ऋग्वेद · सूक्त 1.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.113.1
इ॒दं श्रेष्ठं॒ ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रागा॑च्चि॒त्रः प्र॑के॒तो अ॑जनिष्ट॒ विभ्वा॑ ।
यथा॒ प्रसू॑ता सवि॒तुः स॒वायँ॑ ए॒वा रात्र्यु॒षसे॒ योनि॑मारैक् ॥
प्रकाशांमधील श्रेष्ठ असा हा प्रकाश आला आहे; विचित्र ध्वजाप्रमाणे तो व्यापून प्रकट झाला आहे. सवितृच्या प्रेरणेने रात्र उषेसाठी स्थान तयार करते, तसेच.
1.113.2
रुश॑द्वत्सा॒ रुश॑ती श्वे॒त्यागा॒दारै॑गु कृ॒ष्णा सद॑नान्यस्याः ।
स॒मा॒नब॑न्धू अ॒मृते॑ अनू॒ची द्यावा॒ वर्णं॑ चरत आमिना॒ने ॥
तांबड्या वासरांनी युक्त, तेजस्वी, शुभ्र उषा आली आहे; तिने काळी निवासस्थानेही तयार केली आहेत. एकाच बंधनाचे, अमर, परस्परांचा पाठलाग करणारे द्यावापृथिवी रंग धारण करून संचार करतात.
1.113.3
स॒मा॒नो अध्वा॒ स्वस्रो॑रन॒न्तस्तम॒न्यान्या॑ चरतो दे॒वशि॑ष्टे ।
न मे॑थेते॒ न त॑स्थतुः सु॒मेके॒ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे ॥
दोन्ही भगिनींचा एकच अनंत मार्ग आहे; त्यावर त्या एकामागून एक चालतात. देवतेजाने तेजस्वी ते दोघी डगमगत नाहीत, थांबतही नाहीत. सुंदर निवास असलेल्या, एकमनाच्या, भिन्न रूपांच्या रात्री आणि उषा.
1.113.4
भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑नां॒ अचे॑ति चि॒त्रा वि दुरो॑ न आवः ।
प्रार्प्या॒ जग॒द्व्यु॑ नो रा॒यो अ॑ख्यदु॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
तेजस्वी, सत्यवाद्यांना मार्गदर्शन करणारी उषा प्रकट होते; अद्भुतरीत्या ती दारे उघडल्याप्रमाणे द्वारे उघडते. चालणाऱ्या जगाला जागवून ती आमच्यासाठी संपत्ती प्रकट करते; उषेने सर्व प्राण्यांना जागे केले आहे.
1.113.5
जि॒ह्म॒श्ये॑ चरि॑तवे म॒घोनी॑ आभो॒गय॑ इ॒ष्टये॑ रा॒य उ॑ त्वम् ।
द॒भ्रं पश्य॑द्भ्य उर्वि॒या वि॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
वाकड्या मार्गांनी चालणाऱ्यांसाठी, संचारासाठी, उपभोगासाठी, यज्ञासाठी, संपत्तीसाठी तूच दात्री आहेस. पाहणाऱ्यांसाठी तू विस्तीर्ण अंधुक प्रकाश पसरवतेस; उषेने सर्व प्राण्यांना जागे केले आहे.
1.113.6
क्ष॒त्राय॑ त्वं॒ श्रव॑से त्वं मही॒यै इ॒ष्टये॑ त्व॒मर्थ॑मिव त्वमि॒त्यै ।
विस॑दृशा जीवि॒ताभि॑प्र॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
बलासाठी तू, कीर्तीसाठी तू, महत्त्वासाठी तू, यज्ञासाठी तू; तूच जणू हेतू आहेस, तूच गती आहेस. भिन्न भिन्न जीवने दाखविण्यासाठी तू प्रकट होतेस; उषेने सर्व प्राण्यांना जागे केले आहे.
1.113.7
ए॒षा दि॒वो दु॑हि॒ता प्रत्य॑दर्शि व्यु॒च्छन्ती॑ युव॒तिः शु॒क्रवा॑साः ।
विश्व॒स्येशा॑ना॒ पार्थि॑वस्य॒ वस्व॒ उषो॑ अ॒द्येह सु॑भगे॒ व्यु॑च्छ ॥
पाहा, आकाशाची कन्या उषा प्रकट झाली आहे, प्रकाश पसरवणारी तरुणी, शुभ्र वस्त्रे धारण केलेली. पृथ्वीवरील सर्व संपत्तीची स्वामिनी; हे उषे, हे शुभे, आता येथे प्रकाश दे.
1.113.8
प॒रा॒य॒ती॒नामन्वे॑ति॒ पाथ॑ आयती॒नां प्र॑थ॒मा शश्व॑तीनाम् ।
व्यु॒च्छन्ती॑ जी॒वमु॑दी॒रय॑न्ति उ॒षा मृ॒तं कं च॒न बो॒धय॑न्ती ॥
जे जे निघून जातात त्यांच्या मार्गावरून ती चालते; जे जे येतात त्यांच्यात ती पहिली आहे, शाश्वत काळाची. प्रकाश पसरवणारी उषा जीवाला जागवते, आणि कोणत्याही मृताला सुद्धा जागवते.
1.113.9
उषो॒ यद॒ग्निं स॒मिधे॑ च॒कर्थ॒ वि यदाव॒श्चक्ष॑सा॒ सूर्य॑स्य ।
यन्मानु॑षान्य॒क्ष्यमा॑णाँ॒ अजी॑ग॒स्तद्दे॒वेषु॑ चकृषे भ॒द्रमप्नः॑ ॥
हे उषे, जेव्हा तू अग्नी प्रज्वलित करण्यासाठी त्याला जागवलेस, आणि सूर्याच्या दृष्टीने तू प्रकाशलीस, जेव्हा यज्ञ करणार्‍या मानवांना तू प्रेरित केलेस, तेव्हा देवांमध्ये तू कल्याण निर्माण केलेस.
1.113.10
किया॒त्या यत्स॒मया॒ भवा॑ति॒ या व्यू॒षुर्याश्च॑ नू॒नं व्यु॒च्छान् ।
अनु॒ पूर्वाः॑ कृपते वावशा॒ना प्र॒दीध्या॑ना॒ जोष॑म॒न्याभि॑रेति ॥
काळानुसार येणार्‍या किती उषा असतील, जे प्रकाशले आहेत आणि जे प्रकाशतील, त्यांच्या मागे ती येते; पूर्वीच्यांसाठी ती थरथरते, चमकत, आनंद पेटवत, इतरांसह चालते.
1.113.11
ई॒युष्टे ये पूर्व॑तरा॒मप॑श्यन्व्यु॒च्छन्ती॑मु॒षसं॒ मर्त्या॑सः ।
अ॒स्माभि॑रू॒ नु प्र॑ति॒चक्ष्या॑भू॒दो ते य॑न्ति॒ ये अ॑प॒रीषु॒ पश्या॑न् ॥
जे मानव पूर्वी निघून गेले, ज्यांनी पूर्वीची प्रकाशणारी उषा पाहिली, ते निघून गेले. आता आम्हालाही ती दिसली आहे; पुढील उषांमध्ये जे पाहतील तेही त्याच मार्गाने जातात.
1.113.12
या॒व॒यद्द्वे॑षा ऋत॒पा ऋ॑ते॒जाः सु॑म्ना॒वरी॑ सू॒नृता॑ ई॒रय॑न्ती ।
सु॒म॒ङ्ग॒लीर्बिभ्र॑ती दे॒ववी॑तिमि॒हाद्योषः॒ श्रेष्ठ॑तमा॒ व्यु॑च्छ ॥
द्वेष दूर ठेवणारी, ऋताची रक्षक, ऋताने तेजस्वी, धनसंपन्न, उत्तम संतती देणारी, प्रेरणा देणारी, सुमंगला, देवांची कृपा धारण करणारी — हे उषे, हे श्रेष्ठतमे, आज येथे प्रकाश दे.
1.113.13
शश्व॑त्पु॒रोषा व्यु॑वास दे॒वी अथो॑ अ॒द्येदं व्या॑वो म॒घोनी॑ ।
अथो॒ व्यु॑च्छा॒दुत्त॑राँ॒ अनु॒ द्यून॒जरा॒मृता॑ चरति स्व॒धाभिः॑ ॥
शाश्वत काळापासून देवी उषा प्रकट होत आली आहे; आजही त्या दानशील देवीने हा अंधार उघडला आहे. पुढील दिवसांच्या मागे ती प्रकाशो; ती जरारहित, अमर देवी आपल्या शक्तींनी संचार करते.
1.113.14
व्य॑ञ्जिभि॑र्दि॒व आता॑स्वद्यौ॒दप॑ कृ॒ष्णां नि॒र्णिजं॑ दे॒व्या॑वः ।
प्र॒बो॒धय॑न्त्यरु॒णेभि॒रश्वै॒रोषा या॑ति सु॒युजा॒ रथे॑न ॥
आकाशाच्या किरणांनी ती विस्तृतपणे प्रकाशली; देवीने काळा अंधार दूर सारून उघडला. जागवीत, तांबड्या घोड्यांसह व उत्तम जुंपलेल्या रथासह उषा येते.
1.113.15
आ॒वह॑न्ती॒ पोष्या॒ वार्या॑णि चि॒त्रं के॒तुं कृ॑णुते॒ चेकि॑ताना ।
ई॒युषी॑णामुप॒मा शश्व॑तीनां विभाती॒नां प्र॑थ॒मोषा व्य॑श्वैत् ॥
पोषक धन आणि मौल्यवान वस्तू घेऊन येत, ती तेजस्वी ध्वज दाखविते, जागवीत. आधी आलेल्या, शाश्वत, चमकणाऱ्या अनेक उषांत पहिली उषा प्रकट झाली आहे.
1.113.16
उदी॑र्ध्वं जी॒वो असु॑र्न॒ आगा॒दप॒ प्रागा॒त्तम॒ आ ज्योति॑रेति ।
आरै॒क्पन्थां॒ यात॑वे॒ सूर्या॒याग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयुः॑ ॥
प्राणासारखी उषा वर आली आहे; अंधार दूर झाला, प्रकाश येत आहे. सूर्याच्या गमनासाठी तिने मार्ग तयार केला; जिथे लोक आयुष्य ओलांडतात तिथे आम्ही पोहोचलो.
1.113.17
स्यूम॑ना वा॒च उदि॑यर्ति॒ वह्निः॒ स्तवा॑नो रे॒भ उ॒षसो॑ विभा॒तीः ।
अ॒द्या तदु॑च्छ गृण॒ते म॑घोनि अ॒स्मे आयु॒र्नि दि॑दीहि प्र॒जाव॑त् ॥
सुंदर वाणीने वाहक अग्नी स्तुती करीत वर उचलतो; तो रेभ आहे, तेजस्वी उषांची स्तुती करतो. आज, हे दानशूरा, स्तोत्यासाठी प्रकाश दे; आमच्यासाठी संततीसह आयुष्य प्रज्वलित कर.
1.113.18
या गोम॑तीरु॒षसः॒ सर्व॑वीरा व्यु॒च्छन्ति॑ दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य ।
वा॒योरि॑व सू॒नृता॑नामुद॒र्के ता अ॑श्व॒दा अ॑श्नवत्सोम॒सुत्वा॑ ॥
गोधनासह, सर्व वीरांसह तेजस्वी उषा दात्या मानवासाठी प्रकट होतात; वायूच्या उत्तम संततीच्या आनंदात जसे. अश्वांनी समृद्ध त्या उषा सोमाचा रस काढणाऱ्याला मिळोत.
1.113.19
मा॒ता दे॒वाना॒मदि॑ते॒रनी॑कं य॒ज्ञस्य॑ के॒तुर्बृ॑ह॒ती वि भा॑हि ।
प्र॒श॒स्ति॒कृद्ब्रह्म॑णे नो॒ व्यु॑च्छा नो॒ जने॑ जनय विश्ववारे ॥
हे देवांची माता, अदितीचे तेजस्वी रूप, यज्ञाची ध्वजा, तू विस्तृत होऊन प्रकाश दे. प्रशंसा देणारी होऊन आमच्या स्तोत्रासाठी उषेला आमच्यासाठी उघड; हे सर्वधनसंपन्न, आमच्या लोकांमध्ये कल्याण निर्माण कर.
1.113.20
यच्चि॒त्रमप्न॑ उ॒षसो॒ वह॑न्तीजा॒नाय॑ शशमा॒नाय॑ भ॒द्रम् ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑तिः॒ सिन्धुः॑ पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥
उषा जे अद्भुत धन आणतात, यज्ञ करणाऱ्यासाठी आणि स्तुती करणाऱ्यासाठी जे कल्याण आहे — ते मित्र आणि वरुण आम्हाला देवोत; अदिती, सिंधू, पृथ्वी आणि द्युलोकही तसेच देवोत.