมภีร์เหล่านี้เป็นคัมภีร์ที่งดงามที่สุด มีชื่อเสียงที่สุด และมีรัศมีที่สุด ฉันใด ผู้รู้ดังนี้ก็ย่อมเป็นผู้งดงามที่สุด มีชื่อเสียงที่สุด และมีรัศมีที่สุดในหมู่สรรพสัตว์ฉันนั้น อัธวรยุย่อมประกอบอาตมันที่เป็นการกระทำนั้น คือแท่นอิฐ ลงในอาตมันนั้นเขาวางอาตมันแห่งยชุส โหตฤวางอาตมันแห่งฤครค ในฤครค และอุทคาตฤตั้งอาตมันแห่งสามไว้ นี่คืออาตมันของวิทยาไตรเวททั้งปวง นี่แลคืออาตมันของเขา และอาตมันนี้ย่อมเป็นอาตมันของผู้ที่รู้ดังนี้
Kauṣītaki 2.7
अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृताऽस्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति । यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते ॥ २.७ ॥
ต่อจากนี้คือการอุปาสนาสามประการของสรรวชิต เการีตกิ ผู้ทำให้กรรมทั้งปวงลุล่วง เมื่อได้สวมยัชโญปวีต ชำระตนด้วยน้ำ และเทน้ำจากภาชนะน้ำสามครั้งแล้ว ควรยืนหันหน้าไปทางดวงอาทิตย์ที่กำลังขึ้น กล่าวด้วยคาถานี้เองว่า "พระองค์คือผู้ปลดปล่อย ขอทรงขับปาปะของข้าพเจ้าออกไป" แล้วหันไปทางดวงอาทิตย์เมื่ออยู่กลางท้องฟ้า กล่าวว่า "พระองค์คือผู้ปลดปล่อยขึ้นสูง ขอทรงขับปาปะของข้าพเจ้าออกไป" และแก่ดวงอาทิตย์ที่กำลังตก กล่าวว่า "พระองค์คือผู้รวบรวมทั้งหมด ขอทรงขับปาปะของข้าพเจ้าออกไปให้สิ้น" ปาปะใดที่บุคคลก่อขึ้นทั้งในวันและในคืน ย่อมหลุดพ้นจากปาปะนั้นได้โดยสิ้นเชิง
Kauṣītaki 2.8
अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधि चन्द्रमसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा यॊऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यायस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.८ ॥
ต่อไป ในทุกเดือน ในวันอมาวสี ควรยืนหันหน้าไปทางดวงจันทร์ที่ปรากฏให้เห็นจากทางด้านหลัง ด้วยคาถานี้เองแล้วหันกลับ พร้อมส่งวาจาคืนไปด้วยหญ้าสีเขียว กล่าวว่า "ขอหทัยแห่งขอบเขตอันดีของพระองค์ที่ประทับอยู่บนดวงจันทร์ ด้วยหทัยนั้น ขอข้าพเจ้าจงเป็นเจ้าแห่งความเป็นอมตะ ขออย่าให้ข้าพเจ้าได้เห็นหลานชาย ความชั่วร้าย หรือการร้องไห้" กล่าวว่า "บุตรในอดีตอย่าจากไป" สำหรับผู้ที่มีบุตรเกิดแล้ว และสำหรับผู้ที่บุตรยังไม่เกิด พลางสวดคาถาสามบทว่า "ขอพระองค์จงได้รับการหล่อเลี้ยง ขอรสทั้งหลายจงมารวมกันในพระองค์ ขอพลังทั้งหลายจงมารวมกันในรัศมีที่อาทิตย์ทั้งหลายหล่อเลี้ยง" และ "ขออย่าให้พระองค์ได้รับการหล่อเลี้ยงด้วยลมหายใจ บุตร และปศุสัตว์ของพวกเรา ขอทรงหล่อเลี้ยงผู้ที่เกลียดชังพวกเราและที่พวกเราเกลียดชัง ด้วยลมหายใจ บุตร และปศุสัตว์" ดังนี้ เขาหมุนการหมุนของดวงอาทิตย์ด้วยการหมุนแบบทิพย์ และหมุนแขนขวา
Kauṣītaki 2.9
अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचकक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु अग्निष्ट एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.९ ॥
ต่อไป ในวันเพ็ญ ควรเข้าไปหาดวงจันทร์ที่ปรากฏให้เห็นอยู่ข้างหน้า สวดคาถานี้ว่า "โสมะ พระองค์เป็นราชา ทรงเห็นทั่ว พระองค์เป็นประชาบดีผู้มีห้าหน้า พราหมณ์ พระองค์มีหน้าหนึ่ง ด้วยหน้านั้นพระองค์กินราชา ขอทรงให้ข้าพเจ้าเป็นผู้กินอาหารด้วยหน้านั้นเอง ราชา พระองค์มีหน้าหนึ่ง ด้วยหน้านั้นพระองค์กินประชาชน ขอทรงให้ข้าพเจ้าเป็นผู้กินอาหารด้วยหน้านั้นเอง เหยี่ยว พระองค์มีหน้าหนึ่ง ด้วยหน้านั้นพระองค์กินนก ขอทรงให้ข้าพเจ้าเป็นผู้กินอาหารด้วยหน้านั้นเอง อัคนี พระองค์มีหน้าหนึ่ง ด้วยหน้านั้นพระองค์กินโลกนี้ ขอทรงให้ข้าพเจ้าเป็นผู้กินอาหารด้วยหน้านั้นเอง ในพระองค์มีหน้าที่ห้า ด้วยหน้านั้นพระองค์กินสรรพสัตว์ ขอทรงให้ข้าพเจ้าเป็นผู้กินอาหารด้วยหน้านั้นเอง ขออย่าให้ลมหายใจ บุตร และปศุสัตว์ของพวกเรา ต้องลดน้อยลง ขอให้ลมหายใจ บุตร และปศุสัตว์ของผู้ที่เกลียดชังพวกเรา และของผู้ที่พวกเราเกลียดชัง จงลดน้อยลง" แล้วเขาทำการหมุนแบบทิพย์ กล่าวว่าเขาหมุนตามการหมุนของดวงอาทิตย์ และหมุนไปทางแขนขวา
Kauṣītaki 2.10
अथ संवेशञ्जायायै हृदयमभिमृशेद्यत्ते सुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं तेन माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मत्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति ॥ २.१० ॥
ต่อไป เมื่อนอนอยู่กับภรรยา ควรแตะหทัยของนาง กล่าวว่า "สิ่งที่ตั้งอยู่ภายในหทัยอันมีขอบเขตดีของเจ้า ในประชาบดี ข้าพเจ้าคิดว่าสิ่งนั้นรู้จักข้าพเจ้า ด้วยเหตุนั้น ขอข้าพเจ้าอย่าได้ร้องไห้เพราะความอาภัพของหลานชาย" เมื่อกล่าวเช่นนี้ บุตรหลานของบรรพบุรุษของเราจะไม่จากไป
Kauṣītaki 2.11
अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् । अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति । अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव । तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति। येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र । ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिर्मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात् ॥ २.११ ॥
ต่อไป เมื่อกลับจากต่างแดน ควรแตะศีรษะของบุตร กล่าวว่า "เจ้าเกิดจากอวัยวะทุกส่วน เจ้าเกิดจากหทัย เจ้าคืออาตมัน บุตรเอ๋ย ขอเจ้าปกป้องข้าพเจ้า ขอให้เจ้าจงมีชีวิตอยู่หนึ่งร้อยฤดูใบไม้ร่วง นามว่า..." ดังนี้เขาตั้งนามให้บุตร "จงเป็นหิน จงเป็นขวาน จงเป็นทองคำที่ไม่แตกหัก เจ้าคือความรุ่งเรืองที่แบกนามของบุตร ขอให้เจ้าจงมีชีวิตอยู่หนึ่งร้อยฤดูใบไม้ร่วง นามว่า..." ดังนี้เขาตั้งนามให้บุตร "ด้วยสิ่งที่ประชาบดีใช้โอบล้อมสรรพสัตว์เพื่อความปลอดภัยจากอันตราย ข้าพเจ้าโอบล้อมเจ้าด้วยสิ่งนั้น นามว่า..." ดังนี้เขาตั้งนามให้บุตร แล้วเขาพึมพำที่หูขวาของบุตรว่า "โอ้อินทร์ผู้มั่งคั่ง ผู้ให้สิ่งที่ตรงแก่ผู้ปรารถนา ขอทรงประทานทรัพย์สมบัติอันประเสริฐแก่เขา ทรงประดิษฐานไว้" ที่หูซ้ายกล่าวว่า "อย่าถูกตัดขาด อย่าได้รับความทุกข์ ลูกเอ๋ย ขอให้มีชีวิตอยู่หนึ่งร้อยฤดูใบไม้ร่วงเป็นอายุขัย" จากนั้นเขาดมศีรษะพร้อมนามว่า "..." ดมศีรษะสามครั้ง "ด้วยเสียงคำรามของโคข้าพเจ้าคำรามเหนือพระองค์" ดังนี้ เขาคำรามเหนือศีรษะสามครั้ง
Kauṣītaki 2.12
अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गचछति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यते । अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः । ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ २.१२ ॥
ต่อไป นี่คือคำสอนเรื่องการตายของเทวดา พรหมันนี้ส่องแสงเมื่อไฟลุกโพลง เมื่อไฟไม่ลุกโพลงก็ดับไป และแสงของมันไปสู่ดวงอาทิตย์ ลมคือลมหายใจ เมื่อเห็นดวงอาทิตย์ พรหมันนี้ส่องแสง เมื่อไม่เห็นก็ดับไป และแสงของมันไปสู่ดวงจันทร์ ลมคือลมหายใจ เมื่อเห็นดวงจันทร์ พรหมันนี้ส่องแสง เมื่อไม่เห็นก็ดับไป และแสงของมันไปสู่สายฟ้า ลมคือลมหายใจ เมื่อสายฟ้าแลบ พรหมันนี้ส่องแสง เมื่อไม่แลบก็ดับไป และแสงของมันไปสู่ลม ลมคือลมหายใจ เทวดาทั้งปวงนี้เข้าไปในลมแล้วดับในลม แต่ก็ไม่ดับสูญอย่างแท้จริง ด้วยเหตุนั้นจึงกลับปรากฏขึ้นอีก นี่คือคำสอนเรื่องเทวดา ต่อไปคือคำสอนเรื่องอาตมัน
Kauṣītaki 2.13
एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्तावा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मा देव उ पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयाताम् । अथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते ॥ २.१३ ॥
ขอให้รู้ไว้ว่า พรหมันนี้ส่องประกายเมื่อบุคคลพูดด้วยวาจา แต่เมื่อไม่พูด พรหมันนั้นก็ดับไป และแสงของมันไปสู่ดวงตา แล้วจึงไปสู่ลมปราณ ลมปราณคือพรหมัน เมื่อบุคคลเห็นด้วยดวงตา พรหมันนี้ส่องประกาย แต่เมื่อไม่เห็น พรหมันนั้นก็ดับไป และแสงของมันไปสู่หู แล้วจึงไปสู่ลมปราณ เมื่อบุคคลได้ยินด้วยหู พรหมันนี้ส่องประกาย แต่เมื่อไม่ได้ยิน พรหมันนั้นก็ดับไป และแสงของมันไปสู่ใจ แล้วจึงไปสู่ลมปราณ เมื่อบุคคลครุ่นคิดด้วยใจ พรหมันนี้ส่องประกาย แต่เมื่อไม่ครุ่นคิด พรหมันนั้นก็ดับไป และแสงของมันไปสู่ลมปราณ ลมปราณคือพรหมัน เทวดาทั้งปวงเหล่านี้เข้าไปในลมปราณแล้วสิ้นชีวิตในลมปราณ แต่ก็ไม่ตายอย่างแท้จริง เพราะเหตุนั้นจึงฟื้นขึ้นมาอีก ที่นี่ ผู้ที่รู้เช่นนี้อาจพยายามหมุนภูเขาทั้งสองลูกให้กลับทิศ แต่ไม่มีผู้ใดทำลายเขาได้ ผู้ที่เกลียดเขาและผู้ที่เขาเกลียดเอง ย่อมตายไปรอบตัวเขาทั้งหมด
Kauṣītaki 2.14
अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमानाः । अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एव । अथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिष्य एवाथैनन्मनः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः । ते वायु-प्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तथॊ एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवतियदमृता देवाः ॥ २.१४ ॥
ต่อไปนี้คือคำสอนว่าด้วยการยึดถือความดีสูงสุด เทวดาทั้งปวงถกเถียงกันว่าใครเป็นผู้ประเสริฐที่สุด จึงลุกขึ้นจากร่างนี้ ร่างนั้นคงนอนนิ่งเหมือนท่อนไม้ วาจาเข้าไปแล้ว เมื่อพูดด้วยวาจา วาจาก็คงเป็นเพียงศิษย์ ต่อมาดวงตาเข้าไป เมื่อเห็นด้วยดวงตา ดวงตาก็คงเป็นเพียงศิษย์ ต่อมาหูเข้าไป เมื่อได้ยินด้วยหู หูก็คงเป็นเพียงศิษย์ ต่อมาใจเข้าไป เมื่อคิดด้วยใจ ใจก็คงเป็นเพียงศิษย์ ต่อมาลมปราณเข้าไป ร่างจึงลุกขึ้นทันที เทวดาเหล่านั้นครุ่นคิดว่าความดีสูงสุดอยู่ที่ลมปราณ จึงรวมเข้ากับลมปราณซึ่งมีจิตสำนึกเป็นตัวตน แล้วพร้อมกับทั้งหมดนี้ก็ออกจากโลกนี้ขึ้นไป พวกเขาดำรงอยู่ในลม มีอากาศเป็นตัวตน แล้วก็ไปสู่สวรรค์ ในทำนองเดียวกัน ผู้ที่รู้เช่นนี้ รวมเข้ากับลมปราณของสรรพสัตว์ซึ่งมีจิตสำนึกเป็นตัวตน แล้วพร้อมกับทั้งหมดนี้ก็ออกจากร่างนี้ขึ้นไป เขาเป็นผู้ดำรงอยู่ในลม มีอากาศเป็นตัวตน ไม่ไปสู่สวรรค์ เมื่อไปถึงที่ที่เหล่าเทวดาอยู่ เขาก็เป็นอมตะ เพราะเทวดาเป็นอมตะ
Kauṣītaki 2.15
अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते । पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिषटादभिनिपद्यते, इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः । चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः । श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रः । मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रः । अन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः । कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः । सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः । आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्रः । इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्या ते मयि दध इति पुत्रः । धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः । अथ दक्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्य स्वर्गांल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वा व्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति ॥ २.१५ ॥
ต่อไปนี้คือพิธีที่เรียกว่าการส่งมอบจากบิดาสู่บุตร เมื่อบิดาจะส่งบุตรไป เขาเรียกบุตรมา หลังจากปูบ้านด้วยหญ้าสดใหม่ ก่อไฟ วางหม้อน้ำพร้อมภาชนะ แล้วคลุมตัวเองทั้งหมดด้วยผ้าที่ยังไม่ได้ใช้ เขาก็นอนลง บุตรมาแล้วนอนทับอยู่เบื้องบน สัมผัสอินทรีย์ของบิดาด้วยอินทรีย์ของตน หรือนั่งหันหน้าเข้าหาบิดา จากนั้นบิดามอบให้ โดยกล่าวว่า ข้าขอฝากวาจาของข้าไว้กับเจ้า บุตรกล่าวว่า ข้ารับวาจาของท่านไว้ในตัวข้า บิดากล่าวว่า ข้าขอฝากลมปราณของข้าไว้กับเจ้า บุตรกล่าวว่า ข้ารับลมปราณของท่านไว้ในตัวข้า ทำนองเดียวกันสำหรับดวงตา หู ใจ สารอาหาร การกระทำ สุขและทุกข์ ความยินดี ความรื่นรมย์ และลูกหลาน การเคลื่อนไป และความปรารถนาที่จะรู้ด้วยปัญญา จากนั้นบิดาลุกขึ้นทางขวาแล้วเดินออกไปทางทิศตะวันออก และให้พรแก่เขาว่า ขอให้เกียรติยศ พลังแห่งพรหม อาหาร และชื่อเสียงจงเป็นที่รักของเจ้า อีกฝ่ายหนึ่งมองไปที่บ่าซ้ายของตน ปิดด้วยมือ หรือคลุมด้วยชายผ้า แล้วกล่าวว่า ขอให้เจ้าได้รับความปรารถนาของโลกสวรรค์ หากบิดาเจ็บป่วยอ่อนแอ เขาอาจอยู่ภายใต้อำนาจของบุตร หรือเดินตามบุตรไป และหากเขาสิ้นชีวิต ก็ต้องทำพิธีให้สมบูรณ์ตามที่กำหนดไว้ จึงต้องทำพิธีให้สมบูรณ์เช่นนั้น