ऋग्वेद · सूक्त 4.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.16.1
आ स॒त्यो या॑तु म॒घवाँ॑ ऋजी॒षी द्रव॑न्त्वस्य॒ हर॑य॒ उप॑ नः ।
तस्मा॒ इदन्धः॑ सुषुमा सु॒दक्ष॑मि॒हाभि॑पि॒त्वं क॑रते गृणा॒नः ॥
सत्यवान, दानशूर, उत्सुक इंद्र येथे येवो; त्याचे तपकिरी अश्व आमच्याकडे धावत येवोत. त्यासाठीच आम्ही उत्तम सोम पिळला आहे; स्तुती केली जात असताना त्याने येथे आमच्या समीप यावे.
4.16.2
अव॑ स्य शू॒राध्व॑नो॒ नान्ते॑ अ॒स्मिन्नो॑ अ॒द्य सव॑ने म॒न्दध्यै॑ ।
शंसा॑त्यु॒क्थमु॒शने॑व वे॒धाश्चि॑कि॒तुषे॑ असु॒र्या॑य॒ मन्म॑ ॥
हे वीरा, मार्गाच्या शेवटी खाली ये; आज या सवनात आम्हाला आनंदित करण्यासाठी. उशनसाप्रमाणे ज्ञानी कवी त्या विवेकी, असुर-शक्तिमान इंद्रासाठी स्तोत्र म्हणो.
4.16.3
क॒विर्न नि॒ण्यं वि॒दथा॑नि॒ साध॒न्वृषा॒ यत्सेकं॑ विपिपा॒नो अर्चा॑त् ।
दि॒व इ॒त्था जी॑जनत्स॒प्त का॒रूनह्ना॑ चिच्चक्रुर्व॒युना॑ गृ॒णन्तः॑ ॥
कवीप्रमाणे त्याने प्रशंसनीय यज्ञकर्मे साधली, वृषभाप्रमाणे सोम पिऊन जेव्हा तो स्तुती करतो. अशा रीतीने स्वर्गातून त्याने सात कारागीर जन्माला घातले; दिवसाही स्तुती करीत त्यांनी कुशल कर्मे केली.
4.16.4
स्व॑र्यद्वेदि॑ सु॒दृशी॑कम॒र्कैर्महि॒ ज्योती॑ रुरुचु॒र्यद्ध॒ वस्तोः॑ ।
अ॒न्धा तमां॑सि॒ दुधि॑ता वि॒चक्षे॒ नृभ्य॑श्चकार॒ नृत॑मो अ॒भिष्टौ॑ ॥
त्याने आकाश-प्रकाश सुंदररीत्या दृश्य स्वरूपात स्थापला, स्तोत्रांनी महान ज्योती चमकवली, जेव्हा निवासस्थानाच्या (उषेच्या) अंधाराला दुधाळ किरणांनी दृश्य केले—तेव्हा श्रेष्ठ नेत्याने आवाहनावर मानवांसाठी हे केले.
4.16.5
व॒व॒क्ष इन्द्रो॒ अमि॑तमृजी॒षी उ॒भे आ प॑प्रौ॒ रोद॑सी महि॒त्वा ।
अत॑श्चिदस्य महि॒मा वि रे॑चि अ॒भि यो विश्वा॒ भुव॑ना ब॒भूव॑ ॥
इंद्र अपार सामर्थ्याने प्रकट झाला; आपल्या महिमेने त्याने दोन्ही लोक (द्यावा-पृथिवी) भरले. म्हणूनच त्याची महिमा प्रकाशली—जो सर्व विश्वावर अधिपत्य पावला तोच.
4.16.6
विश्वा॑नि श॒क्रो नर्या॑णि वि॒द्वान॒पो रि॑रेच॒ सखि॑भि॒र्निका॑मैः ।
अश्मा॑नं चि॒द्ये बि॑भि॒दुर्वचो॑भिर्व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ॥
सर्व वीरकर्मे जाणणारा सामर्थ्यवान इंद्र आपल्या मित्रांसह आणि तयार सहाय्यकांसह पाण्यांच्या पलीकडे गेला. उशिज ऋत्विजांनी वाणीच्या मंत्रांनी दगडही फोडला; गाईंनी भरलेला गोठा त्यांनी उघडला.
4.16.7
अ॒पो वृ॒त्रं व॑व्रि॒वांसं॒ परा॑ह॒न्प्राव॑त्ते॒ वज्रं॑ पृथि॒वी सचे॑ताः ।
प्रार्णां॑सि समु॒द्रिया॑ण्यैनोः॒ पति॒र्भव॒ञ्च्छव॑सा शूर धृष्णो ॥
हे इंद्रा, वेढा घालून बसलेल्या वृत्राला तू पाण्यांपासून दूर मारलेस; पृथ्वीने मनापासून तुझ्या वज्राचे रक्षण केले. बलाने समुद्रातील प्रवाहांचा स्वामी झालास, हे वीरा, हे दृढा.
4.16.8
अ॒पो यदद्रिं॑ पुरुहूत॒ दर्द॑रा॒विर्भु॑वत्स॒रमा॑ पू॒र्व्यं ते॑ ।
स नो॑ ने॒ता वाज॒मा द॑र्षि॒ भूरिं॑ गो॒त्रा रु॒जन्नङ्गि॑रोभिर्गृणा॒नः ॥
पाण्याला बंदिस्त ठेवणारा पर्वत तू फोडलास तेव्हा, हे बहुआवाहित इंद्रा, सरमा तुझ्या प्राचीन कृत्यासमोर प्रकट झाली. तो आमचा नेता होऊन विपुल धन इथे आणो, गोठे फोडत, अंगिरसांनी स्तुती केलेला.
4.16.9
अच्छा॑ क॒विं नृ॑मणो गा अ॒भिष्टौ॒ स्व॑र्षाता मघव॒न्नाध॑मानम् ।
ऊ॒तिभि॒स्तमि॑षणो द्यु॒म्नहू॑तौ॒ नि मा॒यावा॒नब्र॑ह्मा॒ दस्यु॑रर्त ॥
हे माणसे घडवणाऱ्या, गायींकडे, उत्तम विजयासाठी कवीकडे जा. हे मघवन्, मदतीसह हाक मारणाऱ्याला तुझ्या तेजस्वी हाकेत प्रेरित कर; मायेने भरलेल्या, प्रार्थनाहीन दस्यूला खाली पाड.
4.16.10
आ द॑स्यु॒घ्ना मन॑सा या॒ह्यस्तं॒ भुव॑त्ते॒ कुत्सः॑ स॒ख्ये निका॑मः ।
स्वे योनौ॒ नि ष॑दतं॒ सरू॑पा॒ वि वां॑ चिकित्सदृत॒चिद्ध॒ नारी॑ ॥
हे दस्यूंचा नाश करणाऱ्या, मनाच्या वेगाने इथे ये; तुझ्या घरासाठी कुत्स मैत्रीत उत्सुक होऊन सिद्ध झाला आहे. आपल्या स्वतःच्या योनिस्थानी सारख्या रूपाचे तुम्ही दोघे बसा; ऋताला जाणणारी स्त्री तुम्हा दोघांना वेगळे ओळखो.
4.16.11
यासि॒ कुत्से॑न स॒रथ॑मव॒स्युस्तो॒दो वात॑स्य॒ हर्यो॒रीशा॑नः ।
ऋ॒ज्रा वाजं॒ न गध्यं॒ युयू॑षन्क॒विर्यदह॒न्पार्या॑य॒ भूषा॑त् ॥
कुत्ससोबत रथात तू जातोस, मदत इच्छित; वाऱ्याच्या स्तोत्रप्रवाहाचा स्वामी होऊन, दोन तपकिरी घोड्यांवर. जिंकण्यायोग्य बल जिंकू इच्छिणाऱ्यासारखा, कवी दिवसा लढणाऱ्यासाठी सज्ज होताना तो सहाय्यक होवो.
4.16.12
कुत्सा॑य॒ शुष्ण॑म॒शुषं॒ नि ब॑र्हीः प्रपि॒त्वे अह्नः॒ कुय॑वं स॒हस्रा॑ ।
स॒द्यो दस्यू॒न्प्र मृ॑ण कु॒त्स्येन॒ प्र सूर॑श्च॒क्रं वृ॑हताद॒भीके॑ ॥
कुत्ससाठी अशुष्क शुष्णाला तू खाली पाडलेस; दिवसाच्या नाशात कुयवाला हजारांसह पकडलेस. हे इंद्रा, तात्काळ दस्यूंचा पूर्ण नाश कर; कुत्ससोबत सूर्याचे चक्र युद्धात फिरव.
4.16.13
त्वं पिप्रुं॒ मृग॑यं शूशु॒वांस॑मृ॒जिश्व॑ने वैदथि॒नाय॑ रन्धीः ।
प॒ञ्चा॒शत्कृ॒ष्णा नि व॑पः स॒हस्रात्कं॒ न पुरो॑ जरि॒मा वि द॑र्दः ॥
तू पिप्रूला, मृगयाला, जो वाढला होता, ऋजिश्वन आणि वैदथिनांसाठी नष्ट केलेस; पन्नास काळे किल्ले आणि हजार किल्ले तू फोडलेस.
4.16.14
सूर॑ उपा॒के त॒न्वं॑ दधा॑नो॒ वि यत्ते॒ चेत्य॒मृत॑स्य॒ वर्पः॑ ।
मृ॒गो न ह॒स्ती तवि॑षीमुषा॒णः सिं॒हो न भी॒म आयु॑धानि॒ बिभ्र॑त् ॥
सूर्याजवळ देह धारण करून तुझे अमृततेज प्रकट झाले, तेव्हा तू हरणासारखा, हत्तीसारखा, प्रचंड शक्तीने गर्जना करत सिंहासारखी भयंकर शस्त्रे धारण करतोस.
4.16.15
इन्द्रं॒ कामा॑ वसू॒यन्तो॑ अग्म॒न्त्स्व॑र्मीळ्हे॒ न सव॑ने चका॒नाः ।
श्र॒व॒स्यवः॑ शशमा॒नास॑ उ॒क्थैरोको॒ न र॒ण्वा सु॒दृशी॑व पु॒ष्टिः ॥
धनाची इच्छा करणाऱ्या कामना इंद्रापर्यंत पोहोचल्या; सोमसवनात झटणाऱ्यांप्रमाणे, कीर्तीची इच्छा धरून स्तुतींनी गाणारे; घरासारखे, सुंदर पोषणासारखे.
4.16.16
तमिद्व॒ इन्द्रं॑ सु॒हवं॑ हुवेम॒ यस्ता च॒कार॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ ।
यो माव॑ते जरि॒त्रे गध्यं॑ चिन्म॒क्षू वाजं॒ भर॑ति स्पा॒र्हरा॑धाः ॥
सहज हाक मारता येणाऱ्या त्या इंद्रालाच आपण आवाहन करू; ज्याने अनेक वीरकर्मे केली; माझ्यासारख्या स्तोत्रकर्त्यालाही इच्छित धन लवकर आणणारा, प्रिय दान देणारा.
4.16.17
ति॒ग्मा यद॒न्तर॒शनिः॒ पता॑ति॒ कस्मि॑ञ्चिच्छूर मुहु॒के जना॑नाम् ।
घो॒रा यद॑र्य॒ समृ॑ति॒र्भवा॑ति॒ अध॑ स्मा नस्त॒न्वो॑ बोधि गो॒पाः ॥
तीक्ष्ण वज्र मध्येच पडले, तर हे वीरा, कोणत्याही क्षणी लोकांमध्ये; हे आर्या, भयंकर संग्राम उभा राहिला, तेव्हाही आमच्या शरीराचे रक्षक हो.
4.16.18
भुवो॑ऽवि॒ता वा॒मदे॑वस्य धी॒नां भुवः॒ सखा॑वृ॒को वाज॑सातौ ।
त्वामनु॒ प्रम॑ति॒मा ज॑गन्मोरु॒शंसो॑ जरि॒त्रे वि॒श्वध॑ स्याः ॥
वामदेवाच्या बुद्धींचा रक्षक हो, मित्र हो, धनसंग्रामात अहिंसक हो; आम्ही तुझ्याकडे बुद्धी घेऊन आलो आहोत, हे बहुप्रशंसित; स्तोत्रकर्त्यासाठी नेहमी तूच हो.
4.16.19
ए॒भिर्नृभि॑रिन्द्र त्वा॒युभि॑ष्ट्वा म॒घव॑द्भिर्मघव॒न्विश्व॑ आ॒जौ ।
द्यावो॒ न द्यु॒म्नैर॒भि सन्तो॑ अ॒र्यः क्ष॒पो म॑देम श॒रद॑श्च पू॒र्वीः ॥
हे इंद्रा, तुझी इच्छा करणाऱ्या या माणसांसह, हे दात्या, सर्व युद्धांमध्ये, आकाशासारख्या तेजस्वी धनासह, आम्ही अनेक रात्री आणि अनेक शरद ऋतू आनंदात राहू.
4.16.20
ए॒वेदिन्द्रा॑य वृष॒भाय॒ वृष्णे॒ ब्रह्मा॑कर्म॒ भृग॑वो॒ न रथ॑म् ।
नू चि॒द्यथा॑ नः स॒ख्या वि॒योष॒दस॑न्न उ॒ग्रो॑ऽवि॒ता त॑नू॒पाः ॥
अशा प्रकारे आम्ही इंद्रासाठी, वृषभ आणि वीर्यवान अशासाठी, भृगूंनी रथ बनवावा तसे प्रार्थना रचली. आता आमची मैत्री कधीही तुटू नये, आणि तो उग्र, शरीररक्षक आमच्यासाठी असावा.
4.16.21
नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्यः॑ सदा॒साः ॥
आता, हे इंद्रा, स्तुती होऊन, आता गाऊन, गायकाला नद्यांसारखे अन्न देतोस. हे हरिवान, तुझ्यासाठी ही नवी प्रार्थना रचली गेली. आमच्या विचाराने आम्ही नेहमी रथाचे सारथी राहो.