ऋग्वेद · सूक्त 4.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.2.1
यो मर्त्ये॑ष्व॒मृत॑ ऋ॒तावा॑ दे॒वो दे॒वेष्व॑र॒तिर्नि॒धायि॑ ।
होता॒ यजि॑ष्ठो म॒ह्ना शु॒चध्यै॑ ह॒व्यैर॒ग्निर्मनु॑ष ईर॒यध्यै॑ ॥
मर्त्यांमध्ये अमर, ऋताचा रक्षक, देवांमध्ये देव असा अग्नी अजेय म्हणून स्थापित झाला आहे. आपल्या महिमेने अत्यंत पूजनीय होता म्हणून तो प्रज्वलित व्हावा आणि मनूच्या हविर्द्रव्यांनी प्रेरित व्हावा म्हणून तो स्थापित झाला आहे.
4.2.2
इ॒ह त्वं सू॑नो सहसो नो अ॒द्य जा॒तो जा॒ताँ उ॒भयाँ॑ अ॒न्तर॑ग्ने ।
दू॒त ई॑यसे युयुजा॒न ऋ॑ष्व ऋजुमु॒ष्कान्वृष॑णः शु॒क्रांश्च॑ ॥
येथे, हे सहसाच्या पुत्रा, आज तू जन्मलास; हे अग्नी, जन्मलेल्या आणि जन्मणाऱ्या दोघांमध्ये तू आमचा दूत होऊन जातोस. हे बलवान, सरळ चालणाऱ्या, वृषभांना आणि तेजस्वींना तू जुंपतोस.
4.2.3
अत्या॑ वृध॒स्नू रोहि॑ता घृ॒तस्नू॑ ऋ॒तस्य॑ मन्ये॒ मन॑सा॒ जवि॑ष्ठा ।
अ॒न्तरी॑यसे अरु॒षा यु॑जा॒नो यु॒ष्मांश्च॑ दे॒वान्विश॒ आ च॒ मर्ता॑न् ॥
वाढणारे ते दोघे, तांबडे, तुपाने भरलेले — ऋताच्या आज्ञेचा विचार मी मनाने करतो; ते दोघे सर्वात वेगवान आहेत. त्या तांबड्या दोघांना जुंपून तू मध्येमध्ये जातोस; तुला, देवांना, लोकांना आणि मर्त्यांपर्यंत पोहोचतोस.
4.2.4
अ॒र्य॒मणं॒ वरु॑णं मि॒त्रमे॑षा॒मिन्द्रा॒विष्णू॑ म॒रुतो॑ अ॒श्विनो॒त ।
स्वश्वो॑ अग्ने सु॒रथः॑ सु॒राधा॒ एदु॑ वह सुह॒विषे॒ जना॑य ॥
अर्यमा, वरुण आणि मित्र यांना यांच्यापैकी (आण); इंद्र-विष्णू, मरुत आणि अश्विनांनाही. हे अग्नी, उत्तम घोडे, उत्तम रथ आणि उत्तम आहुती असलेल्या, चांगले आवाहन करणाऱ्या माणसासाठी त्यांना येथे आण.
4.2.5
गोमाँ॑ अ॒ग्नेऽवि॑माँ अ॒श्वी य॒ज्ञो नृ॒वत्स॑खा॒ सद॒मिद॑प्रमृ॒ष्यः ।
इळा॑वाँ ए॒षो अ॑सुर प्र॒जावा॑न्दी॒र्घो र॒यिः पृ॑थुबु॒ध्नः स॒भावा॑न् ॥
हे अग्नी, गाईंनी समृद्ध, मेंढ्यांनी समृद्ध, घोड्यांनी समृद्ध हा यज्ञ मानवांचा मित्र आहे; नेहमी अक्षय. चाऱ्याने समृद्ध हा, हे असुरा, संततीने समृद्ध होवो; दीर्घ धन, विशाल पाया, सभेची समृद्धी लाभो.
4.2.6
यस्त॑ इ॒ध्मं ज॒भर॑त्सिष्विदा॒नो मू॒र्धानं॑ वा त॒तप॑ते त्वा॒या ।
भुव॒स्तस्य॒ स्वत॑वाँः पा॒युर॑ग्ने॒ विश्व॑स्मात्सीमघाय॒त उ॑रुष्य ॥
जो तुझ्यासाठी इंधन आणतो, उत्साही, किंवा तुझ्याद्वारे आपले डोके तापवतो — त्याच्या कल्याणाचा रक्षक हो, हे अग्नी. प्रत्येक अपायापासून, दुष्टांच्या दुष्टतेपासून त्याचे रक्षण कर.
4.2.7
यस्ते॒ भरा॒दन्नि॑यते चि॒दन्नं॑ नि॒शिष॑न्म॒न्द्रमति॑थिमु॒दीर॑त् ।
आ दे॑व॒युरि॒नध॑ते दुरो॒णे तस्मि॑न्र॒यिर्ध्रु॒वो अ॑स्तु॒ दास्वा॑न् ॥
जो तुला अन्न आणतो, आणि अन्नभोक्त्याकडे गोड अतिथी म्हणून तुला पाठवतो, तो देवांचा इच्छुक लाकडी पात्रात तुला प्रज्वलित करतो; त्या दात्याकडे स्थिर धन असो.
4.2.8
यस्त्वा॑ दो॒षा य उ॒षसि॑ प्र॒शंसा॑त्प्रि॒यं वा॑ त्वा कृ॒णव॑ते ह॒विष्मा॑न् ।
अश्वो॒ न स्वे दम॒ आ हे॒म्यावा॒न्तमंह॑सः पीपरो दा॒श्वांस॑म् ॥
जो तुला संध्याकाळी स्तुती करतो, उषेला स्तुती करतो, किंवा हविष्याने तुला प्रिय करतो, तो आपल्या घरात घोड्यासारखा असो; हे अग्नी, त्या दात्याला पापापासून वाचव.
4.2.9
यस्तुभ्य॑मग्ने अ॒मृता॑य॒ दाश॒द्दुव॒स्त्वे कृ॒णव॑ते य॒तस्रु॑क् ।
न स रा॒या श॑शमा॒नो वि यो॑ष॒न्नैन॒मंहः॒ परि॑ वरदघा॒योः ॥
जो अमरत्वासाठी तुला हविष्य देतो, तुझी सेवा करतो, ज्याचा स्रुव उंचावलेला आहे, तो धनासह प्रशंसित होऊन वेगळा न होवो; पाप त्याला पकडू नये, दुष्टाचे पाप त्याला वेढू नये.
4.2.10
यस्य॒ त्वम॑ग्ने अध्व॒रं जुजो॑षो दे॒वो मर्त॑स्य॒ सुधि॑तं॒ ररा॑णः ।
प्री॒तेद॑स॒द्धोत्रा॒ सा य॑वि॒ष्ठासा॑म॒ यस्य॑ विध॒तो वृ॒धासः॑ ॥
हे अग्नी, ज्याचा यज्ञ तू आनंदाने स्वीकारतोस, हे देवा, मर्त्याला सुव्यवस्थित दान देत; ते होत्रकर्म प्रसन्न होऊन फलद्रूप होवो. हे युवतमा, ज्यांच्या विधानाने ते वाढतात त्या समर्थांमध्ये आम्ही असावे.
4.2.11
चित्ति॒मचि॑त्तिं चिनव॒द्वि वि॒द्वान्पृ॒ष्ठेव॑ वी॒ता वृ॑जि॒ना च॒ मर्ता॑न् ।
रा॒ये च॑ नः स्वप॒त्याय॑ देव॒ दितिं॑ च॒ रास्वादि॑तिमुरुष्य ॥
तो ज्ञानी ज्ञान आणि अज्ञान नीट वेगळे करो, पाठीसारखे; आणि मर्त्यांच्या वाकड्या पापमार्गांनाही. हे देवा, आम्हाला धन आणि उत्तम संतती दे; दितीला दे, आणि अदितीला विस्तृत कर.
4.2.12
क॒विं श॑शासुः क॒वयोऽद॑ब्धा निधा॒रय॑न्तो॒ दुर्या॑स्वा॒योः ।
अत॒स्त्वं दृश्याँ॑ अग्न ए॒तान्प॒ड्भिः प॑श्ये॒रद्भु॑ताँ अ॒र्य एवैः॑ ॥
अविकल कवींनी कवीची स्तुती केली, आयूच्या कठीण द्वारांवर त्याची स्थापना करून; म्हणून हे अग्नी, तू यांना पायांनी पाहा, आर्याच्या डोळ्यांनी अद्भुतांना पाहा.
4.2.13
त्वम॑ग्ने वा॒घते॑ सु॒प्रणी॑तिः सु॒तसो॑माय विध॒ते य॑विष्ठ ।
रत्नं॑ भर शशमा॒नाय॑ घृष्वे पृ॒थु श्च॒न्द्रमव॑से चर्षणि॒प्राः ॥
हे अग्नी, तू उत्तम मार्गदर्शक आहेस. हे तरुणतमा, सोम पिळणाऱ्या आणि यज्ञ करणाऱ्याला, स्तुती करणाऱ्याला, हे तेजस्वी अग्नी, संरक्षणासाठी विशाल आणि तेजस्वी धन घेऊन ये, हे लोकांना परिपूर्ण करणाऱ्या.
4.2.14
अधा॑ ह॒ यद्व॒यम॑ग्ने त्वा॒या प॒ड्भिर्हस्ते॑भिश्चकृ॒मा त॒नूभिः॑ ।
रथं॒ न क्रन्तो॒ अप॑सा भु॒रिजो॑र्ऋ॒तं ये॑मुः सु॒ध्य॑ आशुषा॒णाः ॥
तेव्हा, हे अग्नी, आम्ही तुझ्यासह पायांनी, हातांनी, शरीरांनी जे केले, त्यामुळे रथाप्रमाणे कर्मांनी पुढे गेलो; अनेक प्रकारच्या दोघांमध्ये ऋताला धरून ठेवले, उत्सुक आणि प्रयत्नशील ज्ञानी.
4.2.15
अधा॑ मा॒तुरु॒षसः॑ स॒प्त विप्रा॒ जाये॑महि प्रथ॒मा वे॒धसो॒ नॄन् ।
दि॒वस्पु॒त्रा अङ्गि॑रसो भवे॒माद्रिं॑ रुजेम ध॒निनं॑ शु॒चन्तः॑ ॥
तेव्हा माता उषेपासून सात ज्ञानी होऊन आम्ही जन्मावे, पूर्वीच्या नेत्या द्रष्ट्यांप्रमाणे; आकाशाचे पुत्र अंगिरस होऊ, चमकणारा दगड फोडू, धनवानाचा.
4.2.16
अधा॒ यथा॑ नः पि॒तरः॒ परा॑सः प्र॒त्नासो॑ अग्न ऋ॒तमा॑शुषा॒णाः ।
शुचीद॑य॒न्दीधि॑तिमुक्थ॒शासः॒ क्षामा॑ भि॒न्दन्तो॑ अरु॒णीरप॑ व्रन् ॥
तेव्हा आमचे दूरचे, प्राचीन पूर्वज, ऋताच्या शोधात झटत, हे अग्नी, तेजस्वी दीप्तीकडे निघाले; स्तोत्रपाठकांनी पृथ्वी फोडून तांबड्या उषा उघडल्या.
4.2.17
सु॒कर्मा॑णः सु॒रुचो॑ देव॒यन्तोऽयो॒ न दे॒वा जनि॑मा॒ धम॑न्तः ।
शु॒चन्तो॑ अ॒ग्निं व॑वृ॒धन्त॒ इन्द्र॑मू॒र्वं गव्यं॑ परि॒षद॑न्तो अग्मन् ॥
चांगली कर्मे करणारे, सुंदर तेजस्वी, देवांची इच्छा करणारे, लोखंडासारखे; देव त्यांच्या जन्मात प्रज्वलित होत; अग्नीला तेजस्वी करत, इंद्राला वाढवत, विशाल गायींकडे ते गेले, सभोवती वेढा घालत.
4.2.18
आ यू॒थेव॑ क्षु॒मति॑ प॒श्वो अ॑ख्यद्दे॒वानां॒ यज्जनि॒मान्त्यु॑ग्र ।
मर्ता॑नां चिदु॒र्वशी॑रकृप्रन्वृ॒धे चि॑द॒र्य उप॑रस्या॒योः ॥
कळपातील प्राण्याप्रमाणे, हे उग्रा, देवांचा जन्म प्रकट झाला. मानवांच्या विस्तीर्ण उषाही निर्भय झाल्या; वाढीसाठी, आर्यांच्या, उपरसाच्या आयुचे.
4.2.19
अक॑र्म ते॒ स्वप॑सो अभूम ऋ॒तम॑वस्रन्नु॒षसो॑ विभा॒तीः ।
अनू॑नम॒ग्निं पु॑रु॒धा सु॑श्च॒न्द्रं दे॒वस्य॒ मर्मृ॑जत॒श्चारु॒ चक्षुः॑ ॥
हे अग्नी, आम्ही तुझे सत्कर्म करणारे उपासक झालो आहोत; तेजस्वी उषांसह आम्ही ऋताच्या मार्गाने चाललो आहोत. अनेक रूपांत परिपूर्ण, अत्यंत तेजस्वी अग्नीला, देवाच्या सुंदर नेत्राला ते उजळवतात.
4.2.20
ए॒ता ते॑ अग्न उ॒चथा॑नि वेधो॒ अवो॑चाम क॒वये॒ ता जु॑षस्व ।
उच्छो॑चस्व कृणु॒हि वस्य॑सो नो म॒हो रा॒यः पु॑रुवार॒ प्र य॑न्धि ॥
हे अग्नी, हे ज्ञानी, ही स्तोत्रवचने आम्ही तुझ्यासाठी, कवीसाठी म्हटली आहेत; ती स्वीकार कर. प्रज्वलित हो, आमच्यासाठी धनाची इच्छा करणारा हो, हे बहुवरदायका, महान धन आमच्याकडे आण.