ଉପନିଷଦ · Kaṭha 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 1.2.1
अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेय-
स्ते उभे नानार्थे पुरुषँ सिनीतः ।
तयोः श्रेय आददानस्य साधु
भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥ १.२.१ ॥
ଶ୍ରେୟ ଅନ୍ୟ, ପ୍ରେୟ ଅନ୍ୟ; ଏହି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ୟଯୁକ୍ତ ଓ ମଣିଷକୁ ବାନ୍ଧେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ଶ୍ରେୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ ତା'ର ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ; ଯେ ପ୍ରେୟ ବାଛେ ସେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଖସେ।
Kaṭha 1.2.2
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतः
तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः ।
श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते
प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते ॥ १.२.२ ॥
ଶ୍ରେୟ ଓ ପ୍ରେୟ ଦୁହେଁ ମଣିଷ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଧୀର ପୁରୁଷ ସେ ଦୁଇଟିକୁ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାରି ଅଲଗା କରେ। ଧୀର ପ୍ରେୟ ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ରେୟକୁ ବାଛେ; ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଯୋଗକ୍ଷେମ ପାଇଁ ପ୍ରେୟକୁ ବାଛେ।
Kaṭha 1.2.3
स त्वं प्रियान्प्रियरूपांश्च कामान्
अभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ।
नैतां सृङ्कां वित्तमयीमवाप्तो
यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥ १.२.३ ॥
ହେ ନଚିକେତା, ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଓ ପ୍ରିୟରୂପ ଥିବା କାମନାର ଚିନ୍ତା କରି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କଲ। ଧନମୟ ଯେଉଁ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବହୁତ ମଣିଷ ବୁଡ଼ନ୍ତି, ତାହା ତୁମେ ପାଇ ନାହଁ।
Kaṭha 1.2.4
दूरमेते विपरीते विषूची
अविद्या या च विद्येति ज्ञाता ।
विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये
न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त ॥ १.२.४ ॥
ଅବିଦ୍ୟା ଓ ବିଦ୍ୟା ଏହି ଦୁଇଟି ବହୁ ଦୂରରେ, ସ୍ୱଭାବରେ ବିପରୀତ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନେଉଥିବା। ନଚିକେତା, ମୁଁ ମନେ କରେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟାର ଇଚ୍ଛୁକ; ଅନେକ କାମନା ତୁମକୁ ଲୋଭାଇ ପାରି ନାହିଁ।
Kaṭha 1.2.5
अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः
स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा
अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ १.२.५ ॥
ଅବିଦ୍ୟାରେ ରହି, ନିଜକୁ ଧୀର ଓ ପଣ୍ଡିତ ମନେ କରୁଥିବା ମୂଢ଼ମାନେ ଠୋକର ଖାଇ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଥିବା ଅନ୍ଧମାନଙ୍କ ପରି।
Kaṭha 1.2.6
न साम्परायः प्रतिभाति बालं
प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम् ।
अयं लोको नास्ति पर इति मानी
पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥ १.२.६ ॥
ବାଳବୁଦ୍ଧି, ଅସାବଧାନ ଓ ଧନମୋହରେ ମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପରଲୋକ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ନାହିଁ। 'ଏହି ଲୋକ ହିଁ ଅଛି, ଆଉ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ମାନୁଥିବା ଅହଂକାରୀ ବାରମ୍ବାର ମୋ ବଶରେ ପଡ଼େ।
Kaṭha 1.2.7
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः
शृण्वन्तोऽपि बहवो यं न विद्युः ।
आश्चर्यो वक्ता कुशलोऽस्य लब्धा
आश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥ १.२.७ ॥
ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯାହା ମିଳେ ନାହିଁ, ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ବି ଅନେକେ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ — ତାହା ବିଷୟରେ କହୁଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିପୁଣ; ତାହାକୁ ପାଉଥିବା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ନିପୁଣ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଜାଣୁଥିବା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
Kaṭha 1.2.8
न नरेणावरेण प्रोक्त एष
सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः ।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति
अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥ १.२.८ ॥
ସାଧାରଣ ମଣିଷ କହିଲେ ଏହା ସହଜରେ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ; ଯେତେ ପ୍ରକାରରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଅନ୍ୟ କେହି (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ନ କହିଲେ ଏଠାରେ ପଥ ନାହିଁ, କାରଣ ତାହା ଅଣୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତର୍କର ଅତୀତ।
Kaṭha 1.2.9
नैषा तर्केण मतिरापनेया
प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ ।
यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि
त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥ १.२.९ ॥
ପ୍ରିୟ, ଏହି ବୁଦ୍ଧି ତର୍କଦ୍ୱାରା ମିଳେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ କେହି କହିଲେ ହିଁ ଏହା ଭଲ ଭାବେ ଜଣାପଡ଼େ। ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼; ତୁମ ପରି ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା ଆମକୁ ସଦା ମିଳୁ, ହେ ନଚିକେତା।
Kaṭha 1.2.10
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं
न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत् ।
ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निः
अनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥ १.२.१० ॥
ଏହି ଧନ ଅନିତ୍ୟ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ; ଅସ୍ଥିର ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ରୁବ ମିଳେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ନଚିକେତ ଅଗ୍ନି ଚିତା କଲି, ଏବଂ ଅନିତ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିତ୍ୟକୁ ପାଇଛି।
Kaṭha 1.2.11
कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां
क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम् ।
स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा
धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥ १.२.११ ॥
କାମନାର ପ୍ରାପ୍ତି, ଜଗତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଯଜ୍ଞର ଅନନ୍ତତା, ଅଭୟର ପରମ ତୀର; ମହାନ ସ୍ତୋତ୍ର, ବିସ୍ତାରିତ ଗାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ଏସବୁ ଦେଖି, ହେ ଧୀର ନଚିକେତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ସେସବୁ ତ୍ୟାଗ କଲ।
Kaṭha 1.2.12
तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं
गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् ।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं
मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥ १.२.१२ ॥
ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର, ଗୂଢ଼, ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶିତ, ଗହ୍ୱରରେ ବାସକାରୀ, ପୁରାତନ ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପାଇ ଓ ଜାଣି ଧୀର ପୁରୁଷ ହର୍ଷ ଓ ଶୋକ ଦୁହିଁକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
Kaṭha 1.2.13
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः
प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य ।
स मोदते मोदनीयँ हि लब्ध्वा
विवृतँ सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥ १.२.१३ ॥
ଏହା ଶୁଣି ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଗ୍ରହଣ କରି, ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିବେଚନା କରି ଏହାକୁ ପାଏ। ଆନନ୍ଦଯୋଗ୍ୟକୁ ପାଇ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ; ମୁଁ ଭାବେ ନଚିକେତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗୃହ ଖୋଲା ହୋଇଛି।
Kaṭha 1.2.14
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मा-
दन्यत्रास्मात्कृताकृतात् ।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च
यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥ १.२.१४ ॥
ଧର୍ମଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଅଧର୍ମଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଏହି କୃତ ଓ ଅକୃତଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ — ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ତାହା କୁହ।
Kaṭha 1.2.15
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति
तपाँसि सर्वाणि च यद्वदन्ति ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति
तत्ते पदँ संग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥ १.२.१५ ॥
ଯେଉଁ ପଦକୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଯାହାର କଥନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ କରନ୍ତି — ସେହି ପଦ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି: ତାହା ଓମ୍ ଅଟେ।
Kaṭha 1.2.16
एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् ।
एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ १.२.१६ ॥
ଏହି ଅକ୍ଷର ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ଅକ୍ଷର ହିଁ ପରମ। ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ ଜାଣି ଯିଏ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ତାହାର ହୁଏ।
Kaṭha 1.2.17
एतदालम्बनँ श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् ।
एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ १.२.१७ ॥
ଏହି ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ, ଏହି ହିଁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ଆଶ୍ରୟକୁ ଜାଣି ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Kaṭha 1.2.18
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्
नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित् ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ १.२.१८ ॥
ଏହି ବିପଶ୍ଚିତ୍ (ଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା) ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ମରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା କେଉଁଠାରୁ ଆସିନାହିଁ, ଏହା କିଛି ହୋଇନାହିଁ। ଏହା ଅଜ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପୁରାତନ; ଶରୀର ହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ହତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Kaṭha 1.2.19
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुँ हतश्चेन्मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायँ हन्ति न हन्यते ॥ १.२.१९ ॥
ହନନକାରୀ ଯଦି ଭାବେ ସେ ହତ୍ୟା କରୁଛି, ଏବଂ ହତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଭାବେ ସେ ହତ ହେଲା, ତେବେ ଦୁଇଜଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ହତ୍ୟା କରେ ନାହିଁ, ଏହା ହତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
Kaṭha 1.2.20
अणोरणीयान्महतो महीया-
नात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् ।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको
धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥ १.२.२० ॥
ଅଣୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ମହାନଠାରୁ ମହାନ ଆତ୍ମା ଏହି ଜୀବର ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ନିହିତ ଅଛି। ଯିଏ ନିଷ୍କାମ ଓ ଶୋକରହିତ, ସେ ହିଁ ଧାତାଙ୍କ କୃପାରେ ସେହି ଆତ୍ମାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖେ।
Kaṭha 1.2.21
आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः ।
कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥ १.२.२१ ॥
ବସିଥିବା ଲୋକ ଦୂରକୁ ଯାଏ, ଶୋଇଥିବା ଲୋକ ସର୍ବତ୍ର ଯାଏ। ମଦ ଓ ଅମଦ (ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନାନନ୍ଦ) ପାର ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ଜାଣିପାରିବ?
Kaṭha 1.2.22
अशरीरँ शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम् ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ १.२.२२ ॥
ଶରୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଅଶରୀର, ନଶ୍ୱର ଶରୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସ୍ଥିର ରହେ, ସେହି ମହାନ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।
Kaṭha 1.2.23
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः
तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूँ स्वाम् ॥ १.२.२३ ॥
ଏହି ଆତ୍ମା ପ୍ରବଚନ ଦ୍ୱାରା, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅଧିକ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯାହାକୁ ଏହା ନିଜେ ବରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କରେ।
Kaṭha 1.2.24
नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः ।
नाशान्तमानसो वाऽपि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥ १.२.२४ ॥
ଯେ ଦୁଶ୍ଚରିତରୁ ବିରତ ନୁହେଁ, ଯେ ଶାନ୍ତ ନୁହେଁ, ଯେ ସମାହିତ ନୁହେଁ, ବା ଯାହାର ମନ ଅଶାନ୍ତ, ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।
Kaṭha 1.2.25
यस्य ब्रह्म च क्षत्रं च उभे भवत ओदनः ।
मृत्युर्यस्योपसेचनं क इत्था वेद यत्र सः ॥ १.२.२५ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଓ କ୍ଷାତ୍ର ଉଭୟ ଓଦନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଯାହାର ଉପସେଚନ, ସେ କେଉଁଠାରେ ଅଛି, ଏପରି କିଏ ଜାଣେ?