ਰਿਗਵੇਦ · ਸੂਕਤ 10.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.91.1
सं जा॑गृ॒वद्भि॒र्जर॑माण इध्यते॒ दमे॒ दमू॑ना इ॒षय॑न्नि॒ळस्प॒दे ।
विश्व॑स्य॒ होता॑ ह॒विषो॒ वरे॑ण्यो वि॒भुर्वि॒भावा॑ सु॒षखा॑ सखीय॒ते ॥
ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਘਰ-ਘਰ ਗ੍ਰਹਿਪਤੀ ਵਾਂਗ ਬਲਦਾ ਹੈ; ਇਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਆਹੁਤੀ ਭੇਜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਾ ਹੋਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਣਯੋਗ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਦੀਪਤੀਮਾਨ; ਮਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮਿੱਤਰ।
10.91.2
स द॑र्शत॒श्रीरति॑थिर्गृ॒हेगृ॑हे॒ वने॑वने शिश्रिये तक्व॒वीरि॑व ।
जनं॑जनं॒ जन्यो॒ नाति॑ मन्यते॒ विश॒ आ क्षे॑ति वि॒श्यो॑ विशं॑विशम् ॥
ਉਹ ਦਰਸ਼ਨੀ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਤਿਥੀ ਘਰ-ਘਰ ਅਤੇ ਬਣ-ਬਣ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਅਰਣੀ-ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ; ਜਨਮੇ ਹਰੇਕ ਜਨ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਹਰ ਜਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
10.91.3
सु॒दक्षो॒ दक्षैः॒ क्रतु॑नासि सु॒क्रतु॒रग्ने॑ क॒विः काव्ये॑नासि विश्व॒वित् ।
वसु॒र्वसू॑नां क्षयसि॒ त्वमेक॒ इद्द्यावा॑ च॒ यानि॑ पृथि॒वी च॒ पुष्य॑तः ॥
ਤੂੰ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਹੈਂ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੁਕ੍ਰਤੂ ਹੈਂ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਕਵੀ ਹੈਂ, ਕਾਵਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਰਬਗਿਆਤਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਨਾਂ ਦਾ ਧਨ ਹੈਂ; ਦਿਊ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
10.91.4
प्र॒जा॒नन्न॑ग्ने॒ तव॒ योनि॑मृ॒त्विय॒मिळा॑यास्प॒दे घृ॒तव॑न्त॒मास॑दः ।
आ ते॑ चिकित्र उ॒षसा॑मि॒वेत॑यो अरे॒पसः॒ सूर्य॑स्येव र॒श्मयः॑ ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੇ ਰੁੱਤ-ਯੋਗ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਇਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਘਿਓ-ਭਰਪੂਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਮਿੱਟ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ।
10.91.5
तव॒ श्रियो॑ व॒र्ष्य॑स्येव वि॒द्युत॑श्चि॒त्राश्चि॑कित्र उ॒षसां॒ न के॒तवः॑ ।
यदोष॑धीर॒भिसृ॑ष्टो॒ वना॑नि च॒ परि॑ स्व॒यं चि॑नु॒षे अन्न॑मा॒स्ये॑ ॥
ਤੇਰੀਆਂ ਸ਼ੋਭਾਵਾਂ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬਣਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਅੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ।
10.91.6
तमोष॑धीर्दधिरे॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ तमापो॑ अ॒ग्निं ज॑नयन्त मा॒तरः॑ ।
तमित्स॑मा॒नं व॒निन॑श्च वी॒रुधो॑ अ॒न्तर्व॑तीश्च॒ सुव॑ते च वि॒श्वहा॑ ॥
ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁੱਤ-ਯੋਗ ਗਰਭ ਵਜੋਂ ਧਾਰਿਆ; ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਮਾਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬਣ-ਬ੍ਰਿਛ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
10.91.7
वातो॑पधूत इषि॒तो वशाँ॒ अनु॑ तृ॒षु यदन्ना॒ वेवि॑षद्वि॒तिष्ठ॑से ।
आ ते॑ यतन्ते र॒थ्यो॑ यथा॒ पृथ॒क्च्छर्धां॑स्यग्ने अ॒जरा॑णि॒ धक्ष॑तः ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈ ਗਈ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸੋਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਥ-ਚਾਲਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਹ ਤੇਰੀਆਂ ਅਜਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਲਦੇ ਹਨ।
10.91.8
मे॒धा॒का॒रं वि॒दथ॑स्य प्र॒साध॑नम॒ग्निं होता॑रं परि॒भूत॑मं म॒तिम् ।
तमिदर्भे॑ ह॒विष्या स॑मा॒नमित्तमिन्म॒हे वृ॑णते॒ नान्यं त्वत् ॥
ਬੁੱਧੀ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਯਗ ਦੀਆਂ ਹੋੜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਹੋਤਾ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੁਣਦੇ ਹਨ; ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
10.91.9
त्वामिदत्र॑ वृणते त्वा॒यवो॒ होता॑रमग्ने वि॒दथे॑षु वे॒धसः॑ ।
यद्दे॑व॒यन्तो॒ दध॑ति॒ प्रयां॑सि ते ह॒विष्म॑न्तो॒ मन॑वो वृ॒क्तब॑र्हिषः ॥
ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਇੱਥੇ ਉਹ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਯਗ ਵਿੱਚ ਹੋਤਾ ਵਜੋਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲੋਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਰਪਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਵਿ ਚੁੱਕੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਵਿਛਾਏ ਮਨੁੱਖ।
10.91.10
तवा॑ग्ने हो॒त्रं तव॑ पो॒त्रमृ॒त्वियं॒ तव॑ ने॒ष्ट्रं त्वम॒ग्निदृ॑ताय॒तः ।
तव॑ प्रशा॒स्त्रं त्वम॑ध्वरीयसि ब्र॒ह्मा चासि॑ गृ॒हप॑तिश्च नो॒ दमे॑ ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋਤਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਪੋਤਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਹੀ ਨੇਸ਼ਟਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਤੂੰ ਰਿਤ ਦੀ ਲੋਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀਧ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਅਧ੍ਵਰਯੂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਤੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਪਤੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਂ।
10.91.11
यस्तुभ्य॑मग्ने अ॒मृता॑य॒ मर्त्यः॑ स॒मिधा॒ दाश॑दु॒त वा॑ ह॒विष्कृ॑ति ।
तस्य॒ होता॑ भवसि॒ यासि॑ दू॒त्य॑मुप॑ ब्रूषे॒ यज॑स्यध्वरी॒यसि॑ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਮਰਾਂ ਲਈ, ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹੋਤਾ ਤੂੰ ਬਣਦਾ ਹੈਂ; ਦੂਤ-ਕਰਮ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਯਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਧ੍ਵਰਯੂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
10.91.12
इ॒मा अ॑स्मै म॒तयो॒ वाचो॑ अ॒स्मदाँ ऋचो॒ गिरः॑ सुष्टु॒तयः॒ सम॑ग्मत ।
व॒सू॒यवो॒ वस॑वे जा॒तवे॑दसे वृ॒द्धासु॑ चि॒द्वर्ध॑नो॒ यासु॑ चा॒कन॑त् ॥
ਇਹ ਵਿਚਾਰ, ਇਹ ਬਚਨ — ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ, ਗੀਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਉਸ ਕੋਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪਹੁੰਚਣ। ਧਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਕਰਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤੁਤੀਆਂ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਲਈ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
10.91.13
इ॒मां प्र॒त्नाय॑ सुष्टु॒तिं नवी॑यसीं वो॒चेय॑मस्मा उश॒ते शृ॒णोतु॑ नः ।
भू॒या अन्त॑रा हृ॒द्य॑स्य नि॒स्पृशे॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासाः॑ ॥
ਇਹ ਨਵੀਂ ਸਤੁਤੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਈ ਆਖਾਂ; ਇੱਛੁਕ ਇਸ ਭਗਤ ਲਈ ਉਹ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ। ਉਹ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਤੁਰ ਸੁਵਸਤ੍ਰਾ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
10.91.14
यस्मि॒न्नश्वा॑स ऋष॒भास॑ उ॒क्षणो॑ व॒शा मे॒षा अ॑वसृ॒ष्टास॒ आहु॑ताः ।
की॒ला॒ल॒पे सोम॑पृष्ठाय वे॒धसे॑ हृ॒दा म॒तिं ज॑नये॒ चारु॑म॒ग्नये॑ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ, ਬਲਦ, ਗਾਂਵਾਂ, ਭੇਡਾਂ ਛੱਡੇ ਜਾ ਕੇ ਆਹੁਤ ਹੋਏ, ਉਸ ਜਵਾਲਾ-ਜੀਭ, ਸੋਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ, ਵਿਧਾਤਾ ਅਗਨੀ ਲਈ ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮਤਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
10.91.15
अहा॑व्यग्ने ह॒विरा॒स्ये॑ ते स्रु॒ची॑व घृ॒तं च॒म्वी॑व॒ सोमः॑ ।
वा॒ज॒सनिं॑ र॒यिम॒स्मे सु॒वीरं॑ प्रश॒स्तं धे॑हि य॒शसं॑ बृ॒हन्त॑म् ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹਵਿ ਆਹੁਤ ਹੋਈ ਹੈ—ਸ੍ਰੁਚ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਵਾਂਗ, ਚਮਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਵਾਂਗ। ਜਿੱਤ ਦਾ ਧਨ, ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਧਨ ਸਾਨੂੰ ਦੇ; ਵੱਡਾ ਯਸ਼ ਵੀ ਦੇ।