ఉపనిషత్తులు · Kauṣītaki 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 2.1
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति । तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्धोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति । य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवति । अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.१ ॥
ప్రాణమే బ్రహ్మం అని కౌషీతకి అన్నాడు. ఈ ప్రాణరూప బ్రహ్మానికి మనస్సు దూత, వాక్కు వడ్డించేది, చక్షువు రక్షకుడు, శ్రోత్రం వినిపించేవాడు. ఈ ప్రాణరూప బ్రహ్మానికి, అడగకుండానే, ఈ దేవతలన్నీ బలిని తెస్తారు; అలాగే ఇలా తెలిసినవానికి, అడగనివానికి, సమస్త ప్రాణులు బలిని తెస్తాయి. అతని ఉపనిషత్తు: అడగకూడదు. గ్రామంలో భిక్ష అడిగి ఏమీ దొరకనప్పుడు కూర్చున్నట్లు, "ఇతని నుండి ఇచ్చింది నేను తినను" అని అనుకుని; ముందు అతన్ని తిరస్కరించేవారే తర్వాత అతన్ని ఆహ్వానించి, "మేము నీకు ఇస్తాము" అంటారు; ఇది అడిగేవాని ధర్మం. కానీ ఇతరులే అతన్ని ఆహ్వానించి, "మేము నీకు ఇస్తాము" అంటారు.
Kauṣītaki 2.2
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह पैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुः परस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धे तस्मै वा एतस्मै वा प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्यॊपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.२ ॥
పైంగ్యుడు చెప్పాడు: 'ప్రాణమే బ్రహ్మము.' ఆ ప్రాణ-బ్రహ్మానికి పైన వాక్కు ఉంది; కాబట్టి అది కంటిని పొందుతుంది. కన్ను పైన ఉంది; కాబట్టి అది శ్రోత్రాన్ని పొందుతుంది. శ్రోత్రం పైన ఉంది; కాబట్టి అది మనస్సును పొందుతుంది. మనస్సు పైన ఉంది; కాబట్టి అది ప్రాణాన్ని పొందుతుంది. ఇలా తెలిసినవానికి, యాచించనివానికి, ఆ ప్రాణ-బ్రహ్మము కోసమే దేవతలందరూ బలిని తెస్తారు; అలాగే సమస్త భూతాలు అతనికి బలిని తెస్తాయి. దాని ఉపనిషత్తు: 'యాచించకూడదు.' గ్రామంలో భిక్ష అడిగి, లభించక కూర్చున్నవాడు, 'ఇక్కడ నుండి ఇవ్వబడినది నేను తినను' అన్నట్లు — ముందు అతన్ని తిరస్కరించినవారే అతన్ని ఆహ్వానిస్తారు: 'మేము ఇస్తాము.' ఇది ధర్మం: యాచించినప్పుడు అది లభిస్తుంది; కానీ ఇతరుల నుండి కూడా వారు అతన్ని ఆహ్వానిస్తారు: 'మేము ఇస్తాము.'
Kauṣītaki 2.3
अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योपूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । प्राणॊ नाम देवताऽवरॊधिनी सा मेमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाह। प्रज्ञा नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव ॥ २.३ ॥
ఇప్పుడు ఒక ధనాన్ని పొందడం గురించి: ఎవరైతే ఒక ధనాన్ని కోరుకుంటారో, వారు పౌర్ణమి లేదా అమావాస్య నాడు, లేదా శుక్ల పక్షంలో, లేదా శుభ నక్షత్రంలో, అగ్నిని స్థాపించి, చుట్టూ ఊడ్చి, దర్భలు పరచి, చల్లి, కుడి మోకాలిని ముందు ఉంచి వంగి, స్రువంతో లేదా చమసంతో లేదా కంసంతో ఈ నేతి ఆహుతులు వేస్తారు. 'వాక్ అనే దేవత అడ్డుకునేది; ఆమె నా కోసం ఇతని నుండి ఇది పొందుగాక — ఆమెకు స్వాహా.' 'ప్రాణం అనే దేవత...' 'చక్షువు అనే దేవత...' 'శ్రోత్రం అనే దేవత...' 'మనస్సు అనే దేవత...' 'ప్రజ్ఞ అనే దేవత...' అని చెప్పి; తరువాత పొగ వాసన పీల్చి, నేతి లేపనంతో అవయవాలను రుద్ది, మౌనంగా ఉండి, వెళ్లి కోరిన విషయాన్ని చెప్పవచ్చు; లేదా దూతను పంపవచ్చు; అతడు తప్పక పొందుతాడు.
Kauṣītaki 2.4
अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यै वा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा । श्रॊत्रं ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । मनस्ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य ॥ २.४ ॥
ఇప్పుడు దైవస్మరం (దేవతల స్మరణ) విధి: ఎవరు ప్రియుడు కావాలని కోరుకుంటాడో, లేదా ఎవరి కొరకు ఇవి చేయబడతాయో, వారు అదే పర్వంలో అగ్నిని వెలిగించి, ఈ మంత్రంతో ఘృతాహుతులు వేయాలి: 'నీ వాక్కును నాలో హోమం చేస్తున్నాను, ఫలానా స్వాహా. నీ చక్షువును నాలో హోమం చేస్తున్నాను, ఫలానా స్వాహా. నీ శ్రోత్రాన్ని నాలో హోమం చేస్తున్నాను, ఫలానా స్వాహా. నీ మనస్సును నాలో హోమం చేస్తున్నాను, ఫలానా స్వాహా. నీ ప్రజ్ఞను నాలో హోమం చేస్తున్నాను, ఫలానా స్వాహా.' తరువాత ధూమగంధాన్ని ఆఘ్రాణించి, నెయ్యి పూతతో అంగాలను తుడిచి, మౌనంగా తిరిగి, స్పర్శను పొందగోరాలి; లేదా గాలితో మాట్లాడుతూ నిలబడాలి. అతడు ప్రియుడవుతాడు; ప్రజలు అతన్ని స్మరిస్తారు.
Kauṣītaki 2.5
अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमिति चाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति । यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति । एतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं न जुहवांचक्रुः ॥ २.५ ॥
ఇప్పుడు సాయంకాల అన్నం, ప్రాతఃకాల దానం, అంతరాగ్నిహోత్రం అని అంటారు. మనిషి మాట్లాడుతున్నంతకాలం అతడు ప్రాణాన్ని పీల్చలేడు; అప్పుడు అతడు ప్రాణాన్ని వాక్కులో హోమం చేస్తాడు. మనిషి ప్రాణం పీల్చుతున్నంతకాలం అతడు మాట్లాడలేడు; అప్పుడు అతడు వాక్కును ప్రాణంలో హోమం చేస్తాడు. ఇవి రెండూ అనంతమైన అమృత ఆహుతులు; మేల్కొని ఉన్నప్పుడు, నిద్రిస్తున్నప్పుడు నిరంతరాయంగా అవి హోమం చేయబడతాయి. అంతమయ్యే ఇతర ఆహుతులు కర్మమయమైనవి. పూర్వ విద్వాంసులు దీనినే అగ్నిహోత్రంగా తెలుసుకుని, బాహ్య అగ్నిహోత్రాన్ని చేయలేదు.
Kauṣītaki 2.6
उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छास्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति । तथैवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति । तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मयम् ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ एवास्यात्मा एतदात्मा भवति य एवं वेद ॥ २.६ ॥
ఉక్థమే బ్రహ్మము అని శుష్కభృంగరుడు అన్నాడు. దానిని ఋక్కుగా ఉపాసించాలి; దానివలన సర్వభూతాలు శ్రేష్ఠత కోసం పూజించబడతాయి. దానిని యజుస్సుగా ఉపాసించాలి; దానివలన సర్వభూతాలు శ్రేష్ఠత కోసం కలుస్తాయి. దానిని సామముగా ఉపాసించాలి; దానివలన సర్వభూతాలు శ్రేష్ఠత కోసం నమస్కరిస్తాయి. దానిని శ్రీ గా, యశస్సుగా, తేజస్సుగా ఉపాసించాలి. శాస్త్రాలలో ఇది అత్యంత శ్రీమంతమై, యశస్వి అయి, తేజస్వి అయినట్లే, ఇలా తెలిసినవాడు సర్వభూతాలలో అత్యంత శ్రీమంతుడు, యశస్వి, తేజస్వి అవుతాడు. కర్మమయమైన ఇటుక వేదిక అయిన ఆ ఆత్మను అధ్వర్యుడు సంస్కరిస్తాడు; అందులో యజుర్మయాన్ని ఉంచుతాడు. హోతా ఋఙ్మయాన్ని ఋక్కులో, ఉద్గాత సామమయాన్ని స్థాపిస్తాడు. ఇది త్రయీవిద్య అంతటికి ఆత్మ; ఇది అతని ఆత్మ. ఇలా తెలిసినవానికి ఇదే ఆత్మ అవుతుంది.
Kauṣītaki 2.7
अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृताऽस्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति । यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते ॥ २.७ ॥
ఇప్పుడు సర్వజిత్ కౌషీతకి యొక్క మూడు ఉపాసనలు ఉన్నాయి. యజ్ఞోపవీతం ధరించి, జలంతో ఆచమనం చేసి, మూడుసార్లు జలపాత్ర నుండి నీటిని విడిచి, ఉదయిస్తున్న ఆదిత్యుని సమీపంలో నిలవాలి. "నీవు వర్గుడవు, నా పాపాన్ని తొలగించు" అని ఈ మంత్రంతోనే, తిరిగి నిలిచి, మధ్యాకాశంలో ఉన్న (సూర్యుని)కు "నీవు ఉద్వర్గుడవు, నా పాపాన్ని తొలగించు"; అస్తమిస్తున్న (సూర్యుని)కు "నీవు సంవర్గుడవు, నా పాపాన్ని పూర్తిగా తొలగించు" అనాలి. పగలు రాత్రి చేసిన పాపాన్ని అది పూర్తిగా తొలగిస్తుంది.
Kauṣītaki 2.8
अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधि चन्द्रमसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा यॊऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यायस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.८ ॥
ఇప్పుడు ప్రతి మాసంలో, అమావాస్య రోజున, వెనుక నుండి కనిపించే చంద్రుని సమీపంలో నిలవాలి. ఈ మంత్రంతోనే, తిరిగి, పచ్చని గడ్డితో వాక్కును వెనక్కి పంపుతాడు: "నీ మంచి హద్దులున్న హృదయం చంద్రునిలో స్థితమై ఉంది; దానితో అమృతత్వానికి నేను ప్రభువునవ్వాలి, నా మనవడిని, పాపాన్ని, రోదనను చూడకుండా ఉండాలి." "ఇంతకు ముందు ప్రజలు నశించరు" అని అంటూ, కుమారుడు పుట్టినవానికీ కుమారుడు పుట్టనివానికీ కూడా, "నీవు పుష్టి పొందు, నీ వద్ద రసాలు కలవాలి, ఆదిత్యులు పెంచే ఆ కిరణంలో బలాలు కలవాలి" అనే మూడు ఋక్కులను జపించి, "మా ప్రాణం, ప్రజ, పశువులతో నీవు పుష్టి పొందకు; మమ్మల్ని ద్వేషించేవానిని, మేము ద్వేషించేవానిని ప్రాణం, ప్రజ, పశువులతో పుష్టి చేయి" అని, దైవ ఆవర్తనంతో ఆదిత్యుని ఆవర్తనాన్ని మళ్లీ తిప్పి, కుడి భుజాన్ని తిప్పుతాడు.
Kauṣītaki 2.9
अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचकक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु अग्निष्ट एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.९ ॥
తరువాత పౌర్ణమి రోజున ముందు కనిపిస్తున్న చంద్రుని వద్దకు ఈ మంత్రంతో వెళ్ళాలి: "సోమా, నీవు రాజువు; సర్వదర్శివి. నీవు ఐదు ముఖాల ప్రజాపతివి. బ్రాహ్మణా, నీకు ఒక ముఖం ఉంది; ఆ ముఖంతో రాజును తింటావు; అదే ముఖంతో నన్ను అన్నాదుడిగా చేయి. రాజా, నీకు ఒక ముఖం ఉంది; ఆ ముఖంతో ప్రజలను తింటావు; అదే ముఖంతో నన్ను అన్నాదుడిగా చేయి. శ్యేనా, నీకు ఒక ముఖం ఉంది; ఆ ముఖంతో పక్షులను తింటావు; అదే ముఖంతో నన్ను అన్నాదుడిగా చేయి. అగ్నీ, నీకు ఒక ముఖం ఉంది; ఆ ముఖంతో ఈ లోకాన్ని తింటావు; అదే ముఖంతో నన్ను అన్నాదుడిగా చేయి. నీలో ఐదవ ముఖం ఉంది; ఆ ముఖంతో సమస్త ప్రాణులను తింటావు; అదే ముఖంతో నన్ను అన్నాదుడిగా చేయి. మా ప్రాణాన్ని, సంతానాన్ని, పశువులను క్షీణింపజేయకు. మమ్మల్ని ద్వేషించేవాడి, మేము ద్వేషించేవాడి ప్రాణం, సంతానం, పశువులు క్షీణించుగాక." తరువాత దైవిక ఆవృత్తి చేయాలి; సూర్యుని ఆవృత్తి తరువాత అవి తిరిగి వస్తాయని చెప్పి కుడి బాహువు వైపు తిరగాలి.
Kauṣītaki 2.10
अथ संवेशञ्जायायै हृदयमभिमृशेद्यत्ते सुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं तेन माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मत्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति ॥ २.१० ॥
తరువాత భార్యతో పడుకున్నప్పుడు ఆమె హృదయాన్ని తాకాలి, ఇలా అంటూ: "నీ సుందర హృదయంలో ప్రజాపతిలో నిలిచి ఉన్నది, అది తెలిసినవాడిగా నన్ను నేను భావిస్తాను. దాని ద్వారా మనవడి విషయంలో నేను ఏడవకుండా ఉండుగాక." ఇలా అనడం వల్ల మన పూర్వుల సంతానం మనల్ని విడిచిపోదు.
Kauṣītaki 2.11
अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् । अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति । अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव । तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति। येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र । ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिर्मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात् ॥ २.११ ॥
తరువాత ప్రయాణం నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు కుమారుని తలను తాకాలి. "నీవు అంగాంగం నుండి పుడతావు; హృదయం నుండి జన్మిస్తావు. నీవే ఆత్మ, కుమారా, నన్ను కాపాడు. నూరు శరత్తుల వరకు జీవించు, ఇతడు." అని అతని పేరును తీసుకోవాలి. "రాయిగా ఉండు, గొడ్డలిగా ఉండు, విరగని బంగారంగా ఉండు. నీవు తేజస్సు, కుమారుని పేరు కలవాడివి. నూరు శరత్తుల వరకు జీవించు, ఇతడు." అని అతని పేరును తీసుకోవాలి. ప్రజాపతి దేనితో ప్రజలను అనిష్టం నుండి రక్షించాడో, దానితోనే నిన్ను చుట్టుముడుతున్నాను, ఇతడు అని పేరు తీసుకోవాలి. తరువాత అతని కుడి చెవిలో జపించాలి: "మఘవన్, ఋజీషిన్ ఇంద్రా, ఇతనికి శ్రేష్ఠ ధనాలు ప్రసాదించు." ఎడమ చెవిలో: "తెగిపోకు, బాధపడకు, నూరు శరత్తుల ఆయుస్సుతో జీవించు, కుమారా." తరువాత పేరుతో అతని తలను ఆఘ్రాణించాలి, "ఇతడు" అని. మూడుసార్లు తలను ఆఘ్రాణించాలి. "గోవుల హింకారంతో నిన్ను హింకరిస్తాను." అని చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై హింకారం చేయాలి.
Kauṣītaki 2.12
अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गचछति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यते । अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः । ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ २.१२ ॥
ఇప్పుడు దేవతలను గురించి. అగ్ని మండినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; అది మండనప్పుడు అది మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు ఆదిత్యుని చేరుతుంది. వాయువు ప్రాణం; ఆదిత్యుడు కనిపించినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; అతడు కనిపించనప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు చంద్రుని చేరుతుంది. చంద్రుడు కనిపించినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; అతడు కనిపించనప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు విద్యుత్తును చేరుతుంది. విద్యుత్తు మెరిసినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; అది మెరవనప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు వాయువును చేరుతుంది. ఈ దేవతలన్నీ వాయువులోకి ప్రవేశించి వాయువులోనే మరణిస్తాయి, కానీ అవి మరణించవు; అందుకే అవి మళ్ళీ లేస్తాయి. ఇది అధిదైవతం. ఇప్పుడు అధ్యాత్మం.
Kauṣītaki 2.13
एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्तावा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मा देव उ पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयाताम् । अथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते ॥ २.१३ ॥
వాక్కుతో మాట్లాడినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; అది మాట్లాడనప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు కంటికి, తరువాత ప్రాణానికి వెళ్తుంది. ప్రాణమే బ్రహ్మం. కంటితో చూసినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; చూడనప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు చెవికి, తరువాత ప్రాణానికి వెళ్తుంది. చెవితో విన్నప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; విననప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు మనసుకు, తరువాత ప్రాణానికి వెళ్తుంది. మనసుతో ధ్యానించినప్పుడు ఈ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది; ధ్యానించనప్పుడు మరణిస్తుంది, దాని తేజస్సు ప్రాణానికి వెళ్తుంది. ఈ దేవతలన్నీ ప్రాణంలో ప్రవేశించి ప్రాణంలోనే మరణిస్తాయి, కానీ అవి మరణించవు; అందుకే అవి మళ్ళీ లేస్తాయి. ఇక్కడ ఇలా తెలిసినవారు రెండు పర్వతాలను ఎదుర్కోవాలని ప్రయత్నించినా, ఎవరూ వారిని నాశనం చేయలేరు. వారిని ద్వేషించేవారు, వారు ద్వేషించేవారు అందరూ వారి చుట్టూ మరణిస్తారు.
Kauṣītaki 2.14
अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमानाः । अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एव । अथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिष्य एवाथैनन्मनः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः । ते वायु-प्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तथॊ एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवतियदमृता देवाः ॥ २.१४ ॥
ఇప్పుడు శ్రేష్ఠమైన శ్రేయస్సును పొందడం గురించిన విచారణ. దేవతలందరూ 'నేను శ్రేష్ఠుడను' అని వివాదపడుతూ ఈ శరీరం నుండి పైకి వెళ్లిపోయారు. అవి కర్రముక్కల్లా నిశ్చేష్టంగా మిగిలాయి. అప్పుడు వాక్కు ప్రవేశించింది; అది మాట్లాడుతున్నప్పటికీ శిష్యురాలిగానే ఉండిపోయింది. తర్వాత కన్ను ప్రవేశించింది; అది చూస్తున్నప్పటికీ శిష్యురాలిగానే ఉండిపోయింది. తర్వాత చెవి ప్రవేశించింది; అది వింటున్నప్పటికీ శిష్యురాలిగానే ఉండిపోయింది. తర్వాత మనస్సు ప్రవేశించింది; అది ధ్యానిస్తున్నప్పటికీ శిష్యురాలిగానే ఉండిపోయింది. తర్వాత ప్రాణం ప్రవేశించింది; వెంటనే అది లేచి నిలబడింది. దేవతలు ప్రాణంలోనే శ్రేయస్సును తలచి, ప్రజ్ఞా-ఆత్మగా ఉన్న ప్రాణంతో ఐక్యమై, వీటన్నింటితో కలిసి ఈ లోకం నుండి పైకి వెళ్లారు. వారు వాయువులో నిలిచి, ఆకాశమే ఆత్మగా కలిగి స్వర్గానికి వెళ్లారు. అలాగే ఇది తెలిసినవాడు సమస్త ప్రాణులలోని ప్రాణాన్ని ప్రజ్ఞా-ఆత్మగా భావించి, వీటన్నింటితో కలిసి ఈ శరీరం నుండి పైకి వెళ్తాడు. అతడు వాయువులో నిలిచి ఆకాశమే ఆత్మగా కలవాడవుతాడు; 'స్వః' (స్వర్గం) కాడు. ఈ దేవతలు ఎక్కడ ఉన్నారో అక్కడికి చేరి అతడు అమృతుడవుతాడు, ఎందుకంటే దేవతలు అమృతులు.
Kauṣītaki 2.15
अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते । पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिषटादभिनिपद्यते, इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः । चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः । श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रः । मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रः । अन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः । कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः । सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः । आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्रः । इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्या ते मयि दध इति पुत्रः । धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः । अथ दक्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्य स्वर्गांल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वा व्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति ॥ २.१५ ॥
ఇక తండ్రి-కుమారుల సంప్రదానం (అప్పగింత) అనే ఆచారాన్ని చెబుతారు. తండ్రి కుమారుడిని పంపబోతూ అతన్ని పిలుస్తాడు. కొత్త గడ్డితో ఇంటిని పరచి, అగ్నిని వెలిగించి, నీటి కుండ మరియు పాత్రను ఉంచి, చిరగని వస్త్రంతో పూర్తిగా కప్పుకుని తాను పడుకుంటాడు. కుమారుడు వచ్చి పైన పడుకుని, తన ఇంద్రియాలతో అతని ఇంద్రియాలను తాకుతాడు, లేదా అతని ఎదురుగా కూర్చుంటాడు. అప్పుడు తండ్రి అప్పగిస్తూ అంటాడు: 'నా వాక్కును నీలో ఉంచుతున్నాను.' కుమారుడు: 'నీ వాక్కును నాలో ఉంచుతున్నాను.' అలాగే ప్రాణం, కన్ను, చెవి, మనస్సు, అన్నరసాలు, కర్మలు, సుఖదుఃఖాలు, ఆనందం, రతి, సంతానం, గమనం, బుద్ధితో తెలుసుకోదగిన కోరికలు—అన్నింటిలోనూ ఇదే క్రమం. తరువాత తండ్రి కుడివైపు తిరిగి తూర్పు వైపు వెళ్తాడు; అతనికి ఆశీర్వదిస్తాడు: 'యశస్సు, బ్రహ్మవర్చసం, అన్నం, కీర్తి నిన్ను సంతోషపెట్టుగాక.' ఇతరుడు ఎడమ భుజాన్ని చూసి, చేతితో కప్పి లేదా వస్త్రపు అంచుతో కప్పి అంటాడు: 'స్వర్గలోకాల కోరికలను పొందు.' తండ్రి బలహీనుడైతే, కుమారుని ఆధిపత్యంలో నివసించవచ్చు లేదా అతని చుట్టూ తిరగవచ్చు; అతను మరణిస్తే, అతని కార్యాన్ని ఎలా పూర్తి చేయాలో అలాగే పూర్తి చేయాలి.