ऋग्वेद · सूक्त 10.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.92.1
य॒ज्ञस्य॑ वो र॒थ्यं॑ वि॒श्पतिं॑ वि॒शां होता॑रम॒क्तोरति॑थिं वि॒भाव॑सुम् ।
शोच॒ञ्च्छुष्का॑सु॒ हरि॑णीषु॒ जर्भु॑र॒द्वृषा॑ के॒तुर्य॑ज॒तो द्याम॑शायत ॥
यज्ञाचा रथी, प्रजांचा स्वामी, होता, रात्रींचा अतिथी, प्रकाशधन अग्नीला तुम्ही सर्वांनी (नमन केले). कोरड्या आणि हिरव्या ठिकाणी प्रज्वलित होत, तो वृषभ, ध्वज, पूज्य अग्नी स्वर्गापर्यंत पसरला.
10.92.2
इ॒मम॑ञ्ज॒स्पामु॒भये॑ अकृण्वत ध॒र्माण॑म॒ग्निं वि॒दथ॑स्य॒ साध॑नम् ।
अ॒क्तुं न य॒ह्वमु॒षसः॑ पु॒रोहि॑तं॒ तनू॒नपा॑तमरु॒षस्य॑ निंसते ॥
तुपाच्या सुगंधाने युक्त, धर्म स्थापणारा, यज्ञाचे साधन असलेल्या या अग्नीला दोन्ही पक्षांनी घडवले. रात्रीप्रमाणे पूज्य, उषांचा पुरोहित, तनूनपात् (अग्नी)ला ते अरुणासाठी अर्पण करतात.
10.92.3
बळ॑स्य नी॒था वि प॒णेश्च॑ मन्महे व॒या अ॑स्य॒ प्रहु॑ता आसु॒रत्त॑वे ।
य॒दा घो॒रासो॑ अमृत॒त्वमाश॒तादिज्जन॑स्य॒ दैव्य॑स्य चर्किरन् ॥
निश्चितच आम्ही याचे मार्ग आणि पणींचे (संपत्तीचे) रहस्य जाणतो; याच्या आवाहित किरणांचे भक्षण करायचे होते. भयंकर किरण अमृतत्वाला पोहोचले तेव्हाच ते दैवी मनुष्यासाठी कार्य करू लागले.
10.92.4
ऋ॒तस्य॒ हि प्रसि॑ति॒र्द्यौरु॒रु व्यचो॒ नमो॑ म॒ह्य॑रम॑तिः॒ पनी॑यसी ।
इन्द्रो॑ मि॒त्रो वरु॑णः॒ सं चि॑कित्रि॒रेऽथो॒ भगः॑ सवि॒ता पू॒तद॑क्षसः ॥
ऋताचा प्रेरक खरोखर द्युलोक आहे; विस्तृत प्रकाश तोच आहे. महान नमन आहे, आनंदाचा वेग अधिक दृढ आहे. इंद्र, मित्र आणि वरुण एकत्र जाणते झाले; नंतर भग आणि सविता, पवित्र शक्तीचे देव (सुद्धा जाणते झाले).
10.92.5
प्र रु॒द्रेण॑ य॒यिना॑ यन्ति॒ सिन्ध॑वस्ति॒रो म॒हीम॒रम॑तिं दधन्विरे ।
येभिः॒ परि॑ज्मा परि॒यन्नु॒रु ज्रयो॒ वि रोरु॑वज्ज॒ठरे॒ विश्व॑मु॒क्षते॑ ॥
रुद्रासह गतिमान नद्या पुढे वाहतात; त्या विशाल अंतराळात तिरप्या धावल्या आहेत. ज्याद्वारे फिरणारा परिजमा, सर्वत्र चालताना, विस्तृत मार्ग गर्जून पसरवतो आणि सर्वांना शिंपडतो.
10.92.6
क्रा॒णा रु॒द्रा म॒रुतो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टयो दि॒वः श्ये॒नासो॒ असु॑रस्य नी॒ळयः॑ ।
तेभि॑श्चष्टे॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मेन्द्रो॑ दे॒वेभि॑रर्व॒शेभि॒रर्व॑शः ॥
रुद्र, मरुत, जे सर्वांना घडवतात आणि आकर्षितात, आकाशातील ससाण्याप्रमाणे वेगवान, असुराची घरटी; त्यांच्यासह वरुण, मित्र, अर्यमा आणि इंद्र देवांसह आणि अर्वशांसह अर्वश म्हणून पाहतात.
10.92.7
इन्द्रे॒ भुजं॑ शशमा॒नास॑ आशत॒ सूरो॒ दृशी॑के॒ वृष॑णश्च॒ पौंस्ये॑ ।
प्र ये न्व॑स्या॒र्हणा॑ ततक्षि॒रे युजं॒ वज्रं॑ नृ॒षद॑नेषु का॒रवः॑ ॥
इंद्रामध्ये आपली बाहू प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करणारे, सूर्याच्या दृष्टीत आणि वृषाच्या पौरुषात, आता त्याच्या योग्य स्तुतींनी मनुष्यांच्या आसनांवर जोडलेले वज्र घडवतात, ते कारागीर.
10.92.8
सूर॑श्चि॒दा ह॒रितो॑ अस्य रीरम॒दिन्द्रा॒दा कश्चि॑द्भयते॒ तवी॑यसः ।
भी॒मस्य॒ वृष्णो॑ ज॒ठरा॑दभि॒श्वसो॑ दि॒वेदि॑वे॒ सहु॑रि स्त॒न्नबा॑धितः ॥
सूर्याचे हरी (अश्व) सुद्धा याच्यामुळे आनंदतात; इंद्रापासून आणि कोणाहीपासून भीतात. भयंकर वृषाच्या उदरातून श्वास सोडत, दिवसेंदिवस, विजयी, अजिंक्य असा तो गर्जतो.
10.92.9
स्तोमं॑ वो अ॒द्य रु॒द्राय॒ शिक्व॑से क्ष॒यद्वी॑राय॒ नम॑सा दिदिष्टन ।
येभिः॑ शि॒वः स्ववाँ॑ एव॒याव॑भिर्दि॒वः सिष॑क्ति॒ स्वय॑शा॒ निका॑मभिः ॥
आज तुमची स्तुती रुद्रासाठी; बलवानासाठी, ज्याचे वीर क्षीण झाले आहेत त्याच्यासाठी; नमस्काराने त्याला प्रकाशित करा. ज्याद्वारे शिव, स्वतःच्या संरक्षणासह, इच्छित सहाय्यकांसह, स्वर्गातून, स्वतः यशस्वी होऊन, इच्छांसह पाठवील.
10.92.10
ते हि प्र॒जाया॒ अभ॑रन्त॒ वि श्रवो॒ बृह॒स्पति॑र्वृष॒भः सोम॑जामयः ।
य॒ज्ञैरथ॑र्वा प्रथ॒मो वि धा॑रयद्दे॒वा दक्षै॒र्भृग॑वः॒ सं चि॑कित्रिरे ॥
त्यांनी खरोखरच प्रजेसाठी कीर्ती आणली. बृहस्पती, वृषभ, सोमापासून जन्मलेला, यज्ञांद्वारे; पहिला अथर्वा तिला धारण करीत असे. देव कौशल्याने भृगूंसह एकत्र ओळखले गेले.
10.92.11
ते हि द्यावा॑पृथि॒वी भूरि॑रेतसा॒ नरा॒शंस॒श्चतु॑रङ्गो य॒मोऽदि॑तिः ।
दे॒वस्त्वष्टा॑ द्रविणो॒दा ऋ॑भु॒क्षणः॒ प्र रो॑द॒सी म॒रुतो॒ विष्णु॑रर्हिरे ॥
तेच खरोखर विपुल बीज असलेल्या द्यावापृथिवीला, नराशंसाला, चतुरंगाला, यमाला, अदितीला पूजतात; देव त्वष्टा, धनदाता, ऋभुक्षगण, मरुत आणि विष्णू—या दोन लोकांना गौरवतात.
10.92.12
उ॒त स्य न॑ उ॒शिजा॑मुर्वि॒या क॒विरहिः॑ शृणोतु बु॒ध्न्यो॑ हवी॑मनि ।
सूर्या॒मासा॑ वि॒चर॑न्ता दिवि॒क्षिता॑ धि॒या श॑मीनहुषी अ॒स्य बो॑धतम् ॥
तो अहि बुध्न्य (खोलीचा सर्प), विशाल कवी, आमचे आवाहन ऐको. सूर्य-चंद्र, विचरणारे, द्युलोकात राहणारे, बुद्धीने (जागृत), हे शमीनहुषींनो, हे जाणा.
10.92.13
प्र नः॑ पू॒षा च॒रथं॑ वि॒श्वदे॑व्यो अ॒पां नपा॑दवतु वा॒युरि॒ष्टये॑ ।
आ॒त्मानं॒ वस्यो॑ अ॒भि वात॑मर्चत॒ तद॑श्विना सुहवा॒ याम॑नि श्रुतम् ॥
पूषा आमच्या रथाचे रक्षण करो; सर्व देवांना प्रिय, उदकांचा नातू असलेला वायु इष्टसिद्धीसाठी आमचे रक्षण करो. हे सुलभ आवाहन असलेल्या अश्विनींनो, प्रिय वायूची स्तुती करा; ती प्रार्थना तुम्ही दोघांनी प्रवासात ऐकली आहे.
10.92.14
वि॒शामा॒सामभ॑यानामधि॒क्षितं॑ गी॒र्भिरु॒ स्वय॑शसं गृणीमसि ।
ग्नाभि॒र्विश्वा॑भि॒रदि॑तिमन॒र्वण॑म॒क्तोर्युवा॑नं नृ॒मणा॒ अधा॒ पति॑म् ॥
या लोकांचा निर्भयदाता, अधिकारी, आपल्याच यशाने तेजस्वी अशा त्याची आम्ही स्तोत्रांनी स्तुती करतो. सर्व बांधवांसह अदितीची, अनुपमेची, रात्रीच्या तरुणाची आणि मानवी बल असलेल्या पतीचीही.
10.92.15
रेभ॒दत्र॑ ज॒नुषा॒ पूर्वो॒ अङ्गि॑रा॒ ग्रावा॑ण ऊ॒र्ध्वा अ॒भि च॑क्षुरध्व॒रम् ।
येभि॒र्विहा॑या॒ अभ॑वद्विचक्ष॒णः पाथः॑ सु॒मेकं॒ स्वधि॑ति॒र्वन॑न्वति ॥
येथे जन्माने प्रथम अङ्गिरस यांनी उभारलेल्या धोंड्यांना यज्ञाकडे पाहावयास लावले; त्यांच्याद्वारे विशालपाद, सर्वदर्शी होऊन त्याने मार्ग आणि सुंदर पथ केला; अरण्यात कुऱ्हाड (वाट करते).