ऋग्वेद · सूक्त 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिं हवामहे क॒विं क॑वी॒नामु॑प॒मश्र॑वस्तमम् ।
ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नम् ॥
गणांचा स्वामी, कवींमधील कवी, अत्यंत कीर्तिमान, श्रेष्ठ राजा, तुला आम्ही आवाहन करतो. हे ब्रह्मणस्पती, आमचे ऐकून तुझ्या साहाय्याने येथे तुझ्या आसनावर बस.
2.23.2
दे॒वाश्चि॑त्ते असुर्य॒ प्रचे॑तसो॒ बृह॑स्पते य॒ज्ञियं॑ भा॒गमा॑नशुः ।
उ॒स्रा इ॑व॒ सूर्यो॒ ज्योति॑षा म॒हो विश्वे॑षा॒मिज्ज॑नि॒ता ब्रह्म॑णामसि ॥
हे असुरा, हे बृहस्पती, ज्ञानी देवांनीही तुझा यज्ञयोग्य भाग मिळवला. सूर्य प्रकाशाने उषांना जागवतो, तसा तू सर्व ब्रह्मांचा महान जनक आहेस.
2.23.3
आ वि॒बाध्या॑ परि॒राप॒स्तमां॑सि च॒ ज्योति॑ष्मन्तं॒ रथ॑मृ॒तस्य॑ तिष्ठसि ।
बृह॑स्पते भी॒मम॑मित्र॒दम्भ॑नं रक्षो॒हणं॑ गोत्र॒भिदं॑ स्व॒र्विद॑म् ॥
हे बृहस्पती, शत्रू आणि अंधार दूर करून तू तेजस्वी रथावर ऋतावर आरूढ होतोस. हे बृहस्पती, तू भयंकर, शत्रूंचा दमनकर्ता, राक्षसांचा नाशक, गायींचा मोचक आणि स्वर्ग शोधणारा आहेस.
2.23.4
सु॒नी॒तिभि॑र्नयसि॒ त्राय॑से॒ जनं॒ यस्तुभ्यं॒ दाशा॒न्न तमंहो॑ अश्नवत् ।
ब्र॒ह्म॒द्विष॒स्तप॑नो मन्यु॒मीर॑सि॒ बृह॑स्पते॒ महि॒ तत्ते॑ महित्व॒नम् ॥
तुझ्यासाठी दासाप्रमाणे अर्पण करणाऱ्याला तू सुपथाने नेतोस आणि रक्षण करतोस; त्याला पाप शिवू नये. हे बृहस्पती, प्रार्थनेचा द्वेष करणाऱ्यांना जाळणारा प्रचंड क्रोधाग्नी तू आहेस; ही तुझी महानता आहे.
2.23.5
न तमंहो॒ न दु॑रि॒तं कुत॑श्च॒न नारा॑तयस्तितिरु॒र्न द्व॑या॒विनः॑ ।
विश्वा॒ इद॑स्माद्ध्व॒रसो॒ वि बा॑धसे॒ यं सु॑गो॒पा रक्ष॑सि ब्रह्मणस्पते ॥
ज्याला तू उत्तम रक्षक होऊन सांभाळतोस, त्याला पाप, दुष्कर्म कोठूनही शिवत नाही; कृपण आणि द्विधा मनाचे लोक पार जाऊ शकत नाहीत. हे ब्रह्मणस्पती, या यज्ञातून सर्व विघ्ने तू दूर करतोस.
2.23.6
त्वं नो॑ गो॒पाः प॑थि॒कृद्वि॑चक्ष॒णस्तव॑ व्र॒ताय॑ म॒तिभि॑र्जरामहे ।
बृह॑स्पते॒ यो नो॑ अ॒भि ह्वरो॑ द॒धे स्वा तं म॑र्मर्तु दु॒च्छुना॒ हर॑स्वती ॥
तू आमचा रक्षक, मार्ग निर्माण करणारा, सर्वदर्शी आहेस; तुझ्या कर्मासाठी प्रार्थनांनी तुझी स्तुती करतो. हे बृहस्पती, जो आमच्याविरुद्ध क्रूरपणे स्वतःकडे घेतो, त्याला तीक्ष्ण वेदनेची अग्निजिव्हा नष्ट करो.
2.23.7
उ॒त वा॒ यो नो॑ म॒र्चया॒दना॑गसो अराती॒वा मर्तः॑ सानु॒को वृकः॑ ।
बृह॑स्पते॒ अप॒ तं व॑र्तया प॒थः सु॒गं नो॑ अ॒स्यै दे॒ववी॑तये कृधि ॥
निरपराध अशा आम्हांस हानी पोहोचवणारा, शत्रुभाव धरणारा, लांडग्यासारखा जो मर्त्य असेल, हे बृहस्पते, त्याला मार्गापासून दूर वळव; आणि देवांच्या कृपेसाठी हा मार्ग आमच्यासाठी सुगम कर.
2.23.8
त्रा॒तारं॑ त्वा त॒नूनां॑ हवाम॒हेऽव॑स्पर्तरधिव॒क्तार॑मस्म॒युम् ।
बृह॑स्पते देव॒निदो॒ नि ब॑र्हय॒ मा दु॒रेवा॒ उत्त॑रं सु॒म्नमुन्न॑शन् ॥
शरीरांचा रक्षक अशा तुला आम्ही आवाहन करतो, हे सहाय्यका, हे स्तुतिकारा, हे मित्रभावी; हे बृहस्पते, देवद्वेष्ट्यांना खाली पाड; दुष्ट लोक उत्तम धनाचा नाश करू शकणार नाहीत असे कर.
2.23.9
त्वया॑ व॒यं सु॒वृधा॑ ब्रह्मणस्पते स्पा॒र्हा वसु॑ मनु॒ष्या द॑दीमहि ।
या नो॑ दू॒रे त॒ळितो॒ या अरा॑तयो अ॒भि सन्ति॑ ज॒म्भया॒ ता अ॑न॒प्नसः॑ ॥
तुझ्याद्वारे आम्ही सुपुष्ट होऊन, हे ब्रह्मणस्पते, इष्ट धन व मानवी धन मिळवू; जे दुरून आम्हांवर विजा व वैर पाठवतात, अजिंक्य अशा त्यांना ठार कर.
2.23.10
त्वया॑ व॒यमु॑त्त॒मं धी॑महे॒ वयो॒ बृह॑स्पते॒ पप्रि॑णा॒ सस्नि॑ना यु॒जा ।
मा नो॑ दुः॒शंसो॑ अभिदि॒प्सुरी॑शत॒ प्र सु॒शंसा॑ म॒तिभि॑स्तारिषीमहि ॥
तुझ्याद्वारे आम्ही उत्तम जीवनशक्ती धारण करू, हे बृहस्पते, पूर्ण व अलंकृत होऊन उत्तम जोखडाशी जोडलेले; दुष्टचित्त व हानीची इच्छा करणारा आमच्यावर चढाई करू शकणार नाही; स्तुतिकार प्रार्थनांनी पार होवोत.
2.23.11
अ॒ना॒नु॒दो वृ॑ष॒भो जग्मि॑राह॒वं निष्ट॑प्ता॒ शत्रुं॒ पृत॑नासु सास॒हिः ।
असि॑ स॒त्य ऋ॑ण॒या ब्र॑ह्मणस्पत उ॒ग्रस्य॑ चिद्दमि॒ता वी॑ळुह॒र्षिणः॑ ॥
कोणाकडून पाठलाग न झालेला, वृषभ, युद्धात येणारा, शत्रूला पाडणारा, युद्धांमध्ये विजयी तूच आहेस; हे ब्रह्मणस्पते, तू सत्य आहेस, ऋण फेडणारा; उग्र व क्रुद्धाचा दमन करणारा.
2.23.12
अदे॑वेन॒ मन॑सा॒ यो रि॑ष॒ण्यति॑ शा॒सामु॒ग्रो मन्य॑मानो॒ जिघां॑सति ।
बृह॑स्पते॒ मा प्रण॒क्तस्य॑ नो व॒धो नि क॑र्म म॒न्युं दु॒रेव॑स्य॒ शर्ध॑तः ॥
देवरहित मनाने जो गायकांना हानी करू इच्छितो, उग्र होऊन विचार करून मारू इच्छितो; हे बृहस्पते, त्याचा वध आमच्यावर पडू नये; दुर्भावी व पीडकाचा क्रोध शांत कर.
2.23.13
भरे॑षु॒ हव्यो॒ नम॑सोप॒सद्यो॒ गन्ता॒ वाजे॑षु॒ सनि॑ता॒ धनं॑धनम् ।
विश्वा॒ इद॒र्यो अ॑भिदि॒प्स्वो॑ मृधो॒ बृह॒स्पति॒र्वि व॑वर्हा॒ रथाँ॑ इव ॥
युद्धांत आवाहन करण्यायोग्य, नमस्काराने जवळ येण्यायोग्य, स्पर्धांत पोहोचून धनावर धन देणारे बृहस्पती, शत्रूंचे सर्व हल्ले रथांप्रमाणे फोडून टाकतात.
2.23.14
तेजि॑ष्ठया तप॒नी र॒क्षस॑स्तप॒ ये त्वा॑ नि॒दे द॑धि॒रे दृ॒ष्टवी॑र्यम् ।
आ॒विस्तत्कृ॑ष्व॒ यदस॑त्त उ॒क्थ्यं॑ बृह॑स्पते॒ वि प॑रि॒रापो॑ अर्दय ॥
अति तीक्ष्ण तापाने राक्षसांना तापव; जे तुला आपल्याजवळ ठेवतात आणि ज्यांचे पराक्रम उघड आहेत. हे बृहस्पती, जे स्तुत्य आहे ते प्रकट कर; शत्रूंना पळवून लाव.
2.23.15
बृह॑स्पते॒ अति॒ यद॒र्यो अर्हा॑द्द्यु॒मद्वि॒भाति॒ क्रतु॑म॒ज्जने॑षु ।
यद्दी॒दय॒च्छव॑स ऋतप्रजात॒ तद॒स्मासु॒ द्रवि॑णं धेहि चि॒त्रम् ॥
हे बृहस्पती, शत्रूलाही ओलांडून जाणारे जे तेज, माणसांमध्ये ज्ञानाने चमकणारे जे तेज, ते; हे बलाने प्रकाशणाऱ्या, ऋतापासून जन्मलेल्या, ते अद्भुत धन आमच्यामध्ये ठेव.
2.23.16
मा न॑ स्ते॒नेभ्यो॒ ये अ॒भि द्रु॒हस्प॒दे नि॑रा॒मिणो॑ रि॒पवोऽन्ने॑षु जागृ॒धुः ।
आ दे॒वाना॒मोह॑ते॒ वि व्रयो॑ हृ॒दि बृह॑स्पते॒ न प॒रः साम्नो॑ विदुः ॥
दुष्टाच्या मार्गावर दबा धरून बसलेल्या चोरांच्या हाती आम्हांस देऊ नकोस; अन्नावर लोभ असलेले शत्रू ते. हे बृहस्पती, देवांचे आवाहन येथे आहे; हृदयात विवेक आहे. जे ते जाणत नाहीत, ते सामगान जाणत नाहीत.
2.23.17
विश्वे॑भ्यो॒ हि त्वा॒ भुव॑नेभ्य॒स्परि॒ त्वष्टाज॑न॒त्साम्नः॑साम्नः क॒विः ।
स ऋ॑ण॒चिदृ॑ण॒या ब्रह्म॑ण॒स्पति॑र्द्रु॒हो ह॒न्ता म॒ह ऋ॒तस्य॑ ध॒र्तरि॑ ॥
सर्व प्राण्यांसाठीच त्वष्ट्याने तुला सर्वत्र निर्माण केले; सामगानांचा कवी तू. तोच ऋण परत करणारा, ब्रह्माचा स्वामी, द्रोह्याचा संहारक आहे, महान ऋताच्या आधारात.
2.23.18
तव॑ श्रि॒ये व्य॑जिहीत॒ पर्व॑तो॒ गवां॑ गो॒त्रमु॒दसृ॑जो॒ यद॑ङ्गिरः ।
इन्द्रे॑ण यु॒जा तम॑सा॒ परी॑वृतं॒ बृह॑स्पते॒ निर॒पामौ॑ब्जो अर्ण॒वम् ॥
तुझ्या तेजासाठी पर्वत उघडला; हे अंगिरा, जेव्हा तू गोधनाचा कळप सोडलास. इंद्राला सोबती करून, हे बृहस्पती, अंधाराने वेढलेला जलसागर तू उघडून टाकलास.
2.23.19
ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व ।
विश्वं॒ तद्भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः॑ ॥
हे ब्रह्मणस्पती, तू या सूक्ताचा प्रेरक हो आणि आमच्या संततीलाही बल दे. देव ज्या कल्याणाचे रक्षण करतात ते सर्व कल्याण होवो. उत्तम वीरांसह आम्ही सभेत मोठ्या स्वराने स्तुती करू.