उपनिषदे · Śvetāśvatara 5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 5.1
द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे त्वनन्ते विद्याविद्ये निहिते यत्र गूढे ।
क्षरं त्वविद्यां ह्यमृतं तु विद्या विद्याविद्ये ईशते यस्तु सोऽन्यः ॥ ५.१ ॥
ब्रह्म ज्यांचे परम आहे अशी दोन अक्षरे आहेत; ती अनंत आहेत. तेथे विद्या आणि अविद्या गूढपणे स्थित आहेत. क्षर म्हणजे अविद्या आणि अमृत म्हणजे विद्या. परंतु विद्या व अविद्या यांवर जो शासन करतो तो त्यांहून वेगळा आहे.
Śvetāśvatara 5.2
यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येको विश्वानि रूपाणि योनीश्च सर्वाः ।
ऋषिं प्रसूतं कपिलं यस्तमग्रे ज्ञानैर्बिभर्ति जायमानं च पश्येत् ॥ ५.२ ॥
प्रत्येक योनीवर आणि सर्व रूपांवर जो एकटा अधिष्ठित आहे, जो आदिकाळी कपिल ऋषीला उत्पन्न करतो आणि ज्ञानाने त्याचे पोषण करतो, जन्मास येणाऱ्या त्याला पाहावे.
Śvetāśvatara 5.3
एकैकं जालं बहुधा विकुर्वन्नस्मिन्क्षेत्रे संहरत्येष देवः ।
भूयः सृष्ट्वा पतयस्तथेशः सर्वाधिपत्यं कुरुते महात्मा ॥ ५.३ ॥
एकेक जाळे अनेक प्रकारे निर्माण करून, या क्षेत्रात हा देव त्याचा संहार करतो. पुन्हा निर्माण करून तो ईश, महात्मा, सर्व अधिपतींवर आधिपत्य गाजवतो.
Śvetāśvatara 5.4
सर्वा दिश ऊर्ध्वमधश्च तिर्यक्प्रकाशयन्भ्राजते यद्वनड्वान् ।
एवं स देवो भगवान्वरेण्यो योनिस्वभावानधितिष्ठत्येकः ॥ ५.४ ॥
सर्व दिशा वर ख्रालि व आडव्या प्रकाशित करीत जसा सूर्य तळपतो, तसा तो देव, भगवान, वरेण्य, एकटाच योनीच्या स्वभावांवर अधिष्ठित आहे.
Śvetāśvatara 5.5
यच्च स्वभावं पचति विश्वयोनिः पाच्यांश्च सर्वान् परिणामयेद्यः ।
सर्वमेतद्विश्वमधितिष्ठत्येको गुणांश्च सर्वान्विनियोजयेद्यः ॥ ५.५ ॥
जो स्वभावाला परिपक्व करतो, जो विश्वाचे मूळ आहे, आणि जे परिपक्व होणारे आहेत त्या सर्वांना जो परिवर्तित करतो — हे सर्व विश्व एकटाच अधिष्ठित करतो, आणि सर्व गुणांना जो नियोजित करतो.
Śvetāśvatara 5.6
तद्वेदगुह्योपनिषत्सु गूढं तद्ब्रह्मा वेदते ब्रह्मयोनिम् ।
ये पूर्वं देवा ऋषयश्च तद्विदुस्ते तन्मया अमृता वै बभूवुः ॥ ५.६ ॥
ते वेदांच्या गुह्य उपनिषदांत गूढ आहे. ब्रह्मयोनीला ब्रह्मदेव जाणतो. पूर्वी जे देव व ऋषी ते जाणत होते, ते त्यातच तन्मय होऊन खरोखर अमर झाले.
Śvetāśvatara 5.7
गुणान्वयो यः फलकर्मकर्ता कृतस्य तस्यैव स चोपभोक्ता ।
स विश्वरूपस्त्रिगुणस्त्रिवर्त्मा प्राणाधिपः सञ्चरति स्वकर्मभिः ॥ ५.७ ॥
जो गुणांशी संबंधित, फलासह कर्म करणारा, केलेल्या कर्माचा भोक्ताही तोच आहे. तो विश्वरूप, त्रिगुण, त्रिमार्गी, प्राणांचा अधिपती असून आपल्या कर्मांनी संचार करतो.
Śvetāśvatara 5.8
अङ्गुष्ठमात्रो रवितुल्यरूपः सङ्कल्पाहङ्कारसमन्वितो यः ।
बुद्धेर्गुणेनात्मगुणेन चैव आराग्रमात्रोऽप्यपरोऽपि दृष्टः ॥ ५.८ ॥
जो अंगठ्याएवढा, सूर्यासारख्या रूपाचा, संकल्प व अहंकाराने युक्त आहे; बुद्धीच्या गुणाने आणि आत्मगुणानेही; आणि दुसरा, टाचणीच्या टोकाएवढा असूनही दिसतो.
Śvetāśvatara 5.9
बालाग्रशतभागस्य शतधा कल्पितस्य च ।
भागो जीवः स विज्ञेयः स चानन्त्याय कल्पते ॥ ५.९ ॥
केसाच्या टोकाच्या शंभराव्या भागाचे शंभर भाग केले असता, त्यातील एक भाग हा जीव समजावा; आणि तो अनंततेस योग्य ठरतो.
Śvetāśvatara 5.10
नैव स्त्री न पुमानेष न चैवायं नपुंसकः ।
यद्यच्छरीरमादत्ते तेने तेने स युज्यते ॥ ५.१० ॥
हा स्त्री नाही, पुरुषही नाही, आणि नपुंसकही नाही; जे जे शरीर तो धारण करतो, त्याच त्याच्याशी तो जोडला जातो.
Śvetāśvatara 5.11
सङ्कल्पनस्पर्शनदृष्टिमोहैर्ग्रासांबुवृष्ट्यात्मविवृद्धिजन्म ।
कर्मानुगान्यनुक्रमेण देही स्थानेषु रूपाण्यभिसम्प्रपद्यते ॥ ५.११ ॥
संकल्प, स्पर्श, दृष्टी, मोह, अन्न, पाणी व पाऊस यांच्याद्वारे आणि आत्म्याच्या वाढीने जन्म होतो; कर्मानुसार क्रमाने देही विविध स्थानी विविध रूपे प्राप्त करतो.
Śvetāśvatara 5.12
स्थूलानि सूक्ष्माणि बहूनि चैव रूपाणि देही स्वगुणैर्वृणोति ।
क्रियागुणैरात्मगुणैश्च तेषां संयोगहेतुरपरोऽपि दृष्टः ॥ ५.१२ ॥
देही आपल्या गुणांनुसार स्थूल व सूक्ष्म अशी अनेक रूपे निवडतो; क्रियागुण व आत्मगुणांमुळे त्यांच्या संयोगाचे आणखी एक कारणही दिसते.
Śvetāśvatara 5.13
अनाद्यनन्तं कलिलस्य मध्ये विश्वस्य स्रष्टारमनेकरूपम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ ५.१३ ॥
जो अनादि आणि अनंत आहे, या गुंतागुंतीच्या विश्वाच्या मध्यभागी आहे, विश्वाचा निर्माता आहे, अनेक रूपे धारण करणारा आहे, आणि विश्वाला एकटाच वेढून असलेला आहे, त्या देवाला जाणून माणूस सर्व पाशांतून मुक्त होतो.
Śvetāśvatara 5.14
भावग्राह्यमनीडाख्यं भावाभावकरं शिवम् ।
कलासर्गकरं देवं ये विदुस्ते जहुस्तनुम् ॥ ५.१४ ॥
जो भावनेने जाणता येतो, 'अनीड' नावाने ओळखला जातो, अस्तित्व व अनस्तित्व घडवतो, जो शिव आहे, कलांची व सृष्टीची निर्मिती करतो — त्या देवाला जे जाणतात, ते देह सोडतात.