ऋग्वेद · सूक्त 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
सोम॑स्य मा त॒वसं॒ वक्ष्य॑ग्ने॒ वह्निं॑ चकर्थ वि॒दथे॒ यज॑ध्यै ।
दे॒वाँ अच्छा॒ दीद्य॑द्यु॒ञ्जे अद्रिं॑ शमा॒ये अ॑ग्ने त॒न्वं॑ जुषस्व ॥
हे अग्नी, सोमयज्ञात तू मला बलवान केलेस; यज्ञात उपासनेसाठी मला वाहक म्हणून नेमलेस. तेजस्वी देवांकडे मी दगड जोडतो; शांतीसाठी, हे अग्नी, तुझे रूप स्वीकार.
3.1.2
प्राञ्चं॑ य॒ज्ञं च॑कृम॒ वर्ध॑तां॒ गीः स॒मिद्भि॑र॒ग्निं नम॑सा दुवस्यन् ।
दि॒वः श॑शासुर्वि॒दथा॑ कवी॒नां गृत्सा॑य चित्त॒वसे॑ गा॒तुमी॑षुः ॥
आम्ही पुढे पाहणारा यज्ञ केला आहे; समिधांनी आणि नमस्काराने अग्नीची सेवा करीत आमची स्तुती वाढो. स्वर्गातून त्यांनी कवींच्या विधी जाहीर केल्या; बलवान गृत्ससाठी त्यांनी मार्ग पाठवला.
3.1.3
मयो॑ दधे॒ मेधि॑रः पू॒तद॑क्षो दि॒वः सु॒बन्धु॑र्ज॒नुषा॑ पृथि॒व्याः ।
अवि॑न्दन्नु दर्श॒तम॒प्स्व॑न्तर्दे॒वासो॑ अ॒ग्निम॒पसि॒ स्वसॄ॑णाम् ॥
बुद्धिमान, कर्मात शुद्ध, स्वर्गाचा उत्तम बंधू असलेल्याने सुख स्थापले; पृथ्वीच्या जन्माने तो जन्मला. देवांनी पाण्यांच्या मध्ये त्या अद्भुत अग्नीला शोधले; बहिणींच्या कर्मात.
3.1.4
अव॑र्धयन्त्सु॒भगं॑ स॒प्त य॒ह्वीः श्वे॒तं ज॑ज्ञा॒नम॑रु॒षं म॑हि॒त्वा ।
शिशुं॒ न जा॒तम॒भ्या॑रु॒रश्वा॑ दे॒वासो॑ अ॒ग्निं जनि॑मन्वपुष्यन् ॥
सात महान जलांनी शुभ अग्नीला वाढवले; पांढरा आणि लाल तो आपल्या महिम्याने जन्मला. बालकासारखा जन्मलेल्याकडे घोडींसारखे जलप्रवाह पोहोचले; हे अलंकृता, जन्मात देवांनी तुला पाहिले.
3.1.5
शु॒क्रेभि॒रङ्गै॒ रज॑ आतत॒न्वान्क्रतुं॑ पुना॒नः क॒विभिः॑ प॒वित्रैः॑ ।
शो॒चिर्वसा॑नः॒ पर्यायु॑र॒पां श्रियो॑ मिमीते बृह॒तीरनू॑नाः ॥
आपल्या तेजस्वी अवयवांनी त्याने अंतराळ विस्तारले; कवींच्या पवित्र गाळण्यांनी शुद्ध होऊन तो संकल्प पवित्र करतो. ज्वाळेचे वस्त्र परिधान करून, पाण्यातून जीवन मिळवून, विशाल, परिपूर्ण तेज तो घडवतो.
3.1.6
व॒व्राजा॑ सी॒मन॑दती॒रद॑ब्धा दि॒वो य॒ह्वीरव॑साना॒ अन॑ग्नाः ।
सना॒ अत्र॑ युव॒तयः॒ सयो॑नी॒रेकं॒ गर्भं॑ दधिरे स॒प्त वाणीः॑ ॥
गर्जणाऱ्या, न तुटणाऱ्या, स्वर्गाच्या महान, उघड्या, नग्न नसलेल्या त्यांनी त्याला तेजस्वीपणे हलवले; येथे एकाच उगमाच्या तरुणी, सात वाणी, एक गर्भ धारण करतात.
3.1.7
स्ती॒र्णा अ॑स्य सं॒हतो॑ वि॒श्वरू॑पा घृ॒तस्य॒ योनौ॑ स्र॒वथे॒ मधू॑नाम् ।
अस्थु॒रत्र॑ धे॒नवः॒ पिन्व॑माना म॒ही द॒स्मस्य॑ मा॒तरा॑ समी॒ची ॥
अग्नीच्या विश्वरूप धारा एकत्र होऊन घृताच्या उगमात, मधुर जलाच्या प्रवाहात पसरल्या आहेत. येथे पुष्ट होणाऱ्या गायी उभ्या आहेत; त्या अद्भुताच्या दोन महान माता एकत्र आहेत.
3.1.8
ब॒भ्रा॒णः सू॑नो सहसो॒ व्य॑द्यौ॒द्दधा॑नः शु॒क्रा र॑भ॒सा वपूं॑षि ।
श्चोत॑न्ति॒ धारा॒ मधु॑नो घृ॒तस्य॒ वृषा॒ यत्र॑ वावृ॒धे काव्ये॑न ॥
हे बलाच्या पुत्रा, तेजस्वी होऊन तू प्रकाशलास; उज्ज्वल, वेगवान रूपे धारण केलीस. मध व घृताच्या धारा वाहतात; जिथे तो वृषभ काव्याने वाढला.
3.1.9
पि॒तुश्चि॒दूध॑र्ज॒नुषा॑ विवेद॒ व्य॑स्य॒ धारा॑ असृज॒द्वि धेनाः॑ ।
गुहा॒ चर॑न्तं॒ सखि॑भिः शि॒वेभि॑र्दि॒वो य॒ह्वीभि॒र्न गुहा॑ बभूव ॥
जन्मानेच त्याने पित्याचे स्तन शोधले; त्याच्या धारा आणि गायी मुक्त केल्या. गुप्तपणे शुभ मित्रांसह संचार करतानाही तो आकाशातील तरुण उषांसह लपून राहिला नाही.
3.1.10
पि॒तुश्च॒ गर्भं॑ जनि॒तुश्च॑ बभ्रे पू॒र्वीरेको॑ अधय॒त्पीप्या॑नाः ।
वृष्णे॑ स॒पत्नी॒ शुच॑ये॒ सब॑न्धू उ॒भे अ॑स्मै मनु॒ष्ये॑ नि पा॑हि ॥
पित्याचा आणि जनितीचा गर्भ त्याने धारण केला; एकटाच तो वाढणाऱ्या अनेकांचे पोषण करतो. वृषभाला दोन सवती, शुचीला दोन बंधू — दोघेही या माणसासाठी — त्याचे रक्षण कर.
3.1.11
उ॒रौ म॒हाँ अ॑निबा॒धे व॑व॒र्धापो॑ अ॒ग्निं य॒शसः॒ सं हि पू॒र्वीः ।
ऋ॒तस्य॒ योना॑वशय॒द्दमू॑ना जामी॒नाम॒ग्निर॒पसि॒ स्वसॄ॑णाम् ॥
विस्तीर्ण, अनिर्बंधित अंतरिक्षात महान अग्नी वाढला; पाणी आणि अनेक तेजस्वी धारा अग्नीला एकत्र करून वाढवतात. ऋताच्या गर्भात तो दमनकर्ता निजला; भगिनींच्या कार्यात अग्नी आहे.
3.1.12
अ॒क्रो न ब॒भ्रिः स॑मि॒थे म॒हीनां॑ दिदृ॒क्षेयः॑ सू॒नवे॒ भाऋ॑जीकः ।
उदु॒स्रिया॒ जनि॑ता॒ यो ज॒जाना॒पां गर्भो॒ नृत॑मो य॒ह्वो अ॒ग्निः ॥
महान सभेत अग्नीसारखा पिंगट, पुत्राला पाहण्याची इच्छा करणारा, तेजस्वी केसांचा — उषांना जन्म देणारा, पाण्यांचा गर्भ, अत्यंत वीर महान अग्नी.
3.1.13
अ॒पां गर्भं॑ दर्श॒तमोष॑धीनां॒ वना॑ जजान सु॒भगा॒ विरू॑पम् ।
दे॒वास॑श्चि॒न्मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मुः पनि॑ष्ठं जा॒तं त॒वसं॑ दुवस्यन् ॥
पाण्यांचा गर्भ, दर्शनीय अग्नीला औषधी आणि वनांनी शुभपणे अनेकरूपी म्हणून जन्म दिला. देव मनाने खरोखर एकत्र आले, पाण्यात स्थित, जन्मलेल्या बलवानाची सेवा करू इच्छिणारे.
3.1.14
बृ॒हन्त॒ इद्भा॒नवो॒ भाऋ॑जीकम॒ग्निं स॑चन्त वि॒द्युतो॒ न शु॒क्राः ।
गुहे॑व वृ॒द्धं सद॑सि॒ स्वे अ॒न्तर॑पा॒र ऊ॒र्वे अ॒मृतं॒ दुहा॑नाः ॥
महान किरणी अग्नीला बिलगतात, चमकणाऱ्या विजांसारख्या. गुहेत लपलेल्याप्रमाणे वाढलेल्याला आपल्या आसनात, अपार विस्तारात, अमृत दोहत.
3.1.15
ईळे॑ च त्वा॒ यज॑मानो ह॒विर्भि॒रीळे॑ सखि॒त्वं सु॑म॒तिं निका॑मः ।
दे॒वैरवो॑ मिमीहि॒ सं ज॑रि॒त्रे रक्षा॑ च नो॒ दम्ये॑भि॒रनी॑कैः ॥
मी तुझी स्तुती करतो, यज्ञकर्ता म्हणून, आहुतींसह. मैत्री आणि चांगली कृपा इच्छून मी स्तुती करतो. देवांची मदत स्तोत्यांना चांगली दे, आणि वश झालेल्या सैन्यांसह आम्हाला संरक्षण दे.
3.1.16
उ॒प॒क्षे॒तार॒स्तव॑ सुप्रणी॒तेऽग्ने॒ विश्वा॑नि॒ धन्या॒ दधा॑नाः ।
सु॒रेत॑सा॒ श्रव॑सा॒ तुञ्ज॑माना अ॒भि ष्या॑म पृतना॒यूँरदे॑वान् ॥
हे उत्तम नेत्या अग्नी, तुझे रक्षक सर्व धन धारण करतात. उत्तम संतती आणि कीर्तीसह गर्जत, युद्ध इच्छिणाऱ्या अदेव सैन्यांना आम्ही जिंकू.
3.1.17
आ दे॒वाना॑मभवः के॒तुर॑ग्ने म॒न्द्रो विश्वा॑नि॒ काव्या॑नि वि॒द्वान् ।
प्रति॒ मर्ताँ॑ अवासयो॒ दमू॑ना॒ अनु॑ दे॒वान्र॑थि॒रो या॑सि॒ साध॑न् ॥
हे अग्नी, तू देवांचा ध्वज झालास, आनंददायी आणि सर्व काव्यज्ञान जाणणारा. मर्त्यांना घरांत स्थिर करतोस, रथी होऊन देवांसह यज्ञ साधत जातोस.
3.1.18
नि दु॑रो॒णे अ॒मृतो॒ मर्त्या॑नां॒ राजा॑ ससाद वि॒दथा॑नि॒ साध॑न् ।
घृ॒तप्र॑तीक उर्वि॒या व्य॑द्यौद॒ग्निर्विश्वा॑नि॒ काव्या॑नि वि॒द्वान् ॥
अमर अग्नी मर्त्यांच्या द्वारी बसला, राजा म्हणून, यज्ञकर्मे साधत. तुपासारखा तेजस्वी मुखाचा अग्नी विस्तारात चमकला, सर्व काव्यज्ञान जाणत.
3.1.19
आ नो॑ गहि स॒ख्येभिः॑ शि॒वेभि॑र्म॒हान्म॒हीभि॑रू॒तिभिः॑ सर॒ण्यन् ।
अ॒स्मे र॒यिं ब॑हु॒लं संत॑रुत्रं सु॒वाचं॑ भा॒गं य॒शसं॑ कृधी नः ॥
हे अग्नी, महान तू, मैत्री आणि कल्याणकारी संरक्षणांसह येथे ये. आम्हाला पार नेणारे विपुल धन, मधुर वाणी आणि यशाचा वाटा दे.
3.1.20
ए॒ता ते॑ अग्ने॒ जनि॑मा॒ सना॑नि॒ प्र पू॒र्व्याय॒ नूत॑नानि वोचम् ।
म॒हान्ति॒ वृष्णे॒ सव॑ना कृ॒तेमा जन्म॑ञ्जन्म॒न्निहि॑तो जा॒तवे॑दाः ॥
हे अग्नी, तुझे हे जन्म आणि जुने कर्म मी प्राचीनासाठी नव्याने सांगतो. वृषासाठी ही महान यज्ञकर्मे केली गेली; प्रत्येक जन्मात जातवेदा स्थापित झाला.
3.1.21
जन्म॑ञ्जन्म॒न्निहि॑तो जा॒तवे॑दाः वि॒श्वामि॑त्रेभिरिध्यते॒ अज॑स्रः ।
तस्य॑ व॒यं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॒स्यापि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ॥
प्रत्येक जन्मात स्थापित झालेला जातवेदा विश्वामित्रांनी प्रज्वलित केला जातो; तो अथक आहे. यज्ञार्ह अशा त्याच्या सुमतीत आम्ही कल्याण आणि सौमनस्यात असू.
3.1.22
इ॒मं य॒ज्ञं स॑हसाव॒न्त्वं नो॑ देव॒त्रा धे॑हि सुक्रतो॒ ररा॑णः ।
प्र यं॑सि होतर्बृह॒तीरिषो॒ नोऽग्ने॒ महि॒ द्रवि॑ण॒मा य॑जस्व ॥
हे सहस्वन्, आमचा हा यज्ञ देवांमध्ये स्थापन कर; हे सुक्रतो, दानशील हो. हे होत्या, आम्हाला विस्तृत अन्न दे; हे अग्ने, महान धन येथे आणून अर्पण कर.
3.1.23
इळा॑मग्ने पुरु॒दंसं॑ स॒निं गोः श॑श्वत्त॒मं हव॑मानाय साध ।
स्यान्नः॑ सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावाग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे ॥
हे अग्ने, बहुकर्मा इळेचे दान—गायींची अत्यंत स्थिर देणगी—आवाहन करणाऱ्यासाठी सिद्ध कर. आम्हाला पुत्र आणि संतती होवो; हे अग्ने, तुझी ती सुमती आमच्यावर असो.