ऋग्वेद · सूक्त 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.3.1
आ वो॒ राजा॑नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः ।
अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्हिर॑ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वम् ॥
यज्ञाचा राजा, रुद्र, होता, सत्ययज्ञकर्ता, द्यावापृथिवींचा अग्नी येथे आणा. गर्जनेपूर्वी आणि अचेत शक्तीपूर्वी, सुवर्णरूप अग्नीला आपल्या रक्षणासाठी स्थापा.
4.3.2
अ॒यं योनि॑श्चकृ॒मा यं व॒यं ते॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासाः॑ ।
अ॒र्वा॒ची॒नः परि॑वीतो॒ नि षी॑दे॒मा उ॑ ते स्वपाक प्रती॒चीः ॥
हे स्थान आम्ही तुझ्यासाठी तयार केले आहे. पत्नी सुंदर वस्त्रे नेसून पतीजवळ येते तसे, हे सुपाका, या (ज्वाला) तुझ्यासमोर येऊन बसोत.
4.3.3
आ॒शृ॒ण्व॒ते अदृ॑पिताय॒ मन्म॑ नृ॒चक्ष॑से सुमृळी॒काय॑ वेधः ।
दे॒वाय॑ श॒स्तिम॒मृता॑य शंस॒ ग्रावे॑व॒ सोता॑ मधु॒षुद्यमी॒ळे ॥
जो ऐकतो, जो गर्वरहित आहे, जो मनुष्यांचे रक्षण करतो आणि सहज प्रसन्न होतो, त्या देवासाठी, हे ज्ञानी, तुझे स्तोत्र म्हण. अमर देवाची स्तुती गा; दगडाने सोम पिळणाऱ्या पिळणाऱ्याप्रमाणे, माधुर्य देणाऱ्या सोमाचे मी गुणगान करतो.
4.3.4
त्वं चि॑न्नः॒ शम्या॑ अग्ने अ॒स्या ऋ॒तस्य॑ बोध्यृतचित्स्वा॒धीः ।
क॒दा त॑ उ॒क्था स॑ध॒माद्या॑नि क॒दा भ॑वन्ति स॒ख्या गृ॒हे ते॑ ॥
तूही आमच्यासाठी, हे अग्नी, या शम्याचा ऋत जाणणारा हो; हे ऋतज्ञा, सुबुद्धिमान. तुझी उक्थे आणि सहभोजने केव्हा होतील? तुझ्या घरात मैत्री केव्हा होईल?
4.3.5
क॒था ह॒ तद्वरु॑णाय॒ त्वम॑ग्ने क॒था दि॒वे ग॑र्हसे॒ कन्न॒ आगः॑ ।
क॒था मि॒त्राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ पृथि॒व्यै ब्रवः॒ कद॑र्य॒म्णे कद्भगा॑य ॥
हे अग्नी, ते वचन तू वरुणाला कसे सांगतोस? आकाशाची तू कशी निंदा करतोस? आमचा दोष कोणता म्हणतोस? मित्र आणि दानशील पृथ्वीशी तू कसा बोलतोस? अर्यमा आणि भगाला काय सांगतोस?
4.3.6
कद्धिष्ण्या॑सु वृधसा॒नो अ॑ग्ने॒ कद्वाता॑य॒ प्रत॑वसे शुभं॒ये ।
परि॑ज्मने॒ नास॑त्याय॒ क्षे ब्रवः॒ कद॑ग्ने रु॒द्राय॑ नृ॒घ्ने ॥
हे अग्नी, धिष्ण्य स्थानांत वाढणारा तू केव्हा वायूशी, वेगवानाशी, तेजस्व्याशी, फिरणाऱ्या नासत्यांशी बोलशील? गृहासाठी तू केव्हा बोलशील? हे अग्नी, तू केव्हा रुद्राशी, मनुष्यांना मारणाऱ्याशी बोलशील?
4.3.7
क॒था म॒हे पु॑ष्टिम्भ॒राय॑ पू॒ष्णे कद्रु॒द्राय॒ सुम॑खाय हवि॒र्दे ।
कद्विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ रेतो॒ ब्रवः॒ कद॑ग्ने॒ शर॑वे बृह॒त्यै ॥
महान पोषक पूषनासाठी कधी, उत्तम यज्ञ असलेल्या रुद्रासाठी कधी, हविर्दात्यासाठी कधी? विशाल पावले टाकणाऱ्या विष्णूसाठी, वीर्यासाठी कधी तू म्हणशील, हे अग्नी, शरु आणि बृहतीसाठी कधी?
4.3.8
क॒था शर्धा॑य म॒रुता॑मृ॒ताय॑ क॒था सू॒रे बृ॑ह॒ते पृ॒च्छ्यमा॑नः ।
प्रति॑ ब्र॒वोऽदि॑तये तु॒राय॒ साधा॑ दि॒वो जा॑तवेदश्चिकि॒त्वान् ॥
मरुतांच्या सामर्थ्यासाठी कसे, ऋतासाठी कसे, महान सूर्याबद्दल विचारले जाता कसे? अदितीसाठी, वेगवानासाठी तू बोल. हे जातवेदा, जाणता होऊन दिव्याचे मार्ग सरळ कर.
4.3.9
ऋ॒तेन॑ ऋ॒तं निय॑तमीळ॒ आ गोरा॒मा सचा॒ मधु॑मत्प॒क्वम॑ग्ने ।
कृ॒ष्णा स॒ती रुश॑ता धा॒सिनै॒षा जाम॑र्येण॒ पय॑सा पीपाय ॥
ऋताने नियमित ऋताचे मी आवाहन करतो, हे अग्नी; गाईच्या कच्च्या दुधासह आणि मधुमिश्रित पक्व तुपासह. काळी असूनही ती तेजस्वी आहे, आपल्या आधारबलाने, एकाच जन्माच्या दुधाने भरलेली.
4.3.10
ऋ॒तेन॒ हि ष्मा॑ वृष॒भश्चि॑द॒क्तः पुमाँ॑ अ॒ग्निः पय॑सा पृ॒ष्ठ्ये॑न ।
अस्प॑न्दमानो अचरद्वयो॒धा वृषा॑ शु॒क्रं दु॑दुहे॒ पृश्नि॒रूधः॑ ॥
ऋतानेच तो वृषभ खरोखर भिजवलेला आहे; पुरुष अग्नी पृश्नीच्या दुधाने (परिपूर्ण). थरथरत तो फिरला, सामर्थ्य धारण करणारा; बलवान तेजस्वी दूध दोहता झाला, ठिपक्यांच्या गाईच्या कासेतून.
4.3.11
ऋ॒तेनाद्रिं॒ व्य॑सन्भि॒दन्तः॒ समङ्गि॑रसो नवन्त॒ गोभिः॑ ।
शु॒नं नरः॒ परि॑ षदन्नु॒षास॑मा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ ॥
ऋताने पर्वत फोडून त्यांनी त्याला वेगळे केले; अंगिरस गाईंसह मिळून गर्जले. मानव उषेभोवती आनंदाने (गायले); अग्नीचा जन्म झाल्यावर सूर्य प्रकट झाला.
4.3.12
ऋ॒तेन॑ दे॒वीर॒मृता॒ अमृ॑क्ता॒ अर्णो॑भि॒रापो॒ मधु॑मद्भिरग्ने ।
वा॒जी न सर्गे॑षु प्रस्तुभा॒नः प्र सद॒मित्स्रवि॑तवे दधन्युः ॥
ऋताने दैवी, अमर, निर्मल जल, हे अग्नी, मधुर प्रवाहांसह (वाहते). शर्यतीत घोडा धावतो तसे, ते सदैव वाहण्यासाठी पुढे झेपावले आहेत.
4.3.13
मा कस्य॑ य॒क्षं सद॒मिद्धु॒रो गा॒ मा वे॒शस्य॑ प्रमिन॒तो मापेः ।
मा भ्रातु॑रग्ने॒ अनृ॑जोर्ऋ॒णं वे॒र्मा सख्यु॒र्दक्षं॑ रि॒पोर्भु॑जेम ॥
हे अग्नी, कोणाचाही यज्ञ आम्ही कधी सोडू नये; गृहस्थाच्या जोखडाच्या भारापासूनही आम्ही चुकू नये. हानी करणाऱ्याचे, परक्याचे, भावाचे ऋण हे अग्नी, तू आमच्यापासून सोडवू नकोस; मित्राचे बल आणि शत्रूचे बल आम्ही भोगू नये.
4.3.14
रक्षा॑ णो अग्ने॒ तव॒ रक्ष॑णेभिः रारक्षा॒णः सु॑मख प्रीणा॒नः ।
प्रति॑ ष्फुर॒ वि रु॑ज वी॒ड्वंहो॑ ज॒हि रक्षो॒ महि॑ चिद्वावृधा॒नम् ॥
हे अग्नी, तुझ्या रक्षणसाधनांनी आमचे रक्षण कर; हे उत्तम यज्ञकर्त्या, प्रसन्न करणाऱ्या, रक्षण करीत तू तेज. पुढे तळपून पापाला चिरडून टाक, दुःख फोडून टाक; वाढणाऱ्या मोठ्या राक्षसालाही ठार कर.
4.3.15
ए॒भिर्भ॑व सु॒मना॑ अग्ने अ॒र्कैरि॒मान्त्स्पृ॑श॒ मन्म॑भिः शूर॒ वाजा॑न् ।
उ॒त ब्रह्मा॑ण्यङ्गिरो जुषस्व॒ सं ते॑ श॒स्तिर्दे॒ववा॑ता जरेत ॥
या (स्तुतींनी) प्रसन्न हो, हे अग्नी; स्तोत्रांनी यांना स्पर्श कर, हे वीरा, धने दे. आणि हे अङ्गिरा, आमच्या प्रार्थना स्वीकार; देवांनी आवाहिलेली तुझी स्तुती तुझ्यासह वृद्धिंगत होवो.
4.3.16
ए॒ता विश्वा॑ वि॒दुषे॒ तुभ्यं॑ वेधो नी॒थान्य॑ग्ने नि॒ण्या वचां॑सि ।
नि॒वच॑ना क॒वये॒ काव्या॑नि॒ अशं॑सिषं म॒तिभि॒र्विप्र॑ उ॒क्थैः ॥
ही सर्व (स्तुती) तुला, सर्वज्ञा, हे वेधा; अग्नी, तुला नेणारे मार्ग आणि प्रत्युत्तरी वचने मी सांगितली. कवीसाठी प्रतिवचनांसह काव्यरचना मी केल्या; मती आणि स्तोत्रांनी विप्राने तुझी स्तुती केली.