ଉପନିଷଦ · Kauṣītaki 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 2.1
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति । तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्धोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति । य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवति । अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.१ ॥
ପ୍ରାଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଏପରି କୌଷୀତକି କହିଲେ। ଏହି ପ୍ରାଣରୂପ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଦୂତ ମନ, ପରିବେଷଣକାରିଣୀ ବାକ୍, ରକ୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ, ଘୋଷଣାକାରୀ ଶ୍ରୋତ୍ର। ଏହି ପ୍ରାଣରୂପ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ, ନ ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବଳି ଆଣନ୍ତି; ସେହିପରି ଏପରି ଜାଣିଥିବା, ନ ମାଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭୂତ ବଳି ଆଣନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉପନିଷଦ: ମାଗିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗାଁରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି କିଛି ନ ପାଇଲେ ବସିଯାଏ ପରି, "ଏଠାରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ" ବୋଲି; ଯେଉଁମାନେ ଆଗରୁ ତାଙ୍କୁ ମନା କରନ୍ତି ସେମାନେ ହିଁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି କହନ୍ତି, "ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବୁ"; ଏହା ମାଗୁଥିବା ଲୋକର ଧର୍ମ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି କହନ୍ତି, "ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବୁ।"
Kauṣītaki 2.2
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह पैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुः परस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धे तस्मै वा एतस्मै वा प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्यॊपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति ॥ २.२ ॥
ପୈଙ୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: 'ପ୍ରାଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ।' ସେହି ପ୍ରାଣ-ବ୍ରହ୍ମଠାରୁ ଉପରେ ବାକ୍ ଅଛି; ତେଣୁ ତାହା ଚକ୍ଷୁକୁ ପାଏ। ଚକ୍ଷୁ ଉପରେ ଅଛି; ତେଣୁ ତାହା ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ପାଏ। ଶ୍ରୋତ୍ର ଉପରେ ଅଛି; ତେଣୁ ତାହା ମନକୁ ପାଏ। ମନ ଉପରେ ଅଛି; ତେଣୁ ତାହା ପ୍ରାଣକୁ ପାଏ। ଏପରି ଜାଣୁଥିବା, ଯାଚନା ନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସେହି ପ୍ରାଣ-ବ୍ରହ୍ମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବଳି ଆଣନ୍ତି; ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଭୂତ ତାହାକୁ ବଳି ଆଣନ୍ତି। ତାହାର ଉପନିଷଦ: 'ଯାଚନା କରିବ ନାହିଁ।' ଗ୍ରାମରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ନ ପାଇ ବସିଥିବା ଲୋକ କହେ, 'ଏଠାରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ' — ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ହିଁ ତାହାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି: 'ଆମେ ଦେବୁ।' ଏହା ଧର୍ମ: ଯାଚିତ ହେଲେ ତାହା ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି: 'ଆମେ ଦେବୁ।'
Kauṣītaki 2.3
अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योपूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । प्राणॊ नाम देवताऽवरॊधिनी सा मेमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाह। प्रज्ञा नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव ॥ २.३ ॥
ଏବେ ଏକ ଧନ ଅବରୋଧନ ବିଷୟରେ: ଯିଏ ଏକ ଧନ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କିମ୍ବା ଅମାବାସ୍ୟାରେ, କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, କିମ୍ବା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଚାରିପାଖ ବାଢ଼ି, କୁଶ ପକାଇ, ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରି, ଡାହାଣ ଆଣ୍ଠୁ ଆଗରେ ରଖି ନତ ହୋଇ, ସ୍ରୁବ କିମ୍ବା ଚମସ କିମ୍ବା କଂସ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହି ଘୃତାହୁତି ଦିଏ। 'ବାକ୍ ନାମକ ଦେବତା ଅବରୋଧିନୀ; ସେ ମୋ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଏହା ଅବରୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ — ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା।' 'ପ୍ରାଣ ନାମକ ଦେବତା...' 'ଚକ୍ଷୁ ନାମକ ଦେବତା...' 'ଶ୍ରୋତ୍ର ନାମକ ଦେବତା...' 'ମନ ନାମକ ଦେବତା...' 'ପ୍ରଜ୍ଞା ନାମକ ଦେବତା...' ବୋଲି; ତା'ପରେ ଧୂଆଁର ଗନ୍ଧ ନେଇ, ଘିଅ ଲେପି ଅଙ୍ଗ ପୋଛି, ମୌନ ରହି ଯାଇ ଇଚ୍ଛିତ ବିଷୟ କହିବ, କିମ୍ବା ଦୂତ ପଠାଇବ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ।
Kauṣītaki 2.4
अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यै वा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा । श्रॊत्रं ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । मनस्ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य ॥ २.४ ॥
ଏବେ ଦୈବସ୍ମର (ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ମରଣ) ବିଧି: ଯିଏ ପ୍ରିୟ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, କିମ୍ବା ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ କରାଯାଏ, ସେ ସେହି ପର୍ବରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଘୃତାହୁତି ଦେବ: 'ତୁମର ବାକ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ହୋମ କରୁଛି, ଅମୁକ ସ୍ୱାହା। ତୁମର ଚକ୍ଷୁକୁ ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ହୋମ କରୁଛି, ଅମୁକ ସ୍ୱାହା। ତୁମର ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ହୋମ କରୁଛି, ଅମୁକ ସ୍ୱାହା। ତୁମର ମନକୁ ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ହୋମ କରୁଛି, ଅମୁକ ସ୍ୱାହା। ତୁମର ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ହୋମ କରୁଛି, ଅମୁକ ସ୍ୱାହା।' ତା'ପରେ ଧୂଆଁର ଗନ୍ଧ ନେବ, ଘିଅ ଲେପରେ ଅଙ୍ଗ ପୋଛିବ, ମୌନ ହୋଇ ଫେରିବ, ସ୍ପର୍ଶ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ; କିମ୍ବା ପବନ ସହ କଥା କହି ଛିଡ଼ା ରହିବ। ସେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ଲୋକେ ତାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
Kauṣītaki 2.5
अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमिति चाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति । यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति । एतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं न जुहवांचक्रुः ॥ २.५ ॥
ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଅନ୍ନ, ପ୍ରାତଃକାଳର ଦାନ, ଆନ୍ତର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମଣିଷ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଥା କହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପ୍ରାଣ ନେଇ ପାରେ ନାହିଁ; ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରାଣକୁ ବାକ୍ରେ ହୋମ କରେ। ମଣିଷ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ନିଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କଥା କହି ପାରେ ନାହିଁ; ସେତେବେଳେ ସେ ବାକ୍କୁ ପ୍ରାଣରେ ହୋମ କରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଅନନ୍ତ ଅମୃତାହୁତି; ଜାଗ୍ରତ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ନିରନ୍ତର, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନଭାବେ ହୋମ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଆହୁତି ସାନ୍ତ, ସେଗୁଡ଼ିକ କର୍ମମୟ। ପୂର୍ବକାଳର ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ହିଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଜାଣି ବାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିନଥିଲେ।
Kauṣītaki 2.6
उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छास्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति । तथैवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति । तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मयम् ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ एवास्यात्मा एतदात्मा भवति य एवं वेद ॥ २.६ ॥
ଉକ୍ଥ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହା ଶୁଷ୍କଭୃଙ୍ଗର କହିଲେ। ତାକୁ ଋକ୍ ଭାବି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାକୁ ଯଜୁଷ୍ ଭାବି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତାକୁ ସାମ ଭାବି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ନତ ହୁଅନ୍ତି। ତାକୁ ଶ୍ରୀ, ଯଶ, ତେଜ ଭାବି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଯେପରି ଅତି ଶ୍ରୀମାନ, ଯଶସ୍ବୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ, ସେପରି ଏପରି ଜାଣିଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ସମସ୍ତ ଭୂତ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଶ୍ରୀମାନ, ଯଶସ୍ବୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ହୁଏ। କର୍ମମୟ ସେହି ଇଟାବେଦିର ଆତ୍ମାକୁ ଅଧ୍ୱର୍ଯୁ ସଂସ୍କାର କରେ; ତାହାରେ ଯଜୁର୍ମୟ ସ୍ଥାପନ କରେ। ହୋତା ଋଙ୍ମୟକୁ ଋକ୍ରେ, ଉଦ୍ଗାତା ସାମମୟକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଏହା ତ୍ରୟୀବିଦ୍ୟା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା; ଏହା ହିଁ ତାହାର ଆତ୍ମା। ଯେ ଏପରି ଜାଣେ, ତାହା ପାଇଁ ଏହା ହିଁ ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Kauṣītaki 2.7
अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृताऽस्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति । यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते ॥ २.७ ॥
ଏବେ ସର୍ବଜିତ କୌଷୀତକିଙ୍କ ତିନୋଟି ଉପାସନା ଅଛି। ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି, ଜଳରେ ଆଚମନ କରି, ତିନିଥର ଜଳପାତ୍ରରୁ ଜଳ ଢାଳି, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ଆଦିତ୍ୟ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବ। "ତୁମେ ବର୍ଗ, ମୋର ପାପ ଦୂର କର" ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ଫେରି ଠିଆ ହୋଇ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଥିବା (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ) "ତୁମେ ଉଦ୍ବର୍ଗ, ମୋର ପାପ ଦୂର କର"; ଅସ୍ତ ଯାଉଥିବା (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ) "ତୁମେ ସଂବର୍ଗ, ମୋର ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କର" କହିବ। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଯେଉଁ ପାପ କରେ, ତାହାଠାରୁ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Kauṣītaki 2.8
अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधि चन्द्रमसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा यॊऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यायस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.८ ॥
ଏବେ ପ୍ରତି ମାସ, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ, ପଛରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ଫେରି, ସବୁଜ ଘାସ ସହ ବାଣୀକୁ ଫେରାଇ ପଠାଏ: "ତୁମର ସୁନ୍ଦର ସୀମାଯୁକ୍ତ ହୃଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସ୍ଥିତ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅମୃତତ୍ୱର ଈଶ ହେଉ, ମୋର ନାତି, ପାପ ଓ ରୋଦନ ମୁଁ ନ ଦେଖେ।" "ପୂର୍ବ ପ୍ରଜାମାନେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ" ବୋଲି କହି, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିବା ଓ ପୁତ୍ର ନଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, "ତୁମେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଅ, ତୁମଠାରେ ରସ ମିଳିତ ହେଉ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ସେହି ଅଂଶରେ ବଳ ମିଳିତ ହେଉ" — ଏହି ତିନି ଋକ୍ ଜପି, "ଆମ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଜା, ପଶୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଅ ନାହିଁ; ଯେ ଆମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ ଓ ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁ, ତାକୁ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଜା, ପଶୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ କର" — ଦୈବୀ ଆବର୍ତନରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଆବର୍ତନକୁ ପୁନର୍ବାର ଘୂରାଇ, ଡାହାଣ ବାହୁ ଘୂରାଏ।
Kauṣītaki 2.9
अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचकक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु अग्निष्ट एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते ॥ २.९ ॥
ତା'ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଯିବା ଉଚିତ: "ହେ ସୋମ, ତୁମେ ରାଜା, ସର୍ବଦର୍ଶୀ। ତୁମେ ପଞ୍ଚମୁଖ ପ୍ରଜାପତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଏକ ମୁଖ; ସେହି ମୁଖରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖାଅ; ସେହି ମୁଖରେ ମୋତେ ଅନ୍ନାଦ କର। ରାଜା, ତୁମର ଏକ ମୁଖ; ସେହି ମୁଖରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖାଅ; ସେହି ମୁଖରେ ମୋତେ ଅନ୍ନାଦ କର। ଶ୍ୟେନ, ତୁମର ଏକ ମୁଖ; ସେହି ମୁଖରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଖାଅ; ସେହି ମୁଖରେ ମୋତେ ଅନ୍ନାଦ କର। ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଏକ ମୁଖ; ସେହି ମୁଖରେ ଏ ଲୋକକୁ ଖାଅ; ସେହି ମୁଖରେ ମୋତେ ଅନ୍ନାଦ କର। ତୁମଠାରେ ପଞ୍ଚମ ମୁଖ; ସେହି ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଖାଅ; ସେହି ମୁଖରେ ମୋତେ ଅନ୍ନାଦ କର। ଆମର ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଜା, ପଶୁଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କର ନାହିଁ। ଯିଏ ଆମକୁ ଘୃଣା କରେ ଓ ଯାହାକୁ ଆମେ ଘୃଣା କରୁ, ତାହାର ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଜା, ପଶୁ କ୍ଷୀଣ ହେଉ।" ତା'ପରେ ଦୈବୀ ଆବୃତ୍ତି କରିବ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆବୃତ୍ତି ପରେ ସେମାନେ ଫେରନ୍ତି ବୋଲି କହି ଡାହାଣ ବାହୁ ଆଡ଼କୁ ଘୂରିବ।
Kauṣītaki 2.10
अथ संवेशञ्जायायै हृदयमभिमृशेद्यत्ते सुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं तेन माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मत्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति ॥ २.१० ॥
ତା'ପରେ ପତ୍ନୀ ସହ ଶୋଇବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ, ଏହା କହି: "ତୁମ ସୁନ୍ଦର ସୀମାଯୁକ୍ତ ହୃଦୟ ଭିତରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କଠାରେ ଯାହା ରଖାଯାଇଛି, ମୁଁ ଭାବେ ତାହା ମୋତେ ଜାଣେ। ତାହା ଦ୍ୱାରା ପୌତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ନ କାନ୍ଦେ।" ଏପରି କହିବା ଦ୍ୱାରା ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସନ୍ତତି ଆମଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଏ ନାହିଁ।
Kauṣītaki 2.11
अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् । अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति । अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव । तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति। येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र । ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिर्मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात् ॥ २.११ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରବାସରୁ ଫେରି ପୁତ୍ରର ମସ୍ତକ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। "ତୁମେ ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନିଅ; ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନିଅ। ତୁମେ ହିଁ ଆତ୍ମା, ପୁତ୍ର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଶହେ ଶରତ ବଞ୍ଚ, ଏ।" ଏହା କହି ତାର ନାମ ନେବ। "ପଥର ହୁଅ, କୁରାଢ଼ି ହୁଅ, ଅଖଣ୍ଡ ସୁନା ହୁଅ। ତୁମେ ତେଜ, ପୁତ୍ରର ନାମଧାରୀ। ଶହେ ଶରତ ବଞ୍ଚ, ଏ।" ଏହା କହି ତାର ନାମ ନେବ। ପ୍ରଜାପତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଅନିଷ୍ଟରୁ ଘେରିଥିଲେ, ସେହିଥିରେ ତୁମକୁ ଘେରୁଛି, ଏ, ଏପରି ନାମ ନେବ। ତା'ପରେ ତାର ଡାହାଣ କାନରେ ଜପ କରିବ: "ହେ ମଘବନ୍, ଋଜୀଷିନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ଦିଅ।" ବାମ କାନରେ: "କଟାଯାଅ ନାହିଁ, କଷ୍ଟ ପାଅ ନାହିଁ, ଶହେ ଶରତ ଆୟୁଷ ନେଇ ବଞ୍ଚ, ପୁତ୍ର।" ତା'ପରେ ନାମ ସହିତ ତାର ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କରିବ, "ଏ" ବୋଲି। ତିନି ଥର ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କରିବ। "ଗାଈମାନଙ୍କ ହୁଙ୍କାରରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହୁଙ୍କାରୁଛି।" ଏହା କହି ତିନି ଥର ମସ୍ତକ ଉପରେ ହୁଙ୍କାର କରିବ।
Kauṣītaki 2.12
अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गचछति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यते । अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः । ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ २.१२ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ। ଅଗ୍ନି ଜଳିଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ସେ ନ ଜଳିଲେ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ଆଦିତ୍ୟକୁ ଯାଏ। ବାୟୁ ହିଁ ପ୍ରାଣ; ଆଦିତ୍ୟ ଦେଖାଗଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ସେ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଗଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ସେ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ବିଦ୍ୟୁତକୁ ଯାଏ। ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକିଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ସେ ନ ଚମକିଲେ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ବାୟୁକୁ ଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାୟୁରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବାୟୁରେ ହିଁ ମରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଉଠନ୍ତି। ଏହା ଅଧିଦୈବତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ।
Kauṣītaki 2.13
एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्तावा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मा देव उ पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयाताम् । अथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते ॥ २.१३ ॥
ବାଗ୍ଦ୍ୱାରା କହିଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ନ କହିଲେ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ଚକ୍ଷୁକୁ, ପରେ ପ୍ରାଣକୁ ଯାଏ। ପ୍ରାଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ। ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ନ ଦେଖିଲେ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ, ପରେ ପ୍ରାଣକୁ ଯାଏ। ଶ୍ରୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ନ ଶୁଣିଲେ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ମନକୁ, ପରେ ପ୍ରାଣକୁ ଯାଏ। ମନଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତି ପାଏ; ନ କଲେ ତାହା ମରେ, ତାର ତେଜ ପ୍ରାଣକୁ ଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରାଣରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରାଣରେ ହିଁ ମରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଉଠନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ଦୁଇ ପର୍ବତକୁ ଘୂରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ନିଜେ ଘୃଣା କରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ମରନ୍ତି।
Kauṣītaki 2.14
अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमानाः । अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एव । अथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिष्य एवाथैनन्मनः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः । ते वायु-प्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तथॊ एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवतियदमृता देवाः ॥ २.१४ ॥
ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଲ୍ୟାଣ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ବିଚାର। ସମସ୍ତ ଦେବତା 'ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ' ବୋଲି ବିବାଦ କରି ଏହି ଶରୀରରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଗଲେ। ସେମାନେ କାଠ ଖଣ୍ଡ ପରି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ରହିଲେ। ତେବେ ବାକ୍ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେ କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟା ହିଁ ରହିଲା। ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେ ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟା ହିଁ ରହିଲା। ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେ ଶୁଣୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟା ହିଁ ରହିଲା। ତାପରେ ମନ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟା ହିଁ ରହିଲା। ତାପରେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାହା ଉଠି ଠିଆ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଣରେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଲ୍ୟାଣ ବିଚାରି, ପ୍ରଜ୍ଞା-ଆତ୍ମା ପ୍ରାଣ ସହିତ ଏକୀଭୂତ ହୋଇ, ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଲୋକରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ବାୟୁରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଆକାଶକୁ ଆତ୍ମା ମାନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେହିପରି ଯେ ଏହା ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରଜ୍ଞା-ଆତ୍ମା ମାନି, ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଶରୀରରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଏ। ସେ ବାୟୁରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଆକାଶ-ଆତ୍ମା ହୁଏ; 'ସ୍ୱଃ' (ସ୍ୱର୍ଗ) ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଅମୃତ ହୁଏ, କାରଣ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ।
Kauṣītaki 2.15
अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते । पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिषटादभिनिपद्यते, इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः । चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः । श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रः । मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रः । अन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः । कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः । सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः । आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्रः । इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्या ते मयि दध इति पुत्रः । धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः । अथ दक्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्य स्वर्गांल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वा व्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति ॥ २.१५ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ପିତାପୁତ୍ରୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାନ ନାମକ ବିଧି କୁହାଯାଏ। ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ପଠାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତାକୁ ଡାକନ୍ତି। ନୂଆ ତୃଣରେ ଘର ବିଛାଇ, ଅଗ୍ନି ଜାଳି, ଜଳକୁମ୍ଭ ଓ ପାତ୍ର ରଖି, ଅଫଟା ବସ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାଙ୍କି ସେ ନିଜେ ଶୋଇନ୍ତି। ପୁତ୍ର ଆସି ଉପରେ ଶୋଇ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସେ। ତେବେ ପିତା ସମର୍ପଣ କରି କୁହନ୍ତି: 'ମୋ ବାଣୀକୁ ମୁଁ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ରଖୁଛି।' ପୁତ୍ର କୁହେ: 'ତୁମ ବାଣୀକୁ ମୁଁ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ରଖୁଛି।' ସେହିପରି ପ୍ରାଣ, ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ର, ମନ, ଅନ୍ନରସ, କର୍ମ, ସୁଖଦୁଃଖ, ଆନନ୍ଦ, ରତି, ସନ୍ତାନ, ଗତି ଓ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତବ୍ୟ କାମନାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ରମ। ଏହା ପରେ ପିତା ଡାହାଣକୁ ଘୁରି ପୂର୍ବକୁ ଯାଆନ୍ତି; ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି: 'ଯଶ, ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚସ୍, ଅନ୍ନ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ।' ଅନ୍ୟଜଣେ ବାମ କାନ୍ଧକୁ ଚାହିଁ, ହାତରେ ଲୁଚାଇ ବା ବସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଢାଙ୍କି କୁହେ: 'ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର କାମନା ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କର।' ପିତା ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ପୁତ୍ରର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ରହିପାରନ୍ତି ବା ତାର ଚାରିପାଖେ ବୁଲିପାରନ୍ତି; ସେ ମରିଗଲେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, ସେପରି ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।