Upaniṣads · Bṛhadāraṇyaka 1.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.4.1
(पुरुषविधब्राह्मणम् /आत्मब्राह्मणम् /सृष्टिब्राह्मणम् )
आत्मैवेदमग्र आसीत्पुरुषविधः ।
सोऽनुवीक्ष्य नान्यदात्मनोऽपश्यत् ।
सोऽहमस्मीत्यग्रे व्याहरत् ।
ततोऽहंनामाभवत् ।
तस्मादप्येतर्ह्यामन्त्रितोऽहमयमित्येवाग्र उक्त्वाथान्यन्नाम प्रब्रूते यदस्य भवति ।
स यत्पूर्वोऽस्मात्सर्वस्मात्सर्वान् पाप्मन औषत्तस्मात्पुरुषः ।
ओषति ह वै स तं योऽस्मात्पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥ १.४.१ ॥
(Brāhmaṇa de la forma de persona / Brāhmaṇa del ātman / Brāhmaṇa de la creación) Al principio esto era el ātman solamente, en forma de persona (puruṣa). Mirando a su alrededor, no vio nada fuera de sí mismo. Primero dijo: «Yo soy». De ahí surgió el nombre «yo» (aham). Por eso incluso ahora, cuando alguien es llamado, primero dice «yo soy este» y luego pronuncia el otro nombre que le pertenece. Porque quemó todos los males antes que todos los demás, es «puruṣa» (persona). Quema a quien desea estar antes que él; esto ocurre con quien así sabe.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.2
सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति ।
स हायमीक्षां चक्रे, यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु बिभेमीति ।
तत एवास्य भयं वीयाय ।
कस्माद्ध्यभेष्यत् ।
द्वितीयाद्वै भयं भवति ॥ १.४.२ ॥
Tuvo miedo. Por eso quien está solo tiene miedo. Reflexionó: «No hay nada fuera de mí. ¿Por qué entonces debería tener miedo?». Entonces su miedo se disipó. ¿Por qué iba a tener miedo? El miedo surge solo de un segundo.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.3
स वै नैव रेमे ।
तस्मादेकाकी न रमते ।
स द्वितीयमैच्छत् ।
स हैतावानास यथा स्त्रीपुमांसौ सम्परिष्वक्तौ ।
स इममेवात्मानं द्वेधापातयत् ।
ततः पतिश्च पत्नी चाभवताम् ।
तस्मादिदमर्धबृगलमिव स्व इति ह स्माह याज्ञवल्क्यः ।
तस्मादयमाकाशः स्त्रिया पूर्यत एव ।
तां समभवत् ।
ततो मनुष्या अजायन्त ॥ १.४.३ ॥
Él no encontró deleite. Por eso quien está solo no encuentra deleite. Deseó un segundo. Se hizo tan grande como un hombre y una mujer abrazados. Dividió este mismo ātman en dos. De ello surgieron marido y mujer. Por eso Yājñavalkya dijo: esto es como la mitad de una concha, la propia mitad. Por eso este espacio está lleno de mujer. Se unió a ella, y de ello nacieron los seres humanos.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.4
सो हेयमीक्षां चक्रे कथं नु मात्मन एव जनयित्वा सम्भवति ।
हन्त तिरोऽसानीति ।
सा गौरभवद्वृषभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततो गावोऽजायन्त ।
वडवेतराभवदश्ववृष इतरः ।
गर्दभीतरा गर्दभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
तत एकशफमजायत ।
अजेतराभवद्बस्त इतरः ।
अविरितरा मेष इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततोऽजावयो ऽजायन्त ।
एवमेव यदिदं किञ्च मिथुनमा पिपीलिकाभ्यस्तत्सर्वमसृजत ॥ १.४.४ ॥
Reflexionó: ¿cómo puedo nacer solo de mí mismo? Bien, que me oculte. Ella se hizo vaca, y el otro toro. Se unió a ella, y de ahí nacieron las vacas. Ella se hizo yegua y el otro semental; se hizo asna y el otro asno. Se unió a ella, y de ahí nacieron los animales de un solo casco. Ella se hizo cabra y el otro macho cabrío; se hizo oveja y el otro carnero. Se unió a ella, y de ahí nacieron cabras y ovejas. Así creó cada pareja que existe aquí, hasta la hormiga.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.5
सोऽवेदहं वाव सृष्टिरस्म्यहं हीदं सर्वमसृक्षीति ।
ततः सृष्टिरभवत् ।
सृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.५ ॥
Supo: en verdad yo soy la creación, pues he creado todo esto. Entonces hubo creación. Quien así lo sabe llega a ser en esta creación.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.6
अथेत्यभ्यमन्थत् ।
स मुखाच्च योनेर्हस्ताभ्यां चाग्निमसृजत ।
तस्मादेतदुभयमलोमकमन्तरतः ।
अलोमका हि योनिरन्तरतः ।
तद्यदिदमाहुरमुं यजामुं यजेत्येकैकं देवमेतस्यैव सा विसृष्टिः ।
एष उ ह्येव सर्वे देवाः ।
अथ यत्किञ्चेदमार्द्रं तद्रेतसोऽसृजत ।
तदु सोम ।
एतावद्वा इदं सर्वमन्नं चैवान्नादश्च ।
सोम एवान्नमग्निरन्नादः ।
सैषा ब्रह्मणोऽतिसृष्टिः ।
यच्छ्रेयसो देवानसृजताथ यन्मर्त्यः सन्नमृतानसृजत तस्मादतिसृष्टिर् ।
अतिसृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.६ ॥
Entonces frotó. De su boca, de la matriz y de sus manos creó el fuego. Por eso estos dos son lampiños por dentro, pues la matriz es lampiña por dentro. En cuanto a lo que se dice: 'Sacrifica a este, sacrifica a aquel', cada dios es solo su emisión, pues él mismo es todos los dioses. Lo que aquí es húmedo lo creó del semen; eso es Soma. Todo esto es alimento y el que come el alimento: Soma es alimento, Agni el que come. Esta es la creación excesiva de Brahman, pues creó a los dioses excelentes y luego, siendo mortal, creó a los inmortales; por eso es una creación excesiva. Quien así lo sabe llega a ser en esta creación excesiva.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.7
तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत् ।
तन्नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियतासौ नामायमिदंरूप इति ।
तदिदमप्येतर्हि नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियत असौ नामायमिदंरूप इति ।
स एष इह प्रविष्ट आ नखाग्रेभ्यो यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितः स्याद्विश्वम्भरो वा विश्वम्भरकुलाये ।
तं न पश्यन्ति ।
अकृत्स्नो हि सः प्राणन्नेव प्राणो नाम भवति ।
वदन् वाक्पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्छ्रोत्रं मन्वानो मनः ।
तान्यस्यैतानि कर्मनामान्येव ।
स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेद ।
अकृत्स्नो ह्येषोऽत एकैकेन भवति ।
आत्मेत्येवोपासीत ।
अत्र ह्येते सर्व एकं भवन्ति ।
तदेतत्पदनीयमस्य सर्वस्य यदयमात्मा ।
अनेन ह्येतत्सर्वं वेद ।
यथा ह वै पदेनानुविन्देदेवं कीर्तिं श्लोकं विन्दते य एवं वेद ॥ १.४.७ ॥
Esto estaba antes sin diferenciar. Se diferenció solo por nombre y forma, diciendo: 'este es el que tiene este nombre y esta forma'. Incluso ahora se diferencia solo por nombre y forma. Él ha entrado aquí hasta la punta de las uñas, como una navaja puesta en su estuche, o como Viśvambhara (el fuego) en su nido. No lo ven, porque es incompleto. Al respirar se llama aliento (prāṇa); al hablar, palabra; al ver, ojo; al oír, oído; al pensar, mente. Estos son solo nombres de sus acciones. Quien lo venera como cada uno por separado no lo conoce, pues por cada uno queda incompleto. Así pues, se debe venerar solo como ātman, pues en él todos estos se hacen uno. Esta es la huella de todo esto, es decir, este ātman. Por él se conoce todo, como se encuentra lo perdido siguiendo sus huellas. Quien así lo conoce obtiene fama y renombre.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.8
तदेतत्प्रेयः पुत्रात्प्रेयो वित्तात्प्रेयोऽन्यस्मात्सर्वस्मादन्तरतरं यदयमात्मा ।
स योऽन्यमात्मनः प्रियं ब्रुवाणं ब्रूयात्प्रियं रोत्स्यतीतीश्वरो ह तथैव स्यात् ।
आत्मानमेव प्रियमुपासीत ।
स य आत्मानमेव प्रियमुपास्ते न हास्य प्रियं प्रमायुकं भवति ॥ १.४.८ ॥
Este ātman es más querido que un hijo, más querido que la riqueza, más querido que todas las otras cosas, y más íntimo que todo. Si alguien dijera a quien llama querido algo distinto de su ātman: 'Tu querido perecerá', así sucedería en verdad. Hay que venerar al ātman solo como querido. Quien venera al ātman solo como querido, su querido no perece.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.9
तदाहुर्यद्ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्तो मनुष्या मन्यन्ते ।
किमु तद्ब्रह्मावेद्यस्मात्तत्सर्वमभवदिति ॥ १.४.९ ॥
Se dice: los hombres que van a llegar a ser todo por el conocimiento del brahman piensan así. Pero ¿qué es ese brahman no conocido, del cual surgió todo aquello?
Bṛhadāraṇyaka 1.4.10
ब्रह्म वा इदमग्र आसीत् ।
तदात्मानमेवावेत् ।
अहं ब्रह्मास्मीति ।
तस्मात्तत्सर्वमभवत् ।
तद्यो यो देवानां प्रत्यबुध्यत स एव तदभवत् ।
तथर्षीनाम् ।
तथा मनुष्याणाम् ।
तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदेऽहं मनुरभवं सूर्यश्चेति ।
तदिदमप्येतर्हि य एवं वेदाहं ब्रह्मास्मीति स इदं सर्वं भवति ।
तस्य ह न देवाश्चनाभूत्या ईशते ।
आत्मा ह्येषां स भवति ।
अथ योऽन्यां देवतामुपास्तेऽन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेद ।
यथा पशुरेवं स देवानाम् ।
यथा ह वै बहवः पशवो मनुष्यं भुञ्ज्युरेवमेकैकः पुरुषो देवान् भुनक्ति ।
एकस्मिन्नेव पशावादीयमानेऽप्रियं भवति किमु बहुषु ।
तस्मादेषां तन्न प्रियं यदेतन्मनुष्या विद्युः ॥ १.४.१० ॥
Al principio esto era solo brahman. Solo se conocía a sí mismo, diciendo: "Yo soy brahman." Por eso se convirtió en todas las cosas. Quien entre los dioses despertó a esto llegó a ser precisamente eso; lo mismo entre los videntes y entre los humanos. Viendo esto, el vidente Vāmadeva comprendió: "Me convertí en Manu, y me convertí en el sol." Aun ahora, quien así sabe, "yo soy brahman", llega a ser todo esto. Los dioses no pueden impedir su prosperidad, pues él se convierte en su ātman. Pero quien adora a otra deidad, pensando "él es uno, yo soy otro", no sabe. Es como una bestia para los dioses. Así como muchas bestias sirven de alimento al ser humano, así cada persona alimenta a los dioses. Si se quita siquiera una bestia, causa displacer; cuánto más si se quitan muchas. Por eso no agrada a los dioses que los humanos sepan esto.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.11
ब्रह्म वा इदमग्र आसीदेकमेव ।
तदेकं सन्न व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत क्षत्रं, यान्येतानि देवत्रा क्षत्राणीन्द्रो वरुणः सोमो रुद्रः पर्जन्यो यमो मृत्युरीशान इति ।
तस्मात्क्षत्रात्परं नास्ति ।
तस्माद्ब्राह्मणः क्षत्रियं अधस्तादुपास्ते राजसूये ।
क्षत्र एव तद्यशो दधाति ।
सैषा क्षत्रस्य योनिर्यद्ब्रह्म ।
तस्माद्यद्यपि राजा परमतां गच्छति ब्रह्मैवान्तत उपनिश्रयति स्वां योनिम् ।
य उ एनं हिनस्ति स्वां स योनिमृच्छति ।
स पापीयान् भवति यथा श्रेयांसं हिंसित्वा ॥ १.४.११ ॥
Al principio esto era únicamente brahman, uno. Siendo uno, no prosperó. Entonces creó una forma superior, el kṣatra, los poderes gobernantes entre los dioses: Indra, Varuṇa, Soma, Rudra, Parjanya, Yama, la Muerte e Īśāna. Por eso no hay nada más alto que el kṣatra. Por esta razón el brahmín, en la consagración real, honra al kṣatriya, sentándolo por debajo de sí. Solo en el kṣatra pone su gloria. Esta es la fuente del kṣatra, que es brahman. Por tanto, aunque un rey alcance el rango más alto, al final se refugia en el propio brahman, su fuente. Quien lo daña destruye su propia fuente, y se vuelve más perverso, como quien ha matado a un hombre superior.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.12
स नैव व्यभवत् ।
स विशमसृजत ।
यान्येतानि देवजातानि गणश आख्यायन्ते वसवो रुद्रा आदित्या विश्वे देवा मरुत इति ॥ १.४.१२ ॥
Aun así no prosperó. Entonces creó el vis, el pueblo, la clase del pueblo llano. Estas clases de dioses, nombradas por grupos: los Vasus, los Rudras, los Ādityas, los Viśve Devāḥ y los Maruts.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.13
स नैव व्यभवत् ।
स शौद्रं वर्णमसृजत पूषणम् ।
इयं वै पूषा ।
इयं हीदं सर्वं पुष्यति यदिदं किञ्च ॥ १.४.१३ ॥
Aun así no prosperó. Entonces creó la clase śūdra y a Pūṣan. Esta tierra es Pūṣan, pues nutre todo lo que existe aquí.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.14
स नैव व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत धर्मम् ।
तदेतत्क्षत्रस्य क्षत्रं यद्धर्मः ।
तस्माद्धर्मात्परं नास्ति ।
अथो अबलीयान् बलीयांसमाशंसते धर्मेण ।
यथा राज्ञैवम् ।
यो वै स धर्मः सत्यं वै तत् ।
तस्मात्सत्यं वदन्तमाहुर्धर्मं वदतीति ।
धर्मं वा वदन्तं सत्यं वदतीति ।
एतद्ध्येवैतदुभयं भवति ॥ १.४.१४ ॥
Él no prosperó plenamente. Entonces creó una forma superior, el dharma. Eso es el poder del poder gobernante, que es el dharma. Por ello no hay nada superior al dharma. Además, el débil busca vencer al fuerte por medio del dharma, como lo hace por medio del rey. Lo que es dharma es en verdad satya. Por eso se dice del que habla la verdad que habla el dharma, y del que habla el dharma que habla la verdad. Ambos son en efecto uno.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.15
तदेतद्ब्रह्म क्षत्रं विट्शूद्रः ।
तदग्निनैव देवेषु ब्रह्माभवद्ब्राह्मणो मनुष्येषु, क्षत्रियेण क्षत्रियः, वैश्येन वैश्यः, शूद्रेण शूद्रः ।
तस्मादग्नावेव देवेषु लोकमिच्छन्ते ब्राह्मणे मनुष्येषु ।
एताभ्यां हि रूपाभ्यां ब्रह्माभवत् ।
अथ यो ह वा अस्माल्लोकात्स्वं लोकमदृष्ट्वा प्रैति स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाननूक्तोऽन्यद्वा कर्माकृतम् ।
यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एव ।
आत्मानमेव लोकमुपासीत ।
स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते ।
अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत्कामयते तत्तत्सृजते ॥ १.४.१५ ॥
Esto es brahman, el kṣatra, el viś y el śūdra. Por el fuego solo, brahman llegó a ser brahman entre los dioses; entre los hombres llegó a ser el brāhmaṇa. Por el kṣatriya llegó a ser kṣatriya, por el vaiśya vaiśya, por el śūdra śūdra. Por eso los hombres desean un mundo entre los dioses solo en el fuego, y entre los hombres en el brāhmaṇa. Por estas dos formas llegó a ser brahman. Quien parte de este mundo sin ver su propio mundo, sin conocerlo, no lo disfruta, como un Veda no recitado o una acción no hecha. Aunque quien no lo conoce realice una gran acción meritoria, al fin ésta se agota. Debe meditarse en el ātman solo como mundo. Quien medita en el ātman solo como mundo, su acción no se agota; pues de este ātman solo crea cuanto desea.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.16
अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः ।
स यज्जुहोति यद्यजते तेन देवानां लोकः ।
अथ यदनुब्रूते तेन ऋषीणाम् ।
अथ यत्पितृभ्यो निपृणाति यत्प्रजामिच्छते तेन पितॄणाम् ।
अथ यन्मनुष्यान् वासयते यदेभ्योऽशनं ददाति तेन मनुष्याणाम् ।
अथ यत्पशुभ्यस्तृणोदकं विन्दति तेन पशूनाम् ।
यदस्य गृहेषु श्वापदा वयांस्या पिपीलिकाभ्य उपजीवन्ति तेन तेषां लोकः ।
यथा ह वै स्वाय लोकायारिष्टिमिच्छेत् ।
एवं हैवंविदे सर्वदा सर्वाणि भूतान्यरिष्टिमिच्छन्ति ।
तद्वा एतद्विदितं मीमांसितम् ॥ १.४.१६ ॥
Además, este ātman es el mundo de todos los seres. Quien ofrece oblaciones y sacrificios, por ello es el mundo de los dioses; quien recita, por ello es el mundo de los sabios; quien ofrece alimento y libación a los padres y desea descendencia, por ello es el mundo de los padres; quien da morada a los hombres y les da alimento, por ello es el mundo de los hombres; quien encuentra hierba y agua para los animales, por ello es el mundo de los animales. Las fieras, aves y hormigas que viven de sus casas son su mundo. Así como uno desea el bien para su propio mundo, así para quien sabe de este modo todos los seres siempre desean el bien. Esto ha sido en verdad conocido y examinado.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.17
आत्मैवेदमग्र आसीदेक एव ।
सोऽकामयत जाया मे स्यादथ प्रजायेय ।
अथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
एतावान् वै कामः ।
नेच्छंश्चनातो भूयो विन्देत् ।
तस्मादप्येतर्ह्येकाकी कामयते जाया मे स्यादथ प्रजायेयाथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
स यावदप्येतेषामेकैकं न प्राप्नोत्यकृत्स्न एव तावन्मन्यते ।
तस्यो कृत्स्नता ।
मन एवास्यात्मा ।
वाग्जाया ।
प्राणः प्रजा ।
चक्षुर्मानुषं वित्तम् ।
चक्षुषा हि तद्विन्दते ।
श्रोत्रं दैवम् ।
श्रोत्रेण हि तच्छृणोति ।
आत्मैवास्य कर्म ।
आत्मना हि कर्म करोति ।
स एष पाङ्क्तो यज्ञः ।
पाङ्क्तः पशुः ।
पाङ्क्तः पुरुषः ।
पाङ्क्तमिदं सर्वं यदिदं किञ्च ।
तदिदं सर्वमाप्नोति य एवं वेद ॥ १.४.१७ ॥
Al principio esto era solo el ātman, uno solamente. Deseó: que haya para mí una esposa, entonces tendré descendencia; que haya para mí riqueza, entonces realizaré acción. Tal es, en verdad, el deseo. Aun deseando, no se obtiene más que esto. Por eso, incluso ahora, quien está solo desea: que haya para mí una esposa, para tener descendencia; que haya para mí riqueza, para realizar acción. Hasta que obtiene cada una de ellas, se considera incompleto. Su completitud es esta: la mente es su ātman, la palabra es su esposa, el aliento (prāṇa) es su descendencia, el ojo es su riqueza humana, pues por el ojo la obtiene; el oído es su riqueza divina, pues por el oído la escucha; el ātman es su acción, pues por el ātman actúa. Este es el sacrificio de la fila de cinco; el animal es la fila de cinco; la persona es la fila de cinco. Todo esto que existe es la fila de cinco. Quien así lo conoce obtiene todo esto.