ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Bṛhadāraṇyaka 1.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.4.1
(पुरुषविधब्राह्मणम् /आत्मब्राह्मणम् /सृष्टिब्राह्मणम् )
आत्मैवेदमग्र आसीत्पुरुषविधः ।
सोऽनुवीक्ष्य नान्यदात्मनोऽपश्यत् ।
सोऽहमस्मीत्यग्रे व्याहरत् ।
ततोऽहंनामाभवत् ।
तस्मादप्येतर्ह्यामन्त्रितोऽहमयमित्येवाग्र उक्त्वाथान्यन्नाम प्रब्रूते यदस्य भवति ।
स यत्पूर्वोऽस्मात्सर्वस्मात्सर्वान् पाप्मन औषत्तस्मात्पुरुषः ।
ओषति ह वै स तं योऽस्मात्पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥ १.४.१ ॥
(ಪುರುಷವಿಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ / ಆತ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ / ಸೃಷ್ಟಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿತ್ತು, ಪುರುಷ ರೂಪದಲ್ಲಿ. ಅವನು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದಾಗ ತನಗಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. 'ನಾನಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದನು. ಅದರಿಂದ 'ಅಹಂ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಕರೆದಾಗ 'ನಾನು ಇವನು' ಎಂದು ಮೊದಲು ಹೇಳಿ ನಂತರ ಅವನ ಬೇರೆ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಮೊದಲು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ 'ಪುರುಷ'. ಇವನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಇರಲು ಬಯಸುವವನನ್ನು ಅವನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.2
सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति ।
स हायमीक्षां चक्रे, यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु बिभेमीति ।
तत एवास्य भयं वीयाय ।
कस्माद्ध्यभेष्यत् ।
द्वितीयाद्वै भयं भवति ॥ १.४.२ ॥
ಅವನು ಭಯಪಟ್ಟನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಾಂಗಿಯಾದವನು ಭಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ನನಗಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ, ನಾನೇಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕು?' ಆಗ ಅವನ ಭಯ ಮಾಯವಾಯಿತು. ಅವನು ಯಾಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕಿತ್ತು? ಭಯ ಎರಡನೆಯದರಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.3
स वै नैव रेमे ।
तस्मादेकाकी न रमते ।
स द्वितीयमैच्छत् ।
स हैतावानास यथा स्त्रीपुमांसौ सम्परिष्वक्तौ ।
स इममेवात्मानं द्वेधापातयत् ।
ततः पतिश्च पत्नी चाभवताम् ।
तस्मादिदमर्धबृगलमिव स्व इति ह स्माह याज्ञवल्क्यः ।
तस्मादयमाकाशः स्त्रिया पूर्यत एव ।
तां समभवत् ।
ततो मनुष्या अजायन्त ॥ १.४.३ ॥
ಅವನು ಆನಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವವನು ಆನಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷರು ಗಾಢವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಅವನು ಆದನು. ಅವನು ಈ ಆತ್ಮನನ್ನೇ ಎರಡಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಅದರಿಂದ ಪತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಉಂಟಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಇದು ತನ್ನ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮಾತ್ರ, ಶಂಖದ ಅರ್ಧದಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಕಾಶ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಸಂಗಮಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಹುಟ್ಟಿದರು.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.4
सो हेयमीक्षां चक्रे कथं नु मात्मन एव जनयित्वा सम्भवति ।
हन्त तिरोऽसानीति ।
सा गौरभवद्वृषभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततो गावोऽजायन्त ।
वडवेतराभवदश्ववृष इतरः ।
गर्दभीतरा गर्दभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
तत एकशफमजायत ।
अजेतराभवद्बस्त इतरः ।
अविरितरा मेष इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततोऽजावयो ऽजायन्त ।
एवमेव यदिदं किञ्च मिथुनमा पिपीलिकाभ्यस्तत्सर्वमसृजत ॥ १.४.४ ॥
ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: ನನ್ನ ಸ್ವಂತದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ನಾನು ಹೇಗೆ ಇರುವುದು? ಸರಿ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಮರೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಅವಳು ಹಸುವಾದಳು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಎತ್ತು. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಸಂಗಮಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಹಸುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವಳು ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆಯಾದಳು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗಂಡು ಕುದುರೆ; ಅವಳು ಹೆಣ್ಣು ಕತ್ತೆಯಾದಳು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗಂಡು ಕತ್ತೆ. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದನು; ಅದರಿಂದ ಏಕಶಫ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವಳು ಹೆಣ್ಣು ಮೇಕೆಯಾದಳು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗಂಡು ಮೇಕೆ; ಅವಳು ಕುರಿಯಾದಳು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಟಗರು. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದನು; ಅದರಿಂದ ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಹೀಗೆ ಇರುವೆಯವರೆಗೆ ಯಾವ ಜೋಡಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.5
सोऽवेदहं वाव सृष्टिरस्म्यहं हीदं सर्वमसृक्षीति ।
ततः सृष्टिरभवत् ।
सृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.५ ॥
ಅವನು ತಿಳಿದನು: ನಾನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆನು. ಆಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಯಿತು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.6
अथेत्यभ्यमन्थत् ।
स मुखाच्च योनेर्हस्ताभ्यां चाग्निमसृजत ।
तस्मादेतदुभयमलोमकमन्तरतः ।
अलोमका हि योनिरन्तरतः ।
तद्यदिदमाहुरमुं यजामुं यजेत्येकैकं देवमेतस्यैव सा विसृष्टिः ।
एष उ ह्येव सर्वे देवाः ।
अथ यत्किञ्चेदमार्द्रं तद्रेतसोऽसृजत ।
तदु सोम ।
एतावद्वा इदं सर्वमन्नं चैवान्नादश्च ।
सोम एवान्नमग्निरन्नादः ।
सैषा ब्रह्मणोऽतिसृष्टिः ।
यच्छ्रेयसो देवानसृजताथ यन्मर्त्यः सन्नमृतानसृजत तस्मादतिसृष्टिर् ।
अतिसृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.६ ॥
ನಂತರ ಅವನು ಮಥಿಸಿದನು. ಬಾಯಿಯಿಂದ, ಯೋನಿಯಿಂದ, ಕೈಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆರಡೂ ಒಳಗೆ ರೋಮರಹಿತವಾಗಿವೆ. 'ಇಂತಹ ದೇವರನ್ನು ಯಜಿಸು, ಇಂತಹ ದೇವರನ್ನು ಯಜಿಸು' ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವತೆಯೂ ಇವನ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ; ಏಕೆಂದರೆ ಇವನೇ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಆರ್ದ್ರವಾದುದನ್ನು ಅವನು ರೇತಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅದು ಸೋಮ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಅನ್ನಾದನೂ; ಸೋಮ ಅನ್ನ, ಅಗ್ನಿ ಅನ್ನಾದ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅತಿಸೃಷ್ಟಿ; ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ನಂತರ ಮರ್ತ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಮರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅತಿಸೃಷ್ಟಿ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಈ ಅತಿಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.7
तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत् ।
तन्नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियतासौ नामायमिदंरूप इति ।
तदिदमप्येतर्हि नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियत असौ नामायमिदंरूप इति ।
स एष इह प्रविष्ट आ नखाग्रेभ्यो यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितः स्याद्विश्वम्भरो वा विश्वम्भरकुलाये ।
तं न पश्यन्ति ।
अकृत्स्नो हि सः प्राणन्नेव प्राणो नाम भवति ।
वदन् वाक्पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्छ्रोत्रं मन्वानो मनः ।
तान्यस्यैतानि कर्मनामान्येव ।
स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेद ।
अकृत्स्नो ह्येषोऽत एकैकेन भवति ।
आत्मेत्येवोपासीत ।
अत्र ह्येते सर्व एकं भवन्ति ।
तदेतत्पदनीयमस्य सर्वस्य यदयमात्मा ।
अनेन ह्येतत्सर्वं वेद ।
यथा ह वै पदेनानुविन्देदेवं कीर्तिं श्लोकं विन्दते य एवं वेद ॥ १.४.७ ॥
ಅದು ಮೊದಲು ಅವ್ಯಾಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ನಾಮ ಮತ್ತು ರೂಪದಿಂದಲೇ ಅದು ವ್ಯಾಕೃತವಾಯಿತು; 'ಇವನು ಈ ಹೆಸರಿನವನು, ಈ ರೂಪದವನು' ಎಂದು. ಈಗಲೂ ಅದು ನಾಮ ಮತ್ತು ರೂಪದಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಉಗುರಿನ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಕತ್ತಿ ತನ್ನ ಒರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ, ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಂಭರ (ಅಗ್ನಿ) ತನ್ನ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ. ಅವನನ್ನು ಜನರು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅಪೂರ್ಣ; ಉಸಿರಾಡುವಾಗ ಅವನು 'ಪ್ರಾಣ', ಮಾತನಾಡುವಾಗ 'ವಾಕ್', ನೋಡುವಾಗ 'ಚಕ್ಷು', ಕೇಳುವಾಗ 'ಶ್ರೋತ್ರ', ಯೋಚಿಸುವಾಗ 'ಮನಸ್ಸು' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇವು ಅವನ ಕರ್ಮಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮಾತ್ರ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದನ್ನೇ ಉಪಾಸಿಸುವವನು ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ಆತ್ಮ' ಎಂದೇ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಈ ಸರ್ವದ ಆಧಾರ, ಅಂದರೆ ಈ ಆತ್ಮ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತಿನಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದದ್ದು ಸಿಗುವಂತೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವವನು ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.8
तदेतत्प्रेयः पुत्रात्प्रेयो वित्तात्प्रेयोऽन्यस्मात्सर्वस्मादन्तरतरं यदयमात्मा ।
स योऽन्यमात्मनः प्रियं ब्रुवाणं ब्रूयात्प्रियं रोत्स्यतीतीश्वरो ह तथैव स्यात् ।
आत्मानमेव प्रियमुपासीत ।
स य आत्मानमेव प्रियमुपास्ते न हास्य प्रियं प्रमायुकं भवति ॥ १.४.८ ॥
ಈ ಆತ್ಮವು ಮಗನಿಗಿಂತ ಪ್ರಿಯ, ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ಪ್ರಿಯ, ಇತರ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನದು. ತನ್ನ ಆತ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಹೇಳುವವನಿಗೆ, 'ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ನಾಶವಾಗುವುದು' ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೆ ಆಗಬಹುದು. ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಪಾಸಿಸುವವನ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.9
तदाहुर्यद्ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्तो मनुष्या मन्यन्ते ।
किमु तद्ब्रह्मावेद्यस्मात्तत्सर्वमभवदिति ॥ १.४.९ ॥
ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ತಿಳಿಯದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಾವುದು, ಅದರಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಯಿತು?
Bṛhadāraṇyaka 1.4.10
ब्रह्म वा इदमग्र आसीत् ।
तदात्मानमेवावेत् ।
अहं ब्रह्मास्मीति ।
तस्मात्तत्सर्वमभवत् ।
तद्यो यो देवानां प्रत्यबुध्यत स एव तदभवत् ।
तथर्षीनाम् ।
तथा मनुष्याणाम् ।
तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदेऽहं मनुरभवं सूर्यश्चेति ।
तदिदमप्येतर्हि य एवं वेदाहं ब्रह्मास्मीति स इदं सर्वं भवति ।
तस्य ह न देवाश्चनाभूत्या ईशते ।
आत्मा ह्येषां स भवति ।
अथ योऽन्यां देवतामुपास्तेऽन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेद ।
यथा पशुरेवं स देवानाम् ।
यथा ह वै बहवः पशवो मनुष्यं भुञ्ज्युरेवमेकैकः पुरुषो देवान् भुनक्ति ।
एकस्मिन्नेव पशावादीयमानेऽप्रियं भवति किमु बहुषु ।
तस्मादेषां तन्न प्रियं यदेतन्मनुष्या विद्युः ॥ १.४.१० ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ತನ್ನನ್ನೇ ತಿಳಿಯಿತು: "ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ" ಎಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಆಯಿತು. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡರೋ ಅವರೇ ಅದಾದರು. ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿ ವಾಮದೇವನು ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ಮನುವಾದೆ, ಸೂರ್ಯನೂ ಆದೆ." ಇಂದೂ ಹೀಗೆ "ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ" ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಇದೆಲ್ಲವೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾರರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅವರ ಆತ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬೇರೆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ "ಅವನು ಬೇರೆ, ನಾನು ಬೇರೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಯದವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪಶುವಿನಂತೆ. ಅನೇಕ ಪಶುಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಮನುಷ್ಯನೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಪಶುವನ್ನು ಕಸಿದರೂ ದುಃಖ; ಹಲವನ್ನು ಕಸಿದರೆ ಹೇಳಬೇಕೇ? ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.11
ब्रह्म वा इदमग्र आसीदेकमेव ।
तदेकं सन्न व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत क्षत्रं, यान्येतानि देवत्रा क्षत्राणीन्द्रो वरुणः सोमो रुद्रः पर्जन्यो यमो मृत्युरीशान इति ।
तस्मात्क्षत्रात्परं नास्ति ।
तस्माद्ब्राह्मणः क्षत्रियं अधस्तादुपास्ते राजसूये ।
क्षत्र एव तद्यशो दधाति ।
सैषा क्षत्रस्य योनिर्यद्ब्रह्म ।
तस्माद्यद्यपि राजा परमतां गच्छति ब्रह्मैवान्तत उपनिश्रयति स्वां योनिम् ।
य उ एनं हिनस्ति स्वां स योनिमृच्छति ।
स पापीयान् भवति यथा श्रेयांसं हिंसित्वा ॥ १.४.११ ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಏಕವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಏಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪವಾದ ಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು — ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಶಕ್ತಿಗಳು: ಇಂದ್ರ, ವರುಣ, ಸೋಮ, ರುದ್ರ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಯಮ, ಮೃತ್ಯು, ಈಶಾನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜಸೂಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ತನಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಕೂರಿಸಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅವನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಕ್ಷತ್ರದ ಮೂಲವಾದ ಬ್ರಹ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಮೂಲವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವವನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮೂಲವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಕೊಂದವನಂತೆ ಮಹಾಪಾಪಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.12
स नैव व्यभवत् ।
स विशमसृजत ।
यान्येतानि देवजातानि गणश आख्यायन्ते वसवो रुद्रा आदित्या विश्वे देवा मरुत इति ॥ १.४.१२ ॥
ಅವನು ಇನ್ನೂ ವೃದ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನು ವಿಶ್, ಅಂದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು (ವೈಶ್ಯ ವರ್ಗ) ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ದೇವಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಗಣಗಳಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ: ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಆದಿತ್ಯರು, ವಿಶ್ವೇದೇವರು ಮತ್ತು ಮರುತರು.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.13
स नैव व्यभवत् ।
स शौद्रं वर्णमसृजत पूषणम् ।
इयं वै पूषा ।
इयं हीदं सर्वं पुष्यति यदिदं किञ्च ॥ १.४.१३ ॥
ಅವನು ಇನ್ನೂ ವೃದ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನು ಶೂದ್ರ ವರ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಪೂಷಣನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಪೂಷಣ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇದೇ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.14
स नैव व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत धर्मम् ।
तदेतत्क्षत्रस्य क्षत्रं यद्धर्मः ।
तस्माद्धर्मात्परं नास्ति ।
अथो अबलीयान् बलीयांसमाशंसते धर्मेण ।
यथा राज्ञैवम् ।
यो वै स धर्मः सत्यं वै तत् ।
तस्मात्सत्यं वदन्तमाहुर्धर्मं वदतीति ।
धर्मं वा वदन्तं सत्यं वदतीति ।
एतद्ध्येवैतदुभयं भवति ॥ १.४.१४ ॥
ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅದೇ ಕ್ಷತ್ರದ ಕ್ಷತ್ರ, ಅಂದರೆ ಧರ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು ಇಲ್ಲ. ದುರ್ಬಲನು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಬಲಶಾಲಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮವೇ ಸತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯುವವನನ್ನು ಧರ್ಮವನ್ನು ನುಡಿಯುವವನೆಂದೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ನುಡಿಯುವವನನ್ನು ಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯುವವನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.15
तदेतद्ब्रह्म क्षत्रं विट्शूद्रः ।
तदग्निनैव देवेषु ब्रह्माभवद्ब्राह्मणो मनुष्येषु, क्षत्रियेण क्षत्रियः, वैश्येन वैश्यः, शूद्रेण शूद्रः ।
तस्मादग्नावेव देवेषु लोकमिच्छन्ते ब्राह्मणे मनुष्येषु ।
एताभ्यां हि रूपाभ्यां ब्रह्माभवत् ।
अथ यो ह वा अस्माल्लोकात्स्वं लोकमदृष्ट्वा प्रैति स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाननूक्तोऽन्यद्वा कर्माकृतम् ।
यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एव ।
आत्मानमेव लोकमुपासीत ।
स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते ।
अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत्कामयते तत्तत्सृजते ॥ १.४.१५ ॥
ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಕ್ಷತ್ರ, ವಿಟ್ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರ. ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಾದನು; ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದನು. ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು, ವೈಶ್ಯನಿಂದ ವೈಶ್ಯನು, ಶೂದ್ರನಿಂದ ಶೂದ್ರನು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿಯೇ ಲೋಕವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾಯಿತು. ಈ ಲೋಕದಿಂದ ತನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡದೆ ಹೋಗುವವನು, ತಿಳಿಯದವನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವೇದವನ್ನು ಪಠಿಸದವನಂತೆ, ಅಥವಾ ಮಾಡದ ಬೇರೆ ಕರ್ಮದಂತೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯದವನು ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನನ್ನೇ ಲೋಕವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಆತ್ಮನನ್ನೇ ಲೋಕವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸುವವನ ಕರ್ಮ ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಆತ್ಮನಿಂದಲೇ ಅವನು ಬಯಸಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.16
अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः ।
स यज्जुहोति यद्यजते तेन देवानां लोकः ।
अथ यदनुब्रूते तेन ऋषीणाम् ।
अथ यत्पितृभ्यो निपृणाति यत्प्रजामिच्छते तेन पितॄणाम् ।
अथ यन्मनुष्यान् वासयते यदेभ्योऽशनं ददाति तेन मनुष्याणाम् ।
अथ यत्पशुभ्यस्तृणोदकं विन्दति तेन पशूनाम् ।
यदस्य गृहेषु श्वापदा वयांस्या पिपीलिकाभ्य उपजीवन्ति तेन तेषां लोकः ।
यथा ह वै स्वाय लोकायारिष्टिमिच्छेत् ।
एवं हैवंविदे सर्वदा सर्वाणि भूतान्यरिष्टिमिच्छन्ति ।
तद्वा एतद्विदितं मीमांसितम् ॥ १.४.१६ ॥
ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಆತ್ಮನೇ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಲೋಕವು. ಅವನು ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅನುವಚನ (ವೇದಪಠನ) ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಋಷಿಗಳ ಲೋಕ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವುದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳ ಲೋಕ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ ನೀಡಿ ಅನ್ನ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಲೋಕ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪಶುಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರು ದೊರಕಿಸುವುದರಿಂದ ಪಶುಗಳ ಲೋಕ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಇರುವೆಗಳು ಜೀವಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಲೋಕ ಆಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವಂತೆ, ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಸದಾ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ವಿಚಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.17
आत्मैवेदमग्र आसीदेक एव ।
सोऽकामयत जाया मे स्यादथ प्रजायेय ।
अथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
एतावान् वै कामः ।
नेच्छंश्चनातो भूयो विन्देत् ।
तस्मादप्येतर्ह्येकाकी कामयते जाया मे स्यादथ प्रजायेयाथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
स यावदप्येतेषामेकैकं न प्राप्नोत्यकृत्स्न एव तावन्मन्यते ।
तस्यो कृत्स्नता ।
मन एवास्यात्मा ।
वाग्जाया ।
प्राणः प्रजा ।
चक्षुर्मानुषं वित्तम् ।
चक्षुषा हि तद्विन्दते ।
श्रोत्रं दैवम् ।
श्रोत्रेण हि तच्छृणोति ।
आत्मैवास्य कर्म ।
आत्मना हि कर्म करोति ।
स एष पाङ्क्तो यज्ञः ।
पाङ्क्तः पशुः ।
पाङ्क्तः पुरुषः ।
पाङ्क्तमिदं सर्वं यदिदं किञ्च ।
तदिदं सर्वमाप्नोति य एवं वेद ॥ १.४.१७ ॥
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿತ್ತು, ಏಕನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಯಸಿದನು: ನನಗೆ ಪತ್ನಿ ಇರಲಿ, ಆಗ ನಾನು ಸಂತಾನ ಪಡೆಯುವೆನು, ಆಮೇಲೆ ನನಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಇರಲಿ, ಆಮೇಲೆ ನಾನು ಕರ್ಮ ಮಾಡುವೆನು. ಇಷ್ಟೇ ಕಾಮನೆ. ಬಯಸಿದರೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಅವನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗಲೂ ಒಂಟಿಯಾದವನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ: ನನಗೆ ಪತ್ನಿ ಇರಲಿ, ನಂತರ ಸಂತಾನ, ನಂತರ ಸಂಪತ್ತು, ನಂತರ ಕರ್ಮ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದನ್ನೂ ಪಡೆಯದವರೆಗೆ ಅವನು ಅಪೂರ್ಣನೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪೂರ್ಣತೆ ಹೀಗಿದೆ: ಮನಸ್ಸೇ ಅವನ ಆತ್ಮ, ವಾಕ್ಕೇ ಅವನ ಪತ್ನಿ, ಪ್ರಾಣವೇ ಅವನ ಸಂತಾನ, ಮಾನುಷ ಸಂಪತ್ತು ಕಣ್ಣು, ಏಕೆಂದರೆ ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೈವಿ ಸಂಪತ್ತು ಕಿವಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಕಿವಿಯಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಕರ್ಮ, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಪಾಂಕ್ತ ಯಜ್ಞ. ಪಾಂಕ್ತ ಪಶು. ಪಾಂಕ್ತ ಪುರುಷ. ಇಲ್ಲಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಪಾಂಕ್ತವೇ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವವನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.