ऋग्वेद · सूक्त 8.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.96.1
अ॒स्मा उ॒षास॒ आति॑रन्त॒ याम॒मिन्द्रा॑य॒ नक्त॒मूर्म्याः॑ सु॒वाचः॑ ।
अ॒स्मा आपो॑ मा॒तरः॑ स॒प्त त॑स्थु॒र्नृभ्य॒स्तरा॑य॒ सिन्ध॑वः सुपा॒राः ॥
उषा आणि रात्री इंद्राच्या मार्गावर गोड स्वराच्या लाटांसारख्या पुढे सरकल्या. त्याच्यासाठी सात मातृजल स्थिर राहिले; आणि माणसांना पार होण्यासाठी नद्या सहज पार करता येण्याजोग्या झाल्या.
8.96.2
अति॑विद्धा विथु॒रेणा॑ चि॒दस्त्रा॒ त्रिः स॒प्त सानु॒ संहि॑ता गिरी॒णाम् ।
न तद्दे॒वो न मर्त्य॑स्तुतुर्या॒द्यानि॒ प्रवृ॑द्धो वृष॒भश्च॒कार॑ ॥
बलवान शस्त्राने भेदलेली, पर्वतांची तीनदा सात शिखरे एकत्र बांधली गेली. वाढलेल्या वृषभ इंद्राने केलेली ती कृत्ये कोणत्याही देवाला किंवा मर्त्याला हलवता येत नाहीत.
8.96.3
इन्द्र॑स्य॒ वज्र॑ आय॒सो निमि॑श्ल॒ इन्द्र॑स्य बा॒ह्वोर्भूयि॑ष्ठ॒मोजः॑ ।
शी॒र्षन्निन्द्र॑स्य॒ क्रत॑वो निरे॒क आ॒सन्नेष॑न्त॒ श्रुत्या॑ उपा॒के ॥
इंद्राचे वज्र लोखंडाचे आहे, आणि त्याच्या दोन बाहूंमध्ये सर्वात मोठे बल आहे. इंद्राचे संकल्प मस्तकावर आणि मुखाच्या पोकळीत आहेत; कीर्ती व श्रवणासाठी ते त्याच्याकडे धावतात.
8.96.4
मन्ये॑ त्वा य॒ज्ञियं॑ य॒ज्ञिया॑नां॒ मन्ये॑ त्वा॒ च्यव॑न॒मच्यु॑तानाम् ।
मन्ये॑ त्वा॒ सत्व॑नामिन्द्र के॒तुं मन्ये॑ त्वा वृष॒भं च॑र्षणी॒नाम् ॥
यज्ञयोग्यांमध्ये यज्ञयोग्य म्हणून मी तुझे चिंतन करतो; अच्युतांमध्ये स्तंभ म्हणून तुझे चिंतन करतो. हे इंद्रा, बलवानांमध्ये ध्वज म्हणून तुझे चिंतन करतो; लोकांमध्ये वृषभ म्हणून तुझे चिंतन करतो.
8.96.5
आ यद्वज्रं॑ बा॒ह्वोरि॑न्द्र॒ धत्से॑ मद॒च्युत॒मह॑ये॒ हन्त॒वा उ॑ ।
प्र पर्व॑ता॒ अन॑वन्त॒ प्र गावः॒ प्र ब्र॒ह्माणो॑ अभि॒नक्ष॑न्त॒ इन्द्र॑म् ॥
हे इंद्रा, जेव्हा तू आपल्या दोन्ही बाहूंमध्ये मदोन्मत्त करणारे वज्र धारण करून सर्पाला मारण्यासाठी उचलतोस, तेव्हा पर्वत नमले, गायी पुढे सरकल्या, आणि ब्रह्मे इंद्राकडे जयघोष करू लागले.
8.96.6
तमु॑ ष्टवाम॒ य इ॒मा ज॒जान॒ विश्वा॑ जा॒तान्यव॑राण्यस्मात् ।
इन्द्रे॑ण मि॒त्रं दि॑धिषेम गी॒र्भिरुपो॒ नमो॑भिर्वृष॒भं वि॑शेम ॥
हे सर्व ज्याने निर्माण केले, त्याची आपण स्तुती करू; त्याच्यापासून जन्मलेले सर्व प्राणी नंतर आले. इंद्रासह मित्राचे स्मरण करू; स्तोत्रांनी आणि नम्र नमस्कारांनी वृषभाजवळ जाऊ.
8.96.7
वृ॒त्रस्य॑ त्वा श्व॒सथा॒दीष॑माणा॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑जहु॒र्ये सखा॑यः ।
म॒रुद्भि॑रिन्द्र स॒ख्यं ते॑ अस्तु॒ अथे॒मा विश्वाः॒ पृत॑ना जयासि ॥
वृत्राच्या भयामुळे सर्व देवांनी तुला सोडले; तुझ्या मित्रांनीही सोडले. हे इंद्रा, मरुतांशी तुझी मैत्री कायम राहो; मग तू ही सर्व युद्धे जिंकशील.
8.96.8
त्रिः ष॒ष्टिस्त्वा॑ म॒रुतो॑ वावृधा॒ना उ॒स्रा इ॑व रा॒शयो॑ य॒ज्ञिया॑सः ।
उप॒ त्वेमः॑ कृ॒धि नो॑ भाग॒धेयं॒ शुष्मं॑ त ए॒ना ह॒विषा॑ विधेम ॥
साठ मरुतांनी तीन वेळा तुला वाढवले; ते गायींप्रमाणे दाते व यज्ञार्ह होते. आम्ही तुझ्याजवळ येतो; आम्हाला तुझा वाटा दे, हविने तुझ्या या बलाचा सन्मान करू.
8.96.9
ति॒ग्ममायु॑धं म॒रुता॒मनी॑कं॒ कस्त॑ इन्द्र॒ प्रति॒ वज्रं॑ दधर्ष ।
अ॒ना॒यु॒धासो॒ असु॑रा अदे॒वाश्च॒क्रेण॒ ताँ अप॑ वप ऋजीषिन् ॥
हे इंद्रा, मरुतांचे तीक्ष्ण शस्त्र व सैन्य तुझ्या वज्राविरुद्ध कोणी उगारण्याचे धाडस केले? निःशस्त्र, असुर व अदेव असलेल्यांना चक्राने दूर फेक, हे ऋजीषिन्!
8.96.10
म॒ह उ॒ग्राय॑ त॒वसे॑ सुवृ॒क्तिं प्रेर॑य शि॒वत॑माय प॒श्वः ।
गिर्वा॑हसे॒ गिर॒ इन्द्रा॑य पू॒र्वीर्धे॒हि त॒न्वे॑ कु॒विद॒ङ्ग वेद॑त् ॥
महान, उग्र व बलवान इंद्राकडे सुंदर स्तुती पाठव; अत्यंत कल्याणकारी गायी असणाऱ्याकडे. स्तोत्रांनी वाहिला जाणाऱ्या इंद्राला प्राचीन स्तोत्रे अर्पण कर; कदाचित तो ते आपल्या शरीरात जाणेल.
8.96.11
उ॒क्थवा॑हसे वि॒भ्वे॑ मनी॒षां द्रुणा॒ न पा॒रमी॑रया न॒दीना॑म् ।
नि स्पृ॑श धि॒या त॒न्वि॑ श्रु॒तस्य॒ जुष्ट॑तरस्य कु॒विद॒ङ्ग वेद॑त् ॥
स्तोत्राने वाहिल्या जाणाऱ्या सर्वव्यापी इंद्राकडे लाकडी नाव नद्या पार नेते तसे तुझे चिंतन पाठव. बुद्धीने त्याच्या शरीराला स्पर्श कर — ऐकलेल्या (मंत्रांमध्ये) सर्वात प्रिय अशा त्याच्या शरीराला; कदाचित तो जाणेल.
8.96.12
तद्वि॑विड्ढि॒ यत्त॒ इन्द्रो॒ जुजो॑षत्स्तु॒हि सु॑ष्टु॒तिं नम॒सा वि॑वास ।
उप॑ भूष जरित॒र्मा रु॑वण्यः श्रा॒वया॒ वाचं॑ कु॒विद॒ङ्ग वेद॑त् ॥
इंद्राला आवडणारी ती (स्तुती) प्रकाशित कर. चांगली स्तुती कर; नमस्काराने त्याच्याजवळ जा. हे स्तोत्या, मला (मौनाने) सोडू नकोस; तुझी वाणी ऐकव. कदाचित तो जाणेल.
8.96.13
अव॑ द्र॒प्सो अं॑शु॒मती॑मतिष्ठदिया॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः॑ ।
आव॒त्तमिन्द्रः॒ शच्या॒ धम॑न्त॒मप॒ स्नेहि॑तीर्नृ॒मणा॑ अधत्त ॥
सोमाचा थेंब अंशुमती नदीच्या वर येऊन उभा राहिला; दहा आणि हजारांसह चालणारा तो काळा प्रवाह. इंद्राने आपल्या शक्तीने फुंकणाऱ्या त्या माणसाचे रक्षण केले; मानवी वीराने त्याची शस्त्रे दूर सारली.
8.96.14
द्र॒प्सम॑पश्यं॒ विषु॑णे॒ चर॑न्तमुपह्व॒रे न॒द्यो॑ अंशु॒मत्याः॑ ।
नभो॒ न कृ॒ष्णम॑वतस्थि॒वांस॒मिष्या॑मि वो वृषणो॒ युध्य॑ता॒जौ ॥
अंशुमती नदीच्या खळग्यात वेगळा चालणारा सोमाचा थेंब मी पाहिला. आकाशासारखा काळा तो उभा आहे; वीरांनो, मी तुम्हाला पाठवतो, स्पर्धेत लढा.
8.96.15
अध॑ द्र॒प्सो अं॑शु॒मत्या॑ उ॒पस्थेऽधा॑रयत्त॒न्वं॑ तित्विषा॒णः ।
विशो॒ अदे॑वीर॒भ्या॑चर॑न्ती॒र्बृह॒स्पति॑ना यु॒जेन्द्रः॑ ससाहे ॥
तेव्हा सोमाचा थेंब अंशुमती नदीच्या मांडीवर आपले शरीर धारण करून तेजस्वी झाला. इंद्राने बृहस्पतीसह सामील होऊन, त्याच्याकडे येणाऱ्या अदेव कुळांना जिंकले.
8.96.16
त्वं ह॒ त्यत्स॒प्तभ्यो॒ जाय॑मानो अश॒त्रुभ्यो॑ अभवः॒ शत्रु॑रिन्द्र ।
गू॒ळ्हे द्यावा॑पृथि॒वी अन्व॑विन्दो विभु॒मद्भ्यो॒ भुव॑नेभ्यो॒ रणं॑ धाः ॥
तू, हे इंद्रा, सातांसाठी जन्मून, अशत्रूंचा शत्रू झालास. लपलेल्या द्यावापृथिवीला तू पुन्हा शोधलेस; समर्थ लोकांसाठी धन ठेवलेस.
8.96.17
त्वं ह॒ त्यद॑प्रतिमा॒नमोजो॒ वज्रे॑ण वज्रिन्धृषि॒तो ज॑घन्थ ।
त्वं शुष्ण॒स्यावा॑तिरो॒ वध॑त्रै॒स्त्वं गा इ॑न्द्र॒ शच्येद॑विन्दः ॥
तूच, हे वज्रधारी, वज्राने त्या अतुलनीय बलाला मारलेस; हे धाडसी, शुष्णाचे प्रहार तू दूर केलेस. हे इंद्रा, तूच शक्तीने गाई मिळवलीस.
8.96.18
त्वं ह॒ त्यद्वृ॑षभ चर्षणी॒नां घ॒नो वृ॒त्राणां॑ तवि॒षो ब॑भूथ ।
त्वं सिन्धूँ॑रसृजस्तस्तभा॒नान्त्वम॒पो अ॑जयो दा॒सप॑त्नीः ॥
तू, हे वृषभा, गतिमानांचा मेघ आणि अडथळ्यांचा समर्थ विजेता झालास. अडवलेल्या नद्या तू मुक्त केल्यास; तू पाणी जिंकलेस, दासपती (दानवांना) पराभूत केलेस.
8.96.19
स सु॒क्रतू॒ रणि॑ता॒ यः सु॒तेषु॒ अनु॑त्तमन्यु॒र्यो अहे॑व रे॒वान् ।
य एक॒ इन्नर्यपां॑सि॒ कर्ता॒ स वृ॑त्र॒हा प्रतीद॒न्यमा॑हुः ॥
तोच उत्तम बुद्धीचा, सोमयज्ञांमध्ये आनंद देणारा, अनुपम क्रोध असलेला, दिवसांप्रमाणे संपन्न आहे. मानवांची कर्मे करणारा तोच एकटा आहे; वृत्राचा संहारक त्याला इतरांहून वेगळा म्हणतात.
8.96.20
स वृ॑त्र॒हेन्द्र॑श्चर्षणी॒धृत्तं सु॑ष्टु॒त्या हव्यं॑ हुवेम ।
स प्रा॑वि॒ता म॒घवा॑ नोऽधिव॒क्ता स वाज॑स्य श्रव॒स्य॑स्य दा॒ता ॥
तो वृत्राचा संहारक इंद्र, लोकांना धारण करणारा; त्याला उत्तम स्तुतीने आवाहन करण्यायोग्य म्हणून आपण बोलावू. तोच रक्षक, उदार, आमचा पक्ष घेणारा आहे; तोच बल आणि कीर्ती देणारा आहे.
8.96.21
स वृ॑त्र॒हेन्द्र॑ ऋभु॒क्षाः स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो हव्यो॑ बभूव ।
कृ॒ण्वन्नपां॑सि॒ नर्या॑ पु॒रूणि॒ सोमो॒ न पी॒तो हव्यः॒ सखि॑भ्यः ॥
तो वृत्राचा संहारक इंद्र, ऋभुक्षा, लगेच जन्मून आवाहन करण्यायोग्य झाला. माणसांची अनेक कर्मे करताना, प्राशन केलेल्या सोमाप्रमाणे, तो आपल्या मित्रांसाठी आवाहनयोग्य आहे.