ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Īśa
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Īśa 1
ॐ ईशा वास्यमिदँ सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।
तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥ १ ॥
ਓਮ. ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰ; ਕਿਸੇ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਲੋਭ ਨਾ ਕਰ।
Īśa 2
कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतँ समाः ।
एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥ २ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਚਿਪਕਦਾ ਨਹੀਂ।
Īśa 3
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥ ३ ॥
ਅਸੁਰਯ ਨਾਮ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Īśa 4
अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् ।
तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥ ४ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਹੈ; ਅਚਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵੇਗਵਾਨ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੌੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ ਜਲ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
Īśa 5
तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके ।
तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥ ५ ॥
ਉਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਉਹ ਦੂਰ ਹੈ; ਉਹ ਨੇੜੇ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੈ।
Īśa 6
यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति ।
सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥ ६ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Īśa 7
यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः ।
तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७ ॥
ਜਿਸ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਮੋਹ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸੋਗ?
Īśa 8
स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रण-मस्नाविरँ शुद्धमपापविद्धम् ।
कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भू-र्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥ ८ ॥
ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ — ਸ਼ੁੱਧ, ਤੇਜਸਵੀ, ਸਰੀਰ-ਰਹਿਤ, ਜ਼ਖ਼ਮ-ਰਹਿਤ, ਨਾੜੀ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਅਛੋਹ। ਉਹ ਕਵੀ, ਮਨੀਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਸਵੈ-ਭੂ ਹੈ; ਸਦੀਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Īśa 9
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायाँ रताः ॥ ९ ॥
ਜੋ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Īśa 10
अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १० ॥
ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।
Īśa 11
विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयँ सह ।
अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ ११ ॥
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Īśa 12
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्याँ रताः ॥ १२ ॥
ਜੋ ਅਸੰਭੂਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਭੂਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Īśa 13
अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १३ ॥
ਸੰਭਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਸੰਭਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਧੀਰ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਸਮਝਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
Īśa 14
सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयँ सह ।
विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्याऽमृतमश्नुते ॥ १४ ॥
ਜੋ ਸੰਭੂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਭੂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Īśa 15
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।
तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १५ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦਾ ਮੂੰਹ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਸੱਚ-ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੂੰ ਉਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ।
Īśa 16
पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह तेजः ।
यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥ १६ ॥
ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਹੇ ਏਕਰਸ਼ੀ, ਹੇ ਯਮ, ਹੇ ਸੂਰਜ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ, ਤੇਜ ਨੂੰ ਸਮੇਟ। ਤੇਰਾ ਜੋ ਅਤਿ ਕਲਿਆਣਮਈ ਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਜੋ ਦੂਰ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
Īśa 17
वायुरनिलममृतमथेदं भस्मांतँ शरीरम् ।
ॐ क्रतो स्मर कृतँ स्मर क्रतो स्मर कृतँ स्मर ॥ १७ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਹੋਵੇ। ਓਮ। ਹੇ ਸੰਕਲਪ, ਸਿਮਰ; ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਿਮਰ। ਹੇ ਸੰਕਲਪ, ਸਿਮਰ; ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਿਮਰ।
Īśa 18
अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमउक्तिं विधेम ॥ १८ ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਟੇਢੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਨਮਸਕਾਰ-ਬਚਨ ਅਰਪਦੇ ਹਾਂ।