ഉപനിഷത്തുകൾ · Kauṣītaki 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 2.1
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति । तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्धोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति । य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवति । अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.१ ॥
പ്രാണനാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് കൗഷീതകി പറഞ്ഞു. ഈ പ്രാണരൂപ ബ്രഹ്മത്തിന് മനസ്സാണ് ദൂതൻ, വാക്ക് വിളമ്പുന്നവൾ, ചക്ഷുസ്സ് കാവൽക്കാരൻ, ശ്രോത്രം അറിയിക്കുന്നവൻ. ഈ പ്രാണരൂപ ബ്രഹ്മത്തിന്, ചോദിക്കാതെതന്നെ, ഈ ദേവതകളെല്ലാം ബലി കൊണ്ടുവരുന്നു; അതുപോലെ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന്, ചോദിക്കാത്തവന്, സകല ഭൂതങ്ങളും ബലി കൊണ്ടുവരുന്നു. അവന്റെ ഉപനിഷത്ത്: ചോദിക്കരുത്. ഗ്രാമത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിച്ച് ഒന്നും കിട്ടാതെ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, "ഇവനിൽനിന്ന് നൽകപ്പെട്ടത് ഞാൻ കഴിക്കില്ല" എന്ന്; മുമ്പ് അവനെ തള്ളിപ്പറയുന്നവർതന്നെ പിന്നെ അവനെ ക്ഷണിച്ച്, "ഞങ്ങൾ നിനക്ക് തരാം" എന്ന് പറയും; ഇതാണ് യാചിക്കുന്നവന്റെ ധർമ്മം. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർതന്നെ അവനെ ക്ഷണിച്ച്, "ഞങ്ങൾ നിനക്ക് തരാം" എന്ന് പറയും.
Kauṣītaki 2.2
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह पैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुः परस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धे तस्मै वा एतस्मै वा प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्यॊपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.२ ॥
പൈങ്ക്യൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രാണനാണ് ബ്രഹ്മം.' ആ പ്രാണ-ബ്രഹ്മത്തിന് മുകളിലാണ് വാക്ക്; അതിനാൽ അത് കണ്ണിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. കണ്ണ് മുകളിലാണ്; അതിനാൽ അത് ശ്രോത്രത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ശ്രോത്രം മുകളിലാണ്; അതിനാൽ അത് മനസ്സിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. മനസ്സ് മുകളിലാണ്; അതിനാൽ അത് പ്രാണനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവന്, യാചിക്കാത്തവന്, ആ പ്രാണ-ബ്രഹ്മത്തിനായി എല്ലാ ദേവതകളും ബലി കൊണ്ടുവരുന്നു; അതുപോലെ സർവ ഭൂതങ്ങളും അവന് ബലി കൊണ്ടുവരുന്നു. അതിന്റെ ഉപനിഷത്ത്: 'യാചിക്കരുത്.' ഗ്രാമത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിച്ച് ലഭിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, 'ഇവിടെനിന്ന് നൽകപ്പെട്ടത് ഞാൻ ഭക്ഷിക്കില്ല' എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ — മുമ്പ് അവനെ നിരസിച്ചവർ തന്നെ അവനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു: 'ഞങ്ങൾ തരാം.' ഇതാണ് ധർമ്മം: യാചിക്കപ്പെട്ടാൽ അത് ലഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരിൽനിന്നും അവർ അവനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു: 'ഞങ്ങൾ തരാം.'
Kauṣītaki 2.3
अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योपूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । प्राणॊ नाम देवताऽवरॊधिनी सा मेमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाह। प्रज्ञा नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव ॥ २.३ ॥
ഇനി ഒരു ധനം നേടുന്നതിനെക്കുറിച്ച്: ഒരു ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പൗർണമിയിലോ അമാവാസ്യയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ശുഭനക്ഷത്രത്തിലോ, അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച്, ചുറ്റും അടിച്ചുവാരി, ദർഭ വിരിച്ച്, തളിച്ച്, വലത് മുട്ട് മുന്നിലാക്കി കുനിഞ്ഞ്, സ്രുവംകൊണ്ടോ ചമസംകൊണ്ടോ കംസംകൊണ്ടോ ഈ ആജ്യാഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നു. 'വാക് എന്ന നാമമുള്ള ദേവത തടയുന്നവളാണ്; അവൾ എനിക്കായി ഇവനിൽനിന്ന് ഇതു തടഞ്ഞെടുക്കട്ടെ — അവൾക്ക് സ്വാഹാ.' 'പ്രാണൻ എന്ന ദേവത...' 'ചക്ഷുസ് എന്ന ദേവത...' 'ശ്രോത്രം എന്ന ദേവത...' 'മനസ്സ് എന്ന ദേവത...' 'പ്രജ്ഞ എന്ന ദേവത...' എന്നു ചൊല്ലി; പിന്നെ പുകയുടെ ഗന്ധം മണത്ത്, നെയ്യ് പൂശി അംഗങ്ങൾ തടവി, മൗനം പാലിച്ച് ചെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച കാര്യം പറയാം; അല്ലെങ്കിൽ ദൂതനെ അയയ്ക്കാം; അവൻ തീർച്ചയായും നേടുന്നു.
Kauṣītaki 2.4
अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यै वा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा । श्रॊत्रं ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । मनस्ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य ॥ २.४ ॥
ഇനി ദൈവസ്മരം (ദേവന്മാരുടെ സ്മരണ) എന്ന വിധി: ആരെങ്കിലും പ്രിയനാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അല്ലെങ്കിൽ ആർക്കുവേണ്ടി ഇവ ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ അതേ പർവത്തിൽ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച്, ഈ മന്ത്രത്തോടെ നെയ്യാഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം: 'നിന്റെ വാക്ക് എന്നിൽ ഹോമിക്കുന്നു, അമുകനേ സ്വാഹാ. നിന്റെ കണ്ണ് എന്നിൽ ഹോമിക്കുന്നു, അമുകനേ സ്വാഹാ. നിന്റെ ശ്രോത്രം എന്നിൽ ഹോമിക്കുന്നു, അമുകനേ സ്വാഹാ. നിന്റെ മനസ്സ് എന്നിൽ ഹോമിക്കുന്നു, അമുകനേ സ്വാഹാ. നിന്റെ പ്രജ്ഞ എന്നിൽ ഹോമിക്കുന്നു, അമുകനേ സ്വാഹാ.' പിന്നെ പുകയുടെ ഗന്ധം ഉള്ളിലേക്കെടുത്ത്, നെയ്പൂശി അംഗങ്ങൾ തുടച്ച്, മൗനത്തോടെ മടങ്ങി, സ്പർശം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ കാറ്റിനോടു സംസാരിച്ചുകൊണ്ടു നിൽക്കണം. അവൻ പ്രിയനാകുന്നു; ജനങ്ങൾ അവനെ ഓർക്കുന്നു.
Kauṣītaki 2.5
अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमिति चाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति । यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति । एतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं न जुहवांचक्रुः ॥ २.५ ॥
ഇനി സായംകാലത്തെ അന്നം, പ്രാതഃകാലത്തെ ദാനം, ആന്തര അഗ്നിഹോത്രം എന്ന് പറയുന്നു. മനുഷ്യൻ സംസാരിക്കുന്നിടത്തോളം അവന് പ്രാണനെ ശ്വസിക്കാൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ അവൻ പ്രാണനെ വാക്കിൽ ഹോമിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ശ്വസിക്കുന്നിടത്തോളം അവന് സംസാരിക്കാൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ അവൻ വാക്കിനെ പ്രാണനിൽ ഹോമിക്കുന്നു. ഇവ രണ്ടും അനന്തമായ അമൃതാഹുതികളാണ്; ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും തുടർച്ചയായി, മുറിവില്ലാതെ ഹോമിക്കപ്പെടുന്നു. അവസാനമുള്ള മറ്റ് ആഹുതികൾ കർമമയമാണ്. പൂർവ്വ വിദ്വാന്മാർ ഇതിനെ തന്നെ അഗ്നിഹോത്രമായി അറിഞ്ഞ്, ബാഹ്യ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്തില്ല.
Kauṣītaki 2.6
उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छास्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति । तथैवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति । तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मयम् ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ एवास्यात्मा एतदात्मा भवति य एवं वेद ॥ २.६ ॥
ഉക്ഥമാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് ശുഷ്കഭൃംഗരൻ പറഞ്ഞു. അതിനെ ഋക്കായി ഉപാസിക്കണം; അതിനാൽ സർവഭൂതങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠതയ്ക്കായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനെ യജുസ്സായി ഉപാസിക്കണം; അതിനാൽ സർവഭൂതങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠതയ്ക്കായി ചേർക്കപ്പെടുന്നു. അതിനെ സാമമായി ഉപാസിക്കണം; അതിനാൽ സർവഭൂതങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠതയ്ക്കായി വണങ്ങുന്നു. അതിനെ ശ്രീ എന്നും, യശസ്സെന്നും, തേജസ്സെന്നും ഉപാസിക്കണം. ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഇത് ഏറ്റവും ശ്രീമത്തും യശസ്വിയും തേജസ്വിയുമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെ അറിയുന്ന വിദ്വാൻ സർവഭൂതങ്ങളിലും ഏറ്റവും ശ്രീമാനും യശസ്വിയും തേജസ്വിയുമാകുന്നു. കർമമയമായ ആ ഇഷ്ടികവേദിയായ ആത്മാവിനെ അധ്വര്യു സംസ്കരിക്കുന്നു; അതിൽ യജുർമയത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഹോതാവ് ഋങ്മയത്തെ ഋക്കിൽ, ഉദ്ഗാതാവ് സാമമയത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇതാണ് ത്രയീവിദ്യയെല്ലാത്തിന്റെയും ആത്മാവ്; ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ആത്മാവ്. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനു ഇതുതന്നെ ആത്മാവാകുന്നു.
Kauṣītaki 2.7
अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृताऽस्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति । यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते ॥ २.७ ॥
ഇനി സർവജിത് കൗഷീതകിയുടെ മൂന്ന് ഉപാസനകളുണ്ട്. യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ച്, ജലംകൊണ്ട് ആചമനം ചെയ്ത്, മൂന്നുതവണ ജലപാത്രത്തിൽനിന്ന് വെള്ളം ഒഴിച്ച്, ഉദിച്ചുയരുന്ന ആദിത്യന്റെ അടുത്ത് നിൽക്കണം. "നീ വർഗനാണ്, എന്റെ പാപം അകറ്റേണമേ" എന്ന് ഈ മന്ത്രത്താൽ തന്നെ, തിരിഞ്ഞുനിന്ന്, മധ്യാകാശത്തിലുള്ളവനോട് "നീ ഉദ്വർഗനാണ്, എന്റെ പാപം അകറ്റേണമേ"; അസ്തമിക്കുന്നവനോട് "നീ സംവർഗനാണ്, എന്റെ പാപം പൂർണമായി അകറ്റേണമേ" എന്നും പറയണം. പകലും രാത്രിയും ചെയ്യുന്ന പാപത്തെ അത് അകറ്റുന്നു.
Kauṣītaki 2.8
अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधि चन्द्रमसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा यॊऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यायस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.८ ॥
ഇനി ഓരോ മാസവും, അമാവാസി ദിനത്തിൽ, പിന്നിൽനിന്ന് കാണുന്ന ചന്ദ്രന്റെ അടുത്ത് നിൽക്കണം. ഈ മന്ത്രത്താൽ തന്നെ, തിരിഞ്ഞ്, പച്ചപ്പുല്ലുകൊണ്ട് വാക്കിനെ തിരികെ അയയ്ക്കുന്നു: "നിന്റെ നല്ല അതിരുള്ള ഹൃദയം ചന്ദ്രനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതുകൊണ്ട് അമൃതത്വത്തിന്റെ ഈശ്വരനാകട്ടെ ഞാൻ, എന്റെ പൗത്രനെയും പാപത്തെയും കരച്ചിലിനെയും ഞാൻ കാണാതിരിക്കട്ടെ." "മുൻകാല പ്രജകൾ പോകുന്നില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞ്, പുത്രൻ ജനിച്ചവനും പുത്രൻ ജനിക്കാത്തവനും, "നീ പുഷ്ടിപ്പെടട്ടെ, നിന്നിൽ രസങ്ങൾ ഒന്നുചേരട്ടെ, ആദിത്യന്മാർ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ആ രശ്മിയിൽ ബലങ്ങൾ ഒന്നുചേരട്ടെ" എന്ന മൂന്ന് ഋക്കുകൾ ജപിച്ച്, "ഞങ്ങളുടെ പ്രാണനാലും പ്രജയാലും പശുക്കളാലും നീ പുഷ്ടിപ്പെടരുതേ; ഞങ്ങളെ വെറുക്കുന്നവനെയും ഞങ്ങൾ വെറുക്കുന്നവനെയും പ്രാണനാലും പ്രജയാലും പശുക്കളാലും പുഷ്ടിപ്പെടുത്തേണമേ" എന്ന്, ദൈവീ ആവർത്തനത്താൽ ആദിത്യന്റെ ആവർത്തനം വീണ്ടും തിരിച്ച്, വലത് ഭുജം തിരിക്കുന്നു.
Kauṣītaki 2.9
अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचकक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु अग्निष्ट एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.९ ॥
പിന്നെ പൗർണമി ദിവസം മുന്നിൽ കാണുന്ന ചന്ദ്രനെ സമീപിച്ച് ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലണം: "സോമാ, നീ രാജാവാണ്; സർവദർശിയാണ്. നീ പഞ്ചമുഖനായ പ്രജാപതിയാണ്. ബ്രാഹ്മണനേ, നിനക്ക് ഒരു മുഖമുണ്ട്; ആ മുഖത്താൽ രാജാവിനെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതേ മുഖത്താൽ എന്നെ അന്നാദനാക്കുക. രാജാവേ, നിനക്ക് ഒരു മുഖമുണ്ട്; ആ മുഖത്താൽ പ്രജകളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതേ മുഖത്താൽ എന്നെ അന്നാദനാക്കുക. ശ്യേനാ, നിനക്ക് ഒരു മുഖമുണ്ട്; ആ മുഖത്താൽ പക്ഷികളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതേ മുഖത്താൽ എന്നെ അന്നാദനാക്കുക. അഗ്നേ, നിനക്ക് ഒരു മുഖമുണ്ട്; ആ മുഖത്താൽ ഈ ലോകത്തെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതേ മുഖത്താൽ എന്നെ അന്നാദനാക്കുക. നിന്നിൽ അഞ്ചാമത്തെ മുഖം; ആ മുഖത്താൽ സർവഭൂതങ്ങളെയും ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതേ മുഖത്താൽ എന്നെ അന്നാദനാക്കുക. ഞങ്ങളുടെ പ്രാണനെയും പ്രജയെയും പശുക്കളെയും കുറയ്ക്കരുതേ. ഞങ്ങളെ വെറുക്കുന്നവന്റെയും ഞങ്ങൾ വെറുക്കുന്നവന്റെയും പ്രാണനും പ്രജയും പശുക്കളും കുറയട്ടെ." പിന്നെ ദൈവിക ആവൃത്തി ചെയ്യണം; സൂര്യന്റെ ആവൃത്തിക്ക് ശേഷം അവ മടങ്ങുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞ് വലത് ബാഹുവിലേക്ക് തിരിയണം.
Kauṣītaki 2.10
अथ संवेशञ्जायायै हृदयमभिमृशेद्यत्ते सुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं तेन माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मत्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति ॥ २.१० ॥
പിന്നെ ഭാര്യയോടൊപ്പം കിടക്കുമ്പോൾ അവളുടെ ഹൃദയത്തെ തൊടണം, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്: "നിന്റെ സുന്ദരമായ അതിർത്തിയുള്ള ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ പ്രജാപതിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, അത് അറിയുന്നവനായി ഞാൻ എന്നെ കരുതുന്നു. അതിനാൽ പൗത്രനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കരയാതിരിക്കട്ടെ." ഇങ്ങനെ പറയുന്നതിനാൽ നമ്മുടെ പൂർവികരുടെ സന്തതികൾ നമ്മെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല.
Kauṣītaki 2.11
अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् । अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति । अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव । तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति। येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र । ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिर्मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात् ॥ २.११ ॥
പിന്നെ യാത്രയിൽ നിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ മകന്റെ ശിരസ്സ് സ്പർശിക്കണം. "നീ ഓരോ അംഗത്തിൽ നിന്നും ജനിക്കുന്നു; ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ജന്മമെടുക്കുന്നു. നീ തന്നെയാണ് ആത്മാവ്, മകനേ, എന്നെ കാക്കുക. നൂറു ശരത്കാലങ്ങൾ ജീവിക്കുക, ഇവൻ." എന്ന് പേര് ചൊല്ലണം. "കല്ലായിരിക്കുക, കോടാലിയായിരിക്കുക, പൊട്ടാത്ത സ്വർണ്ണമായിരിക്കുക. നീ തേജസ്സാണ്, മകന്റെ പേരുള്ളവനാണ്. നൂറു ശരത്കാലങ്ങൾ ജീവിക്കുക, ഇവൻ." എന്ന് പേര് ചൊല്ലണം. പ്രജാപതി എന്തുകൊണ്ട് പ്രജകളെ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് ചുറ്റിപ്പിടിച്ചുവോ, അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു, ഇവൻ എന്ന് പേര് ചൊല്ലണം. പിന്നെ അവന്റെ വലത് ചെവിയിൽ ജപിക്കണം: "മഘവൻ, ഋജീഷിൻ ഇന്ദ്രാ, ഇവന് ശ്രേഷ്ഠമായ സമ്പത്ത് നൽകുക." ഇടത് ചെവിയിൽ: "മുറിഞ്ഞുപോകരുത്, വേദനിക്കരുത്, നൂറു ശരത്കാലങ്ങളുടെ ആയുസ്സോടെ ജീവിക്കുക, മകനേ." പിന്നെ പേരോടെ അവന്റെ ശിരസ്സ് മണക്കണം, "ഇവൻ" എന്ന്. മൂന്നുതവണ ശിരസ്സ് മണക്കണം. "പശുക്കളുടെ ഹിങ്കാരത്താൽ ഞാൻ നിന്നെ ഹിങ്കരിക്കുന്നു." എന്ന് പറഞ്ഞ് മൂന്നുതവണ ശിരസ്സിൽ ഹിങ്കാരം ചെയ്യണം.
Kauṣītaki 2.12
अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गचछति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यते । अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः । ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ २.१२ ॥
ഇനി ദേവതകളെക്കുറിച്ച്. അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; അത് ജ്വലിക്കാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് ആദിത്യനിലേക്ക് പോകുന്നു. വായുവാണ് പ്രാണൻ; ആദിത്യൻ കാണപ്പെടുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; അവൻ കാണപ്പെടാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് ചന്ദ്രനിലേക്ക് പോകുന്നു. ചന്ദ്രൻ കാണപ്പെടുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; അവൻ കാണപ്പെടാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് മിന്നലിലേക്ക് പോകുന്നു. മിന്നൽ മിന്നുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; അത് മിന്നാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് വായുവിലേക്ക് പോകുന്നു. ഈ ദേവതകളെല്ലാം വായുവിൽ പ്രവേശിച്ച് വായുവിൽത്തന്നെ മരിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ മരിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് അവർ വീണ്ടും ഉയരുന്നു. ഇത് അധിദൈവതം. ഇനി അധ്യാത്മം.
Kauṣītaki 2.13
एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्तावा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मा देव उ पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयाताम् । अथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते ॥ २.१३ ॥
വാക്കിനാൽ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; സംസാരിക്കാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് കണ്ണിലേക്ക്, പിന്നെ പ്രാണനിലേക്ക് പോകുന്നു. പ്രാണനാണ് ബ്രഹ്മം. കണ്ണിനാൽ കാണുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; കാണാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് ചെവിയിലേക്ക്, പിന്നെ പ്രാണനിലേക്ക് പോകുന്നു. ചെവിയാൽ കേൾക്കുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; കേൾക്കാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് മനസ്സിലേക്ക്, പിന്നെ പ്രാണനിലേക്ക് പോകുന്നു. മനസ്സാൽ ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു; ധ്യാനിക്കാതാകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു, അതിന്റെ തേജസ്സ് പ്രാണനിലേക്ക് പോകുന്നു. ഈ ദേവതകളെല്ലാം പ്രാണനിൽ പ്രവേശിച്ച് പ്രാണനിൽത്തന്നെ മരിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ മരിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് അവർ വീണ്ടും ഉയരുന്നു. ഇവിടെ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവർ രണ്ടു പർവതങ്ങളെ തിരിച്ചുവിടാൻ ശ്രമിച്ചാലും, ആരും അവരെ നശിപ്പിക്കില്ല. അവരെ ദ്വേഷിക്കുന്നവരും അവർ ദ്വേഷിക്കുന്നവരും എല്ലാം അവരെ ചുറ്റി മരിക്കുന്നു.
Kauṣītaki 2.14
अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमानाः । अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एव । अथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिष्य एवाथैनन्मनः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः । ते वायु-प्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तथॊ एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवतियदमृता देवाः ॥ २.१४ ॥
ഇനി ഉന്നതമായ ശ്രേയസ്സ് നേടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിചാരം. എല്ലാ ദേവതകളും 'ഞാനാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ' എന്ന് തർക്കിച്ച് ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോയി. അവ മരക്കഷണം പോലെ ചലനമറ്റു നിന്നു. അപ്പോൾ വാക് പ്രവേശിച്ചു; അത് സംസാരിച്ചെങ്കിലും ശിഷ്യയായി തന്നെ നിന്നു. പിന്നെ കണ്ണ് പ്രവേശിച്ചു; അത് കണ്ടെങ്കിലും ശിഷ്യയായി തന്നെ നിന്നു. പിന്നെ ചെവി പ്രവേശിച്ചു; അത് കേട്ടെങ്കിലും ശിഷ്യയായി തന്നെ നിന്നു. പിന്നെ മനസ്സ് പ്രവേശിച്ചു; അത് ധ്യാനിച്ചെങ്കിലും ശിഷ്യയായി തന്നെ നിന്നു. പിന്നെ പ്രാണൻ പ്രവേശിച്ചു; ഉടനെ അത് എഴുന്നേറ്റു നിന്നു. ദേവതകൾ പ്രാണനിൽ തന്നെ ശ്രേയസ്സ് ചിന്തിച്ച്, പ്രജ്ഞാ-ആത്മാവായ പ്രാണനുമായി ഐക്യപ്പെട്ട്, ഇവയെല്ലാവരുമായി ചേർന്ന് ഈ ലോകത്തുനിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോയി. അവർ വായുവിൽ നിലകൊണ്ട്, ആകാശം ആത്മാവായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി. അതുപോലെ ഇത് അറിയുന്നവൻ സർവ ജീവികളുടെയും പ്രാണനെ പ്രജ്ഞാ-ആത്മാവായി കണ്ട്, ഇവയെല്ലാവരുമായി ചേർന്ന് ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോകുന്നു. അവൻ വായുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകാശം ആത്മാവായുള്ളവനും ആകുന്നു; 'സ്വഃ' (സ്വർഗ്ഗം) ആകുന്നില്ല. ഈ ദേവതകൾ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ എത്തി അവൻ അമൃതനാകുന്നു, ദേവതകൾ അമൃതരായതിനാൽ.
Kauṣītaki 2.15
अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते । पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिषटादभिनिपद्यते, इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः । चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः । श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रः । मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रः । अन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः । कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः । सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः । आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्रः । इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्या ते मयि दध इति पुत्रः । धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः । अथ दक्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्य स्वर्गांल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वा व्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति ॥ २.१५ ॥
ഇനി പിതാപുത്രീയ സമ്പ്രദാനം എന്ന ആചാരം പറയപ്പെടുന്നു. പിതാവ് പുത്രനെ അയയ്ക്കാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ അവനെ വിളിക്കുന്നു. പുതിയ പുല്ലുകൊണ്ട് വീട് വിരിച്ച്, അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച്, ജലകുംഭവും പാത്രവും വെച്ച്, കീറാത്ത വസ്ത്രംകൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി മൂടി അദ്ദേഹം സ്വയം കിടക്കുന്നു. പുത്രൻ വന്ന് മുകളിൽ കിടന്ന് തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അവന് അഭിമുഖമായി ഇരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ പിതാവ് ഏൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറയുന്നു: 'എന്റെ വാക്കിനെ ഞാൻ നിന്നിൽ വെക്കുന്നു.' പുത്രൻ: 'നിന്റെ വാക്കിനെ ഞാൻ എന്നിൽ വെക്കുന്നു.' അതുപോലെ പ്രാണൻ, കണ്ണ്, ചെവി, മനസ്സ്, അന്നരസങ്ങൾ, കർമ്മങ്ങൾ, സുഖദുഃഖങ്ങൾ, ആനന്ദം, രതി, സന്തതി, ഗതി, ബുദ്ധിയാൽ അറിയേണ്ട കാമങ്ങൾ എന്നിവയിലും ഇതേ ക്രമം. പിന്നീട് പിതാവ് വലത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ് കിഴക്കോട്ട് പോകുന്നു; അവനെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു: 'യശസ്സും ബ്രഹ്മവർച്ചസ്സും അന്നവും കീർത്തിയും നിന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കട്ടെ.' മറ്റവൻ ഇടത്തെ തോൾ നോക്കി, കൈകൊണ്ട് മറച്ചോ വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റംകൊണ്ട് മൂടിയോ പറയുന്നു: 'സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളിലെ കാമങ്ങൾ നീ നേടുക.' പിതാവ് ദുർബലനാണെങ്കിൽ പുത്രന്റെ ഐശ്വര്യത്തിൽ വസിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ അവനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കാം; അദ്ദേഹം മരിച്ചാൽ, അദ്ദേഹത്തിനുള്ള കർമ്മം എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കണമോ അങ്ങനെതന്നെ പൂർത്തിയാക്കണം.