Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

उपनिषद् · Chāndogya 1.10

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

Chāndogya 1.10.1

मटचीहतेषु कुरुष्वाटिक्या सह जाययोषस्तिर्ह चाक्रायण इभ्यग्रामे प्रद्राणक उवास ॥ १.१०.१ ॥

कुरु देश के मटचीहत (उजाड़) होने पर, चक्र के पुत्र उषस्ति अपनी पत्नी आटिकी के साथ धनी लोगों के गाँव में दीन-हीन अवस्था में रहे।

Chāndogya 1.10.2

स हेभ्यं कुल्माषान्खादन्तं बिभिक्षे तꣳ होवाच । नेतोऽन्ये विद्यन्ते यच्च ये म इम उपनिहिता इति ॥ १.१०.२ ॥

वह इभ्य को उड़द के पकवान खाते हुए दिखा और उससे भिक्षा माँगी। उसने कहा, "यहाँ मेरे पास ये जो रखे हैं, इनके सिवा और कुछ नहीं है।"

Chāndogya 1.10.3

एतेषां मे देहीति होवाच तानस्मै प्रददौ हन्तानुपानमित्युच्छिष्टं वै मे पीतꣳ स्यादिति होवाच ॥ १.१०.३ ॥

उसने कहा, "इनमें से मुझे दो।" उसने वे उसे दे दिए। फिर बोला, "अच्छा, इनके साथ पीने को भी दो।" उसने कहा, "मेरा पीया हुआ तो जूठा हो जाएगा।"

Chāndogya 1.10.4

न स्विदेतेऽप्युच्छिष्टा इति न वा अजीविष्यमिमा न खादन्निति होवाच कामो म उदपानमिति ॥ १.१०.४ ॥

"ये भी तो जूठे नहीं हैं?" और बोला, "अगर मैं इन्हें न खाता तो जीवित न रहता; इन्हें मैं खाता ही नहीं।" फिर बोला, "मेरी इच्छा तो पेय पीने की है।"

Chāndogya 1.10.5

स ह खादित्वातिशेषाञ्जायाया आजहार साग्र एव सुभिक्षा बभूव तान्प्रतिगृह्य निदधौ ॥ १.१०.५ ॥

वह उन्हें खाकर बचे हुए अंश को अपनी पत्नी के पास ले आया। तब तक पहले ही भोजन पर्याप्त हो गया था। उसने उन्हें ग्रहण करके रख लिया।

Chāndogya 1.10.6

स ह प्रातः सञ्जिहान उवाच यद्बतान्नस्य लभेमहि लभेमहि धनमात्राꣳ राजासौ यक्ष्यते स मा सर्वैरार्त्विज्यैर्वृणीतेति ॥ १.१०.६ ॥

वह प्रातःकाल भूखा और दुर्बल होकर बोला, 'यदि हमें उस प्रकार का अन्न मिल जाता, केवल धन के रूप में, तो यह राजा जो यज्ञ करने वाला है, मुझे सभी ऋत्विजों में से चुन लेता।'

Chāndogya 1.10.7

तं जायोवाच हन्त पत इम एव कुल्माषा इति तान्खादित्वामुं यज्ञं विततमेयाय ॥ १.१०.७ ॥

उसकी पत्नी ने उससे कहा, 'अच्छा, स्वामी, ये कुल्माष (उड़द के दाने) लीजिए।' उन्हें खाकर वह उस विस्तृत यज्ञ में चला गया।

Chāndogya 1.10.8

तत्रोद्गातॄनास्तावे स्तोष्यमाणानुपोपविवेश स ह प्रस्तोतारमुवाच ॥ १.१०.८ ॥

वहाँ उद्गाता स्तुति-गान करने वाले थे; वह उनके पास बैठ गया। फिर उसने प्रस्तोता से कहा।

Chāndogya 1.10.9

प्रस्तोतर्या देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रस्तोष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ॥ १.१०.९ ॥

'हे प्रस्तोता, जो देवता प्रस्ताव पर आश्रित है, यदि तुम उसे न जानते हुए प्रस्तुति करोगे, तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा।'

Chāndogya 1.10.10

एवमेवोद्गातारमुवाचोद्गातर्या देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुद्गास्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ॥ १.१०.१० ॥

इसी प्रकार उसने उद्गाता से कहा: हे उद्गाता, जो देवता उद्गीथ से संबद्ध है, यदि तुम उसे न जानते हुए उद्गान करोगे, तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा।

Chāndogya 1.10.11

एवमेव प्रतिहर्तारमुवाच प्रतिहर्तर्या देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रतिहरिष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ते ह समारतास्तूष्णीमासांचक्रिरे ॥ १.१०.११ ॥

इसी प्रकार उसने प्रतिहर्ता से कहा: हे प्रतिहर्ता, जो देवता प्रतिहार से संबद्ध है, यदि तुम उसे न जानते हुए प्रतिहार करोगे, तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा। तब वे सब चुपचाप बैठ गए।