ઉપનિષદો · Īśa
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Īśa 1
ॐ ईशा वास्यमिदँ सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।
तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥ १ ॥
ॐ. આ જગતમાં જે કંઈ ગતિશીલ છે તે સર્વ ઈશ્વરથી આચ્છાદિત છે. તે ત્યાગભાવથી ભોગવ; કોઈના ધનની લાલસા ન કર.
Īśa 2
कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतँ समाः ।
एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥ २ ॥
આ લોકમાં કર્મો કરતાં કરતાં જ સો વર્ષ જીવવાની ઇચ્છા રાખવી. તારા માટે આનાથી જુદો માર્ગ નથી; આ રીતે કર્મ મનુષ્યને ચોંટતું નથી.
Īśa 3
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥ ३ ॥
અસુર્ય નામના તે લોકો ઘોર અંધકારથી ઢંકાયેલા છે. જે કોઈ આત્મહત્યા કરનારા લોકો છે, તેઓ મૃત્યુ પછી તે જ લોકોને પામે છે.
Īśa 4
अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् ।
तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥ ४ ॥
તે એક છે; અચળ હોવા છતાં મનથી પણ વધુ વેગવાન છે. દેવોએ તેને પામી શક્યા નહીં, કારણ કે તે તેમનાથી પહેલાં જ આગળ વધી ગયો હતો. સ્થિર રહીને પણ દોડનારાઓને તે પાછળ મૂકે છે; તેનામાં માતરિશ્વા જળને ધારણ કરે છે.
Īśa 5
तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके ।
तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥ ५ ॥
તે ચાલે છે; તે ચાલતું નથી. તે દૂર છે; તે નજીક પણ છે. તે આ સર્વની અંદર છે; અને તે આ સર્વની બહાર પણ છે.
Īśa 6
यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति ।
सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥ ६ ॥
જે સર્વ જીવોને આત્મામાં જ જુએ છે, અને સર્વ જીવોમાં આત્માને જુએ છે, તે પછી કોઈથી ઘૃણા કરતો નથી.
Īśa 7
यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः ।
तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७ ॥
જે જ્ઞાનીને સર્વ જીવો આત્મા જ થઈ ગયા છે, એકત્વનું દર્શન કરનારને ત્યાં કયો મોહ અને કયો શોક?
Īśa 8
स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रण-मस्नाविरँ शुद्धमपापविद्धम् ।
कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भू-र्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥ ८ ॥
તે સર્વવ્યાપી છે — શુદ્ધ, તેજસ્વી, શરીરરહિત, ઘારહિત, સ્નાયુરહિત, નિર્મળ, પાપથી અસ્પર્શિત. તે દ્રષ્ટા, મનીષી, સર્વોપરી, સ્વયંભૂ છે; શાશ્વત વર્ષો માટે તેણે પદાર્થોને યથાર્થ રીતે ગોઠવ્યા છે.
Īśa 9
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायाँ रताः ॥ ९ ॥
જેઓ અવિદ્યાની ઉપાસના કરે છે તેઓ આંધળા અંધકારમાં પ્રવેશે છે; અને જેઓ વિદ્યામાં રત છે તેઓ જાણે તેથી પણ વધુ ગાઢ અંધકારમાં જાય છે.
Īśa 10
अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १० ॥
વિદ્યાથી બીજું ફળ મળે છે અને અવિદ્યાથી બીજું ફળ મળે છે, એમ કહેવાય છે; એ અમે તે ધીરજનોથી સાંભળ્યું છે જેમણે અમને એ સ્પષ્ટ કરી આપ્યું.
Īśa 11
विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयँ सह ।
अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ ११ ॥
જે વિદ્યા અને અવિદ્યા બંનેને એકસાથે જાણે છે, તે અવિદ્યાથી મૃત્યુને પાર કરીને વિદ્યાથી અમૃતત્વ પામે છે.
Īśa 12
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्याँ रताः ॥ १२ ॥
જેઓ અસંભૂતિની ઉપાસના કરે છે તેઓ આંધળા અંધકારમાં પ્રવેશે છે; અને જેઓ સંભૂતિમાં રત છે તેઓ જાણે તેથી પણ વધુ ગાઢ અંધકારમાં જાય છે.
Īśa 13
अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १३ ॥
સંભવથી જુદું ફળ મળે છે એમ કેટલાક કહે છે; અસંભવથી જુદું ફળ મળે છે એમ બીજા કહે છે. અમને સ્પષ્ટ સમજાવનાર ધીર પુરુષો પાસેથી અમે આ સાંભળ્યું છે.
Īśa 14
सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयँ सह ।
विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्याऽमृतमश्नुते ॥ १४ ॥
સંભૂતિ અને વિનાશ એ બંનેને જે એકસાથે જાણે છે, તે વિનાશ દ્વારા મૃત્યુને ઓળંગીને સંભૂતિ દ્વારા અમૃતત્વ પામે છે.
Īśa 15
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।
तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १५ ॥
સોનેરી પાત્રથી સત્યનું મુખ ઢંકાયેલું છે. હે પૂષન્, સત્યધર્મી એવા મને દર્શન કરવા માટે તું તે ખોલ.
Īśa 16
पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह तेजः ।
यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥ १६ ॥
હે પૂષન્, હે એકર્ષિ, હે યમ, હે સૂર્ય, પ્રજાપતિના પુત્ર! તારાં કિરણોને ફેલાવ, તેજને સમેટી લે. તારું જે અત્યંત કલ્યાણકારી રૂપ છે તે હું જોઉં છું. ત્યાં દૂર જે પુરુષ છે તે હું જ છું.
Īśa 17
वायुरनिलममृतमथेदं भस्मांतँ शरीरम् ।
ॐ क्रतो स्मर कृतँ स्मर क्रतो स्मर कृतँ स्मर ॥ १७ ॥
પ્રાણ વાયુમાં લીન થાઓ; તે અમૃત; આ શરીર અંતે ભસ્મ થાઓ. ૐ. હે સંકલ્પ, સ્મરણ કર; કરેલા કર્મનું સ્મરણ કર. હે સંકલ્પ, સ્મરણ કર; કરેલા કર્મનું સ્મરણ કર.
Īśa 18
अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमउक्तिं विधेम ॥ १८ ॥
હે અગ્નિ, અમને સારા માર્ગે સંપત્તિ તરફ લઈ જા. હે દેવ, તું સર્વ માર્ગો જાણે છે. અમારાથી વાંકા પાપને દૂર કર. તને અમે અધિક નમસ્કાર-વચનો અર્પીએ છીએ.