ऋग्वेद · सूक्त 4.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.17.1
त्वं म॒हाँ इ॑न्द्र॒ तुभ्यं॑ ह॒ क्षा अनु॑ क्ष॒त्रं मं॒हना॑ मन्यत॒ द्यौः ।
त्वं वृ॒त्रं शव॑सा जघ॒न्वान्त्सृ॒जः सिन्धूँ॒रहि॑ना जग्रसा॒नान् ॥
हे इंद्रा, तू महान आहेस; तुझ्यासाठी आकाशाने खरोखरच तुझ्या पराक्रमाचा सन्मान केला. तू बलाने वृत्राचा वध करून सर्पाने गिळलेल्या नद्यांना मुक्त केलेस.
4.17.2
तव॑ त्वि॒षो जनि॑मन्रेजत॒ द्यौः एज॒द्भूमि॑र्भि॒यसा॒ स्वस्य॑ म॒न्योः ।
ऋ॒घा॒यन्त॑ सु॒भ्वः॑ पर्व॑तास॒ आर्द॒न्धन्वा॑नि स॒रय॑न्त॒ आपः॑ ॥
तुझ्या तेजाच्या जन्मावेळी आकाश थरथरले; तुझ्याच क्रोधाच्या भीतीने पृथ्वी हादरली. सुंदर पर्वत भयभीत झाले, डोंगर फुटले, मैदाने हलली आणि पाणी वाहू लागले.
4.17.3
भि॒नद्गि॒रिं शव॑सा॒ वज्र॑मि॒ष्णन्ना॑विष्कृण्वा॒नः स॑हसा॒न ओजः॑ ।
वधी॑द्वृ॒त्रं वज्रे॑ण मन्दसा॒नः सर॒न्नापो॒ जव॑सा ह॒तवृ॑ष्णीः ॥
बलाने डोंगर फोडून, वज्र फेकून, आपले ओज प्रकट करीत, वज्राने वृत्राचा वध केलास; आनंदित होऊन वेगाने पाणी वाहवलेस, विरोध करणाऱ्यांना मारून.
4.17.4
सु॒वीर॑स्ते जनि॒ता म॑न्यत॒ द्यौरिन्द्र॑स्य क॒र्ता स्वप॑स्तमो भूत् ।
य ईं॑ ज॒जान॑ स्व॒र्यं॑ सु॒वज्र॒मन॑पच्युतं॒ सद॑सो॒ न भूम॑ ॥
वीरपुत्र असलेल्या तुला जन्म देणारा आकाश त्याचा सन्मान करतो; इंद्राचा निर्माता कर्मात सर्वाधिक सहाय्यक ठरला. प्रकाश उत्पन्न करणारा, उत्तम वज्रधारी, आपल्या आसनावरून न डळमळणारा तोच महाशक्ती आहे.
4.17.5
य एक॑ इच्च्या॒वय॑ति॒ प्र भूमा॒ राजा॑ कृष्टी॒नां पु॑रुहू॒त इन्द्रः॑ ।
स॒त्यमे॑न॒मनु॒ विश्वे॑ मदन्ति रा॒तिं दे॒वस्य॑ गृण॒तो म॒घोनः॑ ॥
एकटाच पर्वतांना दूर सारणारा, राजा, सर्व लोकांचा अधिपती, अनेकांनी आवाहन केलेला इंद्र. खरोखर सर्व त्याच्या मागे आनंद करतात; देवाच्या, दात्याच्या दानाची स्तुती करणारे ते प्राप्त करतात.
4.17.6
स॒त्रा सोमा॑ अभवन्नस्य॒ विश्वे॑ स॒त्रा मदा॑सो बृह॒तो मदि॑ष्ठाः ।
स॒त्राभ॑वो॒ वसु॑पति॒र्वसू॑नां॒ दत्रे॒ विश्वा॑ अधिथा इन्द्र कृ॒ष्टीः ॥
खरोखर सोमरस त्याचे झाले; सर्व आनंददायी, महान आणि अत्यंत उल्हासकारक पेयेही खरोखर झाली. तू खरोखर संपत्तीचा स्वामी, खजिन्याचा रक्षक झालास; हे इंद्रा, दानासाठी तू सर्व लोकांना स्थापिलेस.
4.17.7
त्वमध॑ प्रथ॒मं जाय॑मा॒नोऽमे॒ विश्वा॑ अधिथा इन्द्र कृ॒ष्टीः ।
त्वं प्रति॑ प्र॒वत॑ आ॒शया॑न॒महिं॒ वज्रे॑ण मघव॒न्वि वृ॑श्चः ॥
हे इन्द्रा, जन्माला येताच तू प्रथम सर्व जनांना वश केलेस. हे मघवन्, तू प्रवाहांजवळ दबा धरून बसलेल्या सर्पाला वज्राने फोडलेस.
4.17.8
स॒त्रा॒हणं॒ दाधृ॑षिं॒ तुम्र॒मिन्द्रं॑ म॒हाम॑पा॒रं वृ॑ष॒भं सु॒वज्र॑म् ।
हन्ता॒ यो वृ॒त्रं सनि॑तो॒त वाजं॒ दाता॑ म॒घानि॑ म॒घवा॑ सु॒राधाः॑ ॥
सर्वांना जिंकणाऱ्या, निर्भय, वीर, महान, अपार, वृषभासारख्या, उत्तम वज्र धारण करणाऱ्या इन्द्राची स्तुती करा. वृत्राचा वध करणारा, धन जिंकणारा व दाता असा तो दानशूर मघवा उत्तम संपत्ती देणारा आहे.
4.17.9
अ॒यं वृत॑श्चातयते समी॒चीर्य आ॒जिषु॑ म॒घवा॑ शृ॒ण्व एकः॑ ।
अ॒यं वाजं॑ भरति॒ यं स॒नोति॑ अ॒स्य प्रि॒यासः॑ स॒ख्ये स्या॑म ॥
हाच इन्द्र शत्रूंच्या तटबंदी एकत्र होऊन पळवून लावतो; युद्धांत एकटा म्हणून गौरवला जाणारा मघवा हाच आहे. हाच धन आणतो, ज्याला देतो त्याचे तो आणि; त्याच्या मैत्रीत आपण त्याचे प्रिय होऊ.
4.17.10
अ॒यं शृ॑ण्वे॒ अध॒ जय॑न्नु॒त घ्नन्न॒यमु॒त प्र कृ॑णुते यु॒धा गाः ।
य॒दा स॒त्यं कृ॑णु॒ते म॒न्युमिन्द्रो॒ विश्वं॑ दृ॒ळ्हं भ॑यत॒ एज॑दस्मात् ॥
हाच इन्द्र ऐकला जातो; मग जिंकून प्रहार करतो; युद्धाने गायी मिळवतो तोच. इन्द्र सत्य प्रस्थापित करून क्रोध धारण करतो तेव्हा त्याच्यामुळे सर्व दृढ वस्तू भयाने थरथरतात.
4.17.11
समिन्द्रो॒ गा अ॑जय॒त्सं हिर॑ण्या॒ सम॑श्वि॒या म॒घवा॒ यो ह॑ पू॒र्वीः ।
ए॒भिर्नृभि॒र्नृत॑मो अस्य शा॒कैः रा॒यो वि॑भ॒क्ता स॑म्भ॒रश्च॒ वस्वः॑ ॥
इन्द्राने गायी एकत्र जिंकल्या, सोने एकत्र, घोडेही एकत्र; अनेकांना जिंकणारा तो मघवा आहे. या माणसांसह, वीरांमध्ये सर्वात बलवान तो, त्याच्या सामर्थ्याने धन वाटतो व संपत्तीचे वितरण करतो.
4.17.12
किय॑त्स्वि॒दिन्द्रो॒ अध्ये॑ति मा॒तुः किय॑त्पि॒तुर्ज॑नि॒तुर्यो ज॒जान॑ ।
यो अ॑स्य॒ शुष्मं॑ मुहु॒कैरिय॑र्ति॒ वातो॒ न जू॒त स्त॒नय॑द्भिर॒भ्रैः ॥
इन्द्र मातेच्या मर्यादेपलीकडे किती जातो, आणि पिता व जन्मदात्याच्या मर्यादेपलीकडे किती जातो, ज्याने त्याला जन्म दिला? गर्जणाऱ्या ढगांनी प्रेरित वाऱ्याप्रमाणे, त्याच्या सामर्थ्याला वारंवार हलवणारा कोण?
4.17.13
क्षि॒यन्तं॑ त्व॒मक्षि॑यन्तं कृणो॒तीय॑र्ति रे॒णुं म॒घवा॑ स॒मोह॑म् ।
वि॒भ॒ञ्ज॒नुर॒शनि॑माँ इव॒ द्यौरु॒त स्तो॒तारं॑ म॒घवा॒ वसौ॑ धात् ॥
क्षीण झालेल्याला तू अक्षीण करतोस; धूळ उडवून दानशूर इंद्र गोंधळ माजवतो. वज्रधारी भंजक इंद्र आकाशासारखा आहे; दानशूर इंद्र स्तोत्रकर्त्याला धनात स्थापित करतो.
4.17.14
अ॒यं च॒क्रमि॑षण॒त्सूर्य॑स्य॒ न्येत॑शं रीरमत्ससृमा॒णम् ।
आ कृ॒ष्ण ईं॑ जुहुरा॒णो जि॑घर्ति त्व॒चो बु॒ध्ने रज॑सो अ॒स्य योनौ॑ ॥
याने सूर्याचे चक्र फिरवले; गतिमान एतशाला शांत केले. तो काळा फिरत फिरत याला धरतो—त्वचेपासून, रजसाच्या तळाशी, या योनीत.
4.17.15
असि॑क्न्यां॒ यज॑मानो॒ न होता॑ ॥
अंधारात यजमानासारखा, होत्यासारखा.
4.17.16
ग॒व्यन्त॒ इन्द्रं॑ स॒ख्याय॒ विप्रा॑ अश्वा॒यन्तो॒ वृष॑णं वा॒जय॑न्तः ।
ज॒नी॒यन्तो॑ जनि॒दामक्षि॑तोति॒मा च्या॑वयामोऽव॒ते न कोश॑म् ॥
गाई इच्छिणारे विप्र मैत्रीसाठी इंद्राला; घोडे इच्छिणारे वृषभाला; अन्न इच्छिणारे जन्मदाता, अक्षय सहाय्यकाला—आम्ही आवाहन करतो, विहिरीत घागर सोडल्यासारखे.
4.17.17
त्रा॒ता नो॑ बोधि॒ ददृ॑शान आ॒पिर॑भिख्या॒ता म॑र्डि॒ता सो॒म्याना॑म् ।
सखा॑ पि॒ता पि॒तृत॑मः पितॄ॒णां कर्ते॑मुलो॒कमु॑श॒ते व॑यो॒धाः ॥
आमच्या रक्षका, प्रत्यक्ष हो; सोमपान करणाऱ्यांचा कीर्तिमान आणि आनंददाता हो. मित्रा, पित्या, पितरांमधील परम पिता—प्रकाश निर्माण करणारा कर्ता, इच्छिणाऱ्याला जीवनशक्ती देणारा.
4.17.18
स॒खी॒य॒ताम॑वि॒ता बो॑धि॒ सखा॑ गृणा॒न इ॑न्द्र स्तुव॒ते वयो॑ धाः ।
व॒यं ह्या ते॑ चकृ॒मा स॒बाध॑ आ॒भिः शमी॑भिर्म॒हय॑न्त इन्द्र ॥
मैत्री इच्छिणाऱ्यांचा सहाय्यक हो; मित्र हो, हे इंद्रा; स्तोत्रकर्त्याला बल दे. आम्ही तुझ्याजवळ आलो आहोत, दुःखासह देखील; या स्तोत्रांनी तुला गौरवत, हे इंद्रा.
4.17.19
स्तु॒त इन्द्रो॑ म॒घवा॒ यद्ध॑ वृ॒त्रा भूरी॒ण्येको॑ अप्र॒तीनि॑ हन्ति ।
अ॒स्य प्रि॒यो ज॑रि॒ता यस्य॒ शर्म॒न्नकि॑र्दे॒वा वा॒रय॑न्ते॒ न मर्ताः॑ ॥
स्तुती केलेला इंद्र, दानशूर इंद्र, एकटाच अनेक वृत्रांना ठार मारतो, त्याला कोणी विरोध करू शकत नाही. ज्याचा स्तोता प्रिय असतो आणि ज्याच्या आश्रयात देव किंवा मानव अडथळा आणत नाहीत.
4.17.20
ए॒वा न॒ इन्द्रो॑ म॒घवा॑ विर॒प्शी कर॑त्स॒त्या च॑र्षणी॒धृद॑न॒र्वा ।
त्वं राजा॑ ज॒नुषां॑ धेह्य॒स्मे अधि॒ श्रवो॒ माहि॑नं॒ यज्ज॑रि॒त्रे ॥
असा आमच्यासाठी दानशूर, बलवान इंद्र सत्य करो. तू, प्राण्यांचा राजा, स्तोत्रकर्त्याला देतोस ते महान यश आमच्यात स्थापन कर.
4.17.21
नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्यः॑ सदा॒साः ॥
आता स्तुती केलेल्या इंद्रा, आता स्तुती करणाऱ्या, स्तोत्रकर्त्याला नद्यांप्रमाणे अन्न भरून दे. हे हरी-अश्वांच्या स्वामी, तुझ्यासाठी नवे ब्रह्म (स्तोत्र) रचले आहे; बुद्धीने आम्ही सदैव रथाचे सारथी राहो.