उपनिषदे · Chāndogya 5.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 5.1.1
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश्च ह वै श्रेष्ठश्च भवति प्राणो वाव ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च ॥ ५.१.१ ॥
जो निश्चितपणे ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ जाणतो, तो निश्चितपणे ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ होतो. प्राणच ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ आहे.
Chāndogya 5.1.2
यो ह वै वसिष्ठं वेद वसिष्ठो ह स्वानां भवति वाग्वाव वसिष्ठः ॥ ५.१.२ ॥
जो निश्चितपणे वसिष्ठाला जाणतो, तो निश्चितपणे आपल्या लोकांमध्ये वसिष्ठ होतो. वाणीच वसिष्ठ आहे.
Chāndogya 5.1.3
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठत्यस्मिँश्च लोकेऽमुष्मिँश्च चक्षुर्वाव प्रतिष्ठा ॥ ५.१.३ ॥
जो निश्चितपणे प्रतिष्ठा जाणतो, तो निश्चितपणे या लोकात आणि त्या लोकात स्थिर राहतो. चक्षूच प्रतिष्ठा आहे.
Chāndogya 5.1.4
यो ह वै सम्पदं वेद सँहास्मै कामाः पद्यन्ते दैवाश्च मानुषाश्च श्रोत्रं वाव सम्पत् ॥ ५.१.४ ॥
जो निश्चितपणे संपत्ती जाणतो, त्याला देव आणि मनुष्य यांच्या सर्व इच्छा एकत्र प्राप्त होतात. श्रोत्रच संपत्ती आहे.
Chāndogya 5.1.5
यो ह वा आयतनं वेदायतनँ ह स्वानां भवति मनो ह वा आयतनम् ॥ ५.१.५ ॥
जो आयतनाला जाणतो, तो आपल्या माणसांचा आधार होतो. मनच खरे आयतन आहे.
Chāndogya 5.1.6
अथ ह प्राणा अहँश्रेयसि व्यूदिरेऽहँश्रेयानस्म्यहँ श्रेयानस्मीति ॥ ५.१.६ ॥
मग प्राणांनी श्रेष्ठतेसाठी वाद घातला. 'मीच श्रेष्ठ आहे, मीच श्रेष्ठ आहे' असे म्हणत.
Chāndogya 5.1.7
ते ह प्राणाः प्रजापतिं पितरमेत्योचुर्भगवन्को नः श्रेष्ठ इति तान्होवाच यस्मिन्व उत्क्रान्ते शरीरं पापिष्ठतरमिव दृश्येत स वः श्रेष्ठ इति ॥ ५.१.७ ॥
ते प्राण पिता प्रजापतीकडे जाऊन म्हणाले, 'हे भगवन्, आमच्यात श्रेष्ठ कोण?' तो त्यांना म्हणाला, 'तुमच्यापैकी ज्याच्या निघून जाण्याने शरीर अत्यंत हीन दिसेल, तोच तुमच्यात श्रेष्ठ.'
Chāndogya 5.1.8
सा ह वागुच्चक्राम सा संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथा कला अवदन्तः प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह वाक् ॥ ५.१.८ ॥
ती वाणी वर निघून गेली. एक वर्ष बाहेर राहून परत येऊन ती म्हणाली, 'माझ्याशिवाय तुम्ही कसे जगू शकलात?' जसे मुके बोलत नाहीत, पण प्राणाने श्वास घेतात, डोळ्याने पाहतात, कानाने ऐकतात, मनाने विचार करतात — असे म्हणून वाणी पुन्हा आत शिरली.
Chāndogya 5.1.9
चक्षुर्होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथान्धा अपश्यन्तः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह चक्षुः ॥ ५.१.९ ॥
डोळा वर वर गेला. एक वर्ष बाहेर राहून फिरून तो म्हणाला, "माझ्याशिवाय तुम्ही कसे जगू शकलात?" आंधळे जसे न पाहता, प्राणाने श्वास घेत, वाणीने बोलत, कानाने ऐकत, मनानेच विचार करत जगतात तसे, असे म्हणून डोळा पुन्हा आत शिरला.
Chāndogya 5.1.10
श्रोत्रँ होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथा बधिरा अशृण्वन्तः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह श्रोत्रम् ॥ ५.१.१० ॥
कान वर वर गेला. एक वर्ष बाहेर राहून फिरून तो म्हणाला, "माझ्याशिवाय तुम्ही कसे जगू शकलात?" बहिरे जसे न ऐकता, प्राणाने श्वास घेत, वाणीने बोलत, डोळ्याने पाहत, मनानेच विचार करत जगतात तसे, असे म्हणून कान पुन्हा आत शिरला.
Chāndogya 5.1.11
मनो होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथा बाला अमनसः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेणैवमिति प्रविवेश ह मनः ॥ ५.१.११ ॥
मन वर वर गेले. एक वर्ष बाहेर राहून फिरून ते म्हणाले, "माझ्याशिवाय तुम्ही कसे जगू शकलात?" मनरहित लहान मुले जशी प्राणाने श्वास घेत, वाणीने बोलत, डोळ्याने पाहत, कानाने ऐकत जगतात तसे, असे म्हणून मन पुन्हा आत शिरले.
Chāndogya 5.1.12
अथ ह प्राण उच्चिक्रमिषन्स यथा सुहयः पड्वीशशङ्कून्संखिदेदेवमितरान्प्राणान्समखिदत्तँहाभिसमेत्योचुर्भगवन्नेधि त्वं नः श्रेष्ठोऽसि मोत्क्रमीरिति ॥ ५.१.१२ ॥
तेव्हा प्राण वर जाण्यास सिद्ध झाला. उत्तम घोडा जसा आपले बांधण्याचे खुंटे उपटून टाकतो, तसे त्याने इतर प्राणांना उपटून टाकले. तेव्हा ते सर्व एकत्र येऊन म्हणाले, "भगवन्, थांब! तूच आमच्यात श्रेष्ठ आहेस; वर जाऊ नकोस."
Chāndogya 5.1.13
अथ हैनं वागुवाच यदहं वसिष्ठोऽस्मि त्वं तद्वसिष्ठोऽसीत्यथ हैनं चक्षुरुवाच यदहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत्प्रतिष्ठासीति ॥ ५.१.१३ ॥
मग वाणी त्याला म्हणाली: 'मी जो वसिष्ठ आहे, तोच तू वसिष्ठ आहेस.' नंतर चक्षूने त्याला म्हटले: 'मी जी प्रतिष्ठा आहे, तीच तू प्रतिष्ठा आहेस.'
Chāndogya 5.1.14
अथ हैनँश्रोत्रमुवाच यदहं सम्पदस्मि त्वं तत्सम्पदसीत्यथ हैनं मन उवाच यदहमायतनमस्मि त्वं तदायतनमसीति ॥ ५.१.१४ ॥
मग श्रोत्र त्याला म्हणाले: 'मी जी संपत्ती आहे, तीच तू संपत्ती आहेस.' नंतर मनाने त्याला म्हटले: 'मी जे आयतन आहे, तेच तू आयतन आहेस.'
Chāndogya 5.1.15
न वै वाचो न चक्षूँषि न श्रोत्राणि न मनाँसीत्याचक्षते प्राणा इत्येवाचक्षते प्राणो ह्येवैतानि सर्वाणि भवति ॥ ५.१.१५ ॥
वाणी नाही, डोळे नाहीत, कान नाहीत, मनेही नाहीत — यांना 'प्राण' असेच म्हणतात. प्राणच हे सर्व होतो.