உபநிடதங்கள் · Bṛhadāraṇyaka 1.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.4.1
(पुरुषविधब्राह्मणम् /आत्मब्राह्मणम् /सृष्टिब्राह्मणम् )
आत्मैवेदमग्र आसीत्पुरुषविधः ।
सोऽनुवीक्ष्य नान्यदात्मनोऽपश्यत् ।
सोऽहमस्मीत्यग्रे व्याहरत् ।
ततोऽहंनामाभवत् ।
तस्मादप्येतर्ह्यामन्त्रितोऽहमयमित्येवाग्र उक्त्वाथान्यन्नाम प्रब्रूते यदस्य भवति ।
स यत्पूर्वोऽस्मात्सर्वस्मात्सर्वान् पाप्मन औषत्तस्मात्पुरुषः ।
ओषति ह वै स तं योऽस्मात्पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥ १.४.१ ॥
(புருஷவிதப் பிராமணம் / ஆத்ம பிராமணம் / சிருஷ்டி பிராமணம்) ஆரம்பத்தில் இது ஆத்மாவாகவே இருந்தது, புருஷ வடிவில். அவர் சுற்றிப் பார்த்தபோது தமக்கு வேறெதுவும் இல்லை என்று கண்டார். 'நான் இருக்கிறேன்' என்று முதலில் கூறினார். அதனால் 'அஹம்' என்ற பெயர் உண்டானது. எனவே இன்றும் அழைக்கப்படும்போது 'நான் இவன்' என்று முதலில் கூறி, பின் அவருக்குரிய வேறு பெயரைச் சொல்கிறார்கள். அவர் எல்லா பாவங்களையும் முன்பே எரித்ததால் 'புருஷன்' ஆனார். இவருக்கு முன் இருக்க விரும்புபவனை அவர் எரிக்கிறார்; இவ்வாறு அறிபவன்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.2
सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति ।
स हायमीक्षां चक्रे, यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु बिभेमीति ।
तत एवास्य भयं वीयाय ।
कस्माद्ध्यभेष्यत् ।
द्वितीयाद्वै भयं भवति ॥ १.४.२ ॥
அவர் பயந்தார். எனவே தனியாக இருப்பவர் பயப்படுகிறார். அவர் சிந்தித்தார்: 'என்னைத் தவிர வேறு எதுவும் இல்லையே, பின் ஏன் பயப்பட வேண்டும்?' அப்போது அவரது பயம் நீங்கியது. அவர் ஏன் பயப்படப் போகிறார்? பயம் இரண்டாவதிடமிருந்துதானே வருகிறது.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.3
स वै नैव रेमे ।
तस्मादेकाकी न रमते ।
स द्वितीयमैच्छत् ।
स हैतावानास यथा स्त्रीपुमांसौ सम्परिष्वक्तौ ।
स इममेवात्मानं द्वेधापातयत् ।
ततः पतिश्च पत्नी चाभवताम् ।
तस्मादिदमर्धबृगलमिव स्व इति ह स्माह याज्ञवल्क्यः ।
तस्मादयमाकाशः स्त्रिया पूर्यत एव ।
तां समभवत् ।
ततो मनुष्या अजायन्त ॥ १.४.३ ॥
அவர் மகிழ்ச்சியடையவில்லை. எனவே தனியாக இருப்பவன் மகிழ்ச்சி அடைவதில்லை. அவர் இரண்டாவது ஒன்றை விரும்பினார். ஆண் பெண் இருவரும் இறுக்கமாகத் தழுவிக்கொண்டிருப்பது போல் அவர் ஆனார். அவர் இந்த ஆன்மாவைத் தானே இரண்டாகப் பிளந்தார். அதிலிருந்து கணவனும் மனைவியும் உண்டாயினர். எனவே யாஜ்ஞவல்க்யர் கூறினார்: இது தன் உடலின் பாதி, ஓட்டின் பாதி போல. எனவே இந்த வெளி பெண்ணால் நிரம்பியே உள்ளது. அவளுடன் அவர் கூடினார்; அதிலிருந்து மனிதர்கள் பிறந்தனர்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.4
सो हेयमीक्षां चक्रे कथं नु मात्मन एव जनयित्वा सम्भवति ।
हन्त तिरोऽसानीति ।
सा गौरभवद्वृषभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततो गावोऽजायन्त ।
वडवेतराभवदश्ववृष इतरः ।
गर्दभीतरा गर्दभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
तत एकशफमजायत ।
अजेतराभवद्बस्त इतरः ।
अविरितरा मेष इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततोऽजावयो ऽजायन्त ।
एवमेव यदिदं किञ्च मिथुनमा पिपीलिकाभ्यस्तत्सर्वमसृजत ॥ १.४.४ ॥
அவர் சிந்தித்தார்: நான் என் சொந்த உடலிலிருந்தே பிறந்தது எப்படி? சரி, நான் என்னை மறைத்துக்கொள்வேன். அவள் பசுவானாள், மற்றவன் காளை. அவளுடன் அவர் கூடினார்; அதிலிருந்து பசுக்கள் பிறந்தன. அவள் பெண்குதிரையானாள், மற்றவன் ஆண்குதிரை; அவள் பெண்கழுதையானாள், மற்றவன் ஆண்கழுதை. அவளுடன் கூடினார்; அதிலிருந்து ஒற்றைக் குளம்புள்ள விலங்குகள் பிறந்தன. அவள் வெள்ளாடானாள், மற்றவன் வெள்ளாட்டுக்கடா; அவள் ஆடானாள், மற்றவன் ஆட்டுக்கடா. அவளுடன் கூடினார்; அதிலிருந்து வெள்ளாடுகளும் ஆடுகளும் பிறந்தன. இவ்வாறே இந்த உலகில் எந்த இணையோ, எறும்பு வரை, அவை அனைத்தையும் அவர் படைத்தார்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.5
सोऽवेदहं वाव सृष्टिरस्म्यहं हीदं सर्वमसृक्षीति ।
ततः सृष्टिरभवत् ।
सृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.५ ॥
அவர் அறிந்தார்: நானே உண்மையில் படைப்பு, ஏனெனில் இவை அனைத்தையும் நான் படைத்தேன். அப்பொழுது படைப்பு உண்டானது. இவ்வாறு அறிபவன் இந்தப் படைப்பில் ஆகிறான்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.6
अथेत्यभ्यमन्थत् ।
स मुखाच्च योनेर्हस्ताभ्यां चाग्निमसृजत ।
तस्मादेतदुभयमलोमकमन्तरतः ।
अलोमका हि योनिरन्तरतः ।
तद्यदिदमाहुरमुं यजामुं यजेत्येकैकं देवमेतस्यैव सा विसृष्टिः ।
एष उ ह्येव सर्वे देवाः ।
अथ यत्किञ्चेदमार्द्रं तद्रेतसोऽसृजत ।
तदु सोम ।
एतावद्वा इदं सर्वमन्नं चैवान्नादश्च ।
सोम एवान्नमग्निरन्नादः ।
सैषा ब्रह्मणोऽतिसृष्टिः ।
यच्छ्रेयसो देवानसृजताथ यन्मर्त्यः सन्नमृतानसृजत तस्मादतिसृष्टिर् ।
अतिसृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.६ ॥
பின்னர் அவர் கடைந்தார். வாயிலிருந்தும், பிறப்புறுப்பிலிருந்தும், கைகளிலிருந்தும் அக்னியைப் படைத்தார். ஆகவே இவ்விரண்டும் உள்ளே மயிரற்றவை; உள்ளே பிறப்புறுப்பு மயிரற்றது. 'இன்னாரை யஜி, இன்னாரை யஜி' என்று அவர்கள் சொல்வது எந்த ஒவ்வொரு தெய்வமோ, அது இவரது படைப்பே; ஏனெனில் இவரே எல்லா தேவர்களும். இங்கு ஈரமானதெல்லாம் அவர் விந்திலிருந்து படைத்தார்; அதுவே சோமன். இவை அனைத்தும் அன்னமும் உண்பவனும்; சோமன் அன்னம், அக்னி உண்பவன். இது பிரம்மனின் அதிசிருஷ்டி; அவர் சிறந்த தேவர்களைப் படைத்தார், பின்பு மரணமுள்ளவராக இருந்தும் அமரர்களைப் படைத்தார்; ஆகவே இது அதிசிருஷ்டி. இவ்வாறு அறிபவன் இந்த அதிசிருஷ்டியில் ஆகிறான்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.7
तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत् ।
तन्नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियतासौ नामायमिदंरूप इति ।
तदिदमप्येतर्हि नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियत असौ नामायमिदंरूप इति ।
स एष इह प्रविष्ट आ नखाग्रेभ्यो यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितः स्याद्विश्वम्भरो वा विश्वम्भरकुलाये ।
तं न पश्यन्ति ।
अकृत्स्नो हि सः प्राणन्नेव प्राणो नाम भवति ।
वदन् वाक्पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्छ्रोत्रं मन्वानो मनः ।
तान्यस्यैतानि कर्मनामान्येव ।
स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेद ।
अकृत्स्नो ह्येषोऽत एकैकेन भवति ।
आत्मेत्येवोपासीत ।
अत्र ह्येते सर्व एकं भवन्ति ।
तदेतत्पदनीयमस्य सर्वस्य यदयमात्मा ।
अनेन ह्येतत्सर्वं वेद ।
यथा ह वै पदेनानुविन्देदेवं कीर्तिं श्लोकं विन्दते य एवं वेद ॥ १.४.७ ॥
அது முன்பு வெளிப்படாததாக இருந்தது. பெயர் மற்றும் வடிவத்தால் மட்டுமே அது வெளிப்படுத்தப்பட்டது; 'இவன் இந்தப் பெயர், இந்த வடிவம் உடையவன்' என. இன்றும் அது பெயர் மற்றும் வடிவத்தாலேயே வெளிப்படுத்தப்படுகிறது; 'இவன் இந்தப் பெயர், இந்த வடிவம் உடையவன்' என. அவன் இங்கே நகநுனி வரை நுழைந்துள்ளான், கத்தி அதன் உறையில் இருப்பது போலவும், விஸ்வம்பரன் (அக்னி) தன் கூட்டில் இருப்பது போலவும். அவனை அவர்கள் காண்பதில்லை, ஏனெனில் அவன் முழுமையற்றவன்; மூச்சு விடும்போது அவன் 'பிராணன்' என்ற பெயர் பெறுகிறான், பேசும்போது 'வாக்', பார்க்கும்போது 'சக்ஷு', கேட்கும்போது 'ஸ்ரோத்ரம்', சிந்திக்கும்போது 'மனம்'. இவை அவனுடைய செயல்களின் பெயர்களே. இவற்றில் ஒவ்வொன்றை மட்டும் உபாசிப்பவன் அவனை அறிவதில்லை, ஏனெனில் ஒவ்வொன்றினாலும் அவன் முழுமையற்றவனாகிறான். எனவே 'ஆத்மா' என்றே உபாசிக்க வேண்டும். இதில் இவை அனைத்தும் ஒன்றாகின்றன. இதுவே இவை அனைத்தின் தடயம், அதாவது இந்த ஆத்மா. இதன் மூலம் எல்லாம் அறியப்படுகிறது, காலடித்தடம் மூலம் தொலைந்ததைக் கண்டடைவது போல. இவ்வாறு அறிபவன் புகழையும் கீர்த்தியையும் அடைகிறான்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.8
तदेतत्प्रेयः पुत्रात्प्रेयो वित्तात्प्रेयोऽन्यस्मात्सर्वस्मादन्तरतरं यदयमात्मा ।
स योऽन्यमात्मनः प्रियं ब्रुवाणं ब्रूयात्प्रियं रोत्स्यतीतीश्वरो ह तथैव स्यात् ।
आत्मानमेव प्रियमुपासीत ।
स य आत्मानमेव प्रियमुपास्ते न हास्य प्रियं प्रमायुकं भवति ॥ १.४.८ ॥
இந்த ஆத்மா மகனை விடவும் பிரியமானது, செல்வத்தை விடவும் பிரியமானது, மற்ற எல்லாவற்றையும் விடவும் பிரியமானது, அனைத்தையும் விட உள்ளானது. தன் ஆத்மாவிற்கு வேறான பிரியமானதைச் சொல்பவனிடம், 'உன் பிரியமானது அழியும்' என்று யாராவது சொன்னால், அது உண்மையாகவே அவ்வாறு ஆகக்கூடும். ஆத்மாவையே பிரியமாகக் கொண்டு உபாசிக்க வேண்டும். தன் ஆத்மாவையே பிரியமாக உபாசிப்பவனின் பிரியமானது அழிவதில்லை.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.9
तदाहुर्यद्ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्तो मनुष्या मन्यन्ते ।
किमु तद्ब्रह्मावेद्यस्मात्तत्सर्वमभवदिति ॥ १.४.९ ॥
மனிதர்கள் பிரம்மவித்தையால் அனைத்தும் ஆகப்போகிறார்கள் என்று நினைக்கிறார்கள் என்று சொல்லப்படுகிறது. ஆனால் அறியப்படாத அந்த பிரம்மம் என்ன, அதிலிருந்து அந்த அனைத்தும் தோன்றியது?
Bṛhadāraṇyaka 1.4.10
ब्रह्म वा इदमग्र आसीत् ।
तदात्मानमेवावेत् ।
अहं ब्रह्मास्मीति ।
तस्मात्तत्सर्वमभवत् ।
तद्यो यो देवानां प्रत्यबुध्यत स एव तदभवत् ।
तथर्षीनाम् ।
तथा मनुष्याणाम् ।
तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदेऽहं मनुरभवं सूर्यश्चेति ।
तदिदमप्येतर्हि य एवं वेदाहं ब्रह्मास्मीति स इदं सर्वं भवति ।
तस्य ह न देवाश्चनाभूत्या ईशते ।
आत्मा ह्येषां स भवति ।
अथ योऽन्यां देवतामुपास्तेऽन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेद ।
यथा पशुरेवं स देवानाम् ।
यथा ह वै बहवः पशवो मनुष्यं भुञ्ज्युरेवमेकैकः पुरुषो देवान् भुनक्ति ।
एकस्मिन्नेव पशावादीयमानेऽप्रियं भवति किमु बहुषु ।
तस्मादेषां तन्न प्रियं यदेतन्मनुष्या विद्युः ॥ १.४.१० ॥
ஆரம்பத்தில் இது பிரம்மமாகவே இருந்தது. அது தன்னை மட்டுமே அறிந்தது: "நான் பிரம்மம்" என்று. ஆகவே அது எல்லாமாக ஆனது. தேவர்களில் எவர் விழித்தெழுந்தாரோ அவரே அதுவானார். ரிஷிகளிலும் மனிதர்களிலும் அவ்வாறே. இதை உணர்ந்த ரிஷி வாமதேவர் கூறினார்: "நான் மனுவானேன், சூரியனுமானேன்." இன்றும் இவ்வாறு அறிபவன் "நான் பிரம்மம்" என்று அறிந்து, இவை அனைத்துமாகிறான். தேவர்களாலும் அவனது வளர்ச்சியைத் தடுக்க முடியாது, ஏனெனில் அவன் அவர்களின் ஆத்மாவாகிறான். வேறு தேவனை வணங்கி "அவன் வேறு, நான் வேறு" என்று அறியாதவன் தேவர்களுக்கு ஒரு பசு போன்றவன். பல பசுக்கள் மனிதனுக்கு உணவாவது போல, ஒவ்வொரு மனிதனும் தேவர்களுக்கு உணவாகிறான். ஒரு பசுவைப் பறித்தாலும் துன்பம்; பலவற்றைப் பறித்தால் சொல்லவே வேண்டாம். ஆகவே மனிதர்கள் இதை அறிவது தேவர்களுக்கு விருப்பமில்லை.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.11
ब्रह्म वा इदमग्र आसीदेकमेव ।
तदेकं सन्न व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत क्षत्रं, यान्येतानि देवत्रा क्षत्राणीन्द्रो वरुणः सोमो रुद्रः पर्जन्यो यमो मृत्युरीशान इति ।
तस्मात्क्षत्रात्परं नास्ति ।
तस्माद्ब्राह्मणः क्षत्रियं अधस्तादुपास्ते राजसूये ।
क्षत्र एव तद्यशो दधाति ।
सैषा क्षत्रस्य योनिर्यद्ब्रह्म ।
तस्माद्यद्यपि राजा परमतां गच्छति ब्रह्मैवान्तत उपनिश्रयति स्वां योनिम् ।
य उ एनं हिनस्ति स्वां स योनिमृच्छति ।
स पापीयान् भवति यथा श्रेयांसं हिंसित्वा ॥ १.४.११ ॥
ஆரம்பத்தில் இது ஒன்றாகிய பிரம்மமே. அது ஒன்றாக இருந்ததால் செழிக்கவில்லை. அது மேலான வடிவமாகிய க்ஷத்ரத்தைப் படைத்தது — தேவர்களிடையே உள்ள அரச சக்திகள்: இந்திரன், வருணன், சோமன், ருத்ரன், பர்ஜன்யன், யமன், மிருத்யு, ஈசானன். ஆகவே க்ஷத்ரத்தை விட உயர்ந்தது எதுவுமில்லை. ஆகையால் பிராமணன் ராஜசூய வேள்வியில் க்ஷத்ரியனைத் தன்னைவிடக் கீழே அமர்த்தி வணங்குகிறான். க்ஷத்ரத்திலேயே அதன் புகழை அவன் நிலைநாட்டுகிறான். இதுவே க்ஷத்ரத்தின் மூலமாகிய பிரம்மம். ஆகவே அரசன் உயர்ந்த நிலையை அடைந்தாலும், இறுதியில் தன் மூலமாகிய பிரம்மத்தையே சரணடைகிறான். அவனுக்குத் தீங்கிழைப்பவன் தன் சொந்த மூலத்தையே அழிக்கிறான். அவன் நல்லவனைக் கொன்றவனைப் போல மிகப் பெரிய பாவியாகிறான்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.12
स नैव व्यभवत् ।
स विशमसृजत ।
यान्येतानि देवजातानि गणश आख्यायन्ते वसवो रुद्रा आदित्या विश्वे देवा मरुत इति ॥ १.४.१२ ॥
அவன் இன்னும் செழிக்கவில்லை. பின்னர் அவன் விசைப் படைத்தான், அதாவது மக்கள் (வைசியர்) வகையினரை. தேவர்களின் இந்தக் கூட்டங்கள் குழுக்களாகக் கூறப்படுகின்றன: வசுக்கள், ருத்ரர்கள், ஆதித்தியர்கள், விஸ்வதேவர்கள் மற்றும் மருத்துகள்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.13
स नैव व्यभवत् ।
स शौद्रं वर्णमसृजत पूषणम् ।
इयं वै पूषा ।
इयं हीदं सर्वं पुष्यति यदिदं किञ्च ॥ १.४.१३ ॥
அவன் இன்னும் செழிக்கவில்லை. பின்னர் அவன் சூத்திர வருணத்தையும் பூஷனையும் படைத்தான். இந்த பூமியே பூஷன் ஆகும், ஏனெனில் இங்குள்ள எல்லாவற்றையும் இதுவே வளர்க்கிறது.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.14
स नैव व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत धर्मम् ।
तदेतत्क्षत्रस्य क्षत्रं यद्धर्मः ।
तस्माद्धर्मात्परं नास्ति ।
अथो अबलीयान् बलीयांसमाशंसते धर्मेण ।
यथा राज्ञैवम् ।
यो वै स धर्मः सत्यं वै तत् ।
तस्मात्सत्यं वदन्तमाहुर्धर्मं वदतीति ।
धर्मं वा वदन्तं सत्यं वदतीति ।
एतद्ध्येवैतदुभयं भवति ॥ १.४.१४ ॥
அவர் முழுமையாக வளம் பெறவில்லை. அவர் அதைவிட சிறந்த வடிவமான தர்மத்தைப் படைத்தார். அதுவே க்ஷத்திரத்தின் க்ஷத்திரமாகிய தர்மம். ஆகையால் தர்மத்தைவிட உயர்ந்தது வேறெதுவும் இல்லை. பலவீனன் பலவானை தர்மத்தால் வெல்ல விரும்புகிறான், அரசனால் அவ்வாறு செய்வது போல. தர்மம் என்பது உண்மையே. ஆகவே உண்மை பேசுபவனை தர்மம் பேசுபவன் என்றும், தர்மம் பேசுபவனை உண்மை பேசுபவன் என்றும் கூறுவர். இவ்விரண்டும் ஒன்றே.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.15
तदेतद्ब्रह्म क्षत्रं विट्शूद्रः ।
तदग्निनैव देवेषु ब्रह्माभवद्ब्राह्मणो मनुष्येषु, क्षत्रियेण क्षत्रियः, वैश्येन वैश्यः, शूद्रेण शूद्रः ।
तस्मादग्नावेव देवेषु लोकमिच्छन्ते ब्राह्मणे मनुष्येषु ।
एताभ्यां हि रूपाभ्यां ब्रह्माभवत् ।
अथ यो ह वा अस्माल्लोकात्स्वं लोकमदृष्ट्वा प्रैति स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाननूक्तोऽन्यद्वा कर्माकृतम् ।
यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एव ।
आत्मानमेव लोकमुपासीत ।
स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते ।
अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत्कामयते तत्तत्सृजते ॥ १.४.१५ ॥
இதுவே பிரம்மம், க்ஷத்திரம், விட், சூத்திரன். நெருப்பாலேயே தேவர்களில் பிரம்மம் ஆனது; மனிதர்களில் பிராமணன் ஆனான். க்ஷத்திரியனால் க்ஷத்திரியன், வைசியனால் வைசியன், சூத்திரனால் சூத்திரன். ஆகையால் தேவர்களில் நெருப்பிலும், மனிதர்களில் பிராமணனிலும் உலகை விரும்புகின்றனர். இவ்விரண்டு வடிவங்களாலேயே பிரம்மம் ஆனது. இந்த உலகை விட்டு, தன் உலகைக் காணாமல் செல்பவன், அதனால் அறியப்படாதவனாய் அதை அனுபவிப்பதில்லை; வேதம் ஓதப்படாதவன் போல, அல்லது செய்யப்படாத வேறு செயல் போல. இப்படி அறியாதவன் பெரும் புண்ணியச் செயல் செய்தாலும், அதுவும் இறுதியில் குறைந்து போகும். ஆத்மாவையே உலகமாக உபாசிக்க வேண்டும். ஆத்மாவையே உலகமாக உபாசிப்பவனின் செயல் குறைவதில்லை; ஏனெனில் இந்த ஆத்மாவிலிருந்தே அவன் விரும்பும் அனைத்தையும் படைக்கிறான்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.16
अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः ।
स यज्जुहोति यद्यजते तेन देवानां लोकः ।
अथ यदनुब्रूते तेन ऋषीणाम् ।
अथ यत्पितृभ्यो निपृणाति यत्प्रजामिच्छते तेन पितॄणाम् ।
अथ यन्मनुष्यान् वासयते यदेभ्योऽशनं ददाति तेन मनुष्याणाम् ।
अथ यत्पशुभ्यस्तृणोदकं विन्दति तेन पशूनाम् ।
यदस्य गृहेषु श्वापदा वयांस्या पिपीलिकाभ्य उपजीवन्ति तेन तेषां लोकः ।
यथा ह वै स्वाय लोकायारिष्टिमिच्छेत् ।
एवं हैवंविदे सर्वदा सर्वाणि भूतान्यरिष्टिमिच्छन्ति ।
तद्वा एतद्विदितं मीमांसितम् ॥ १.४.१६ ॥
மேலும் இந்த ஆத்மாவே எல்லா உயிர்களுக்கும் உலகம். அவன் ஹோமம் செய்து யாகம் செய்வதால் தேவர்களின் உலகம் உண்டாகிறது. அனுவசனம் (வேதபாடம்) செய்வதால் ரிஷிகளின் உலகம் உண்டாகிறது. பித்ருக்களுக்குத் தர்ப்பணம் செய்து, சந்ததியை விரும்புவதால் பித்ருக்களின் உலகம் உண்டாகிறது. மனிதர்களுக்கு வாழ்விடம் அளித்து உணவு தருவதால் மனிதர்களின் உலகம் உண்டாகிறது. கால்நடைகளுக்கு புல்லும் நீரும் கண்டுபிடித்துத் தருவதால் கால்நடைகளின் உலகம் உண்டாகிறது. அவனுடைய வீடுகளில் விலங்குகளும் பறவைகளும் எறும்புகளும் வாழ்வதால் அவர்களின் உலகம் உண்டாகிறது. ஒருவன் தன் உலகத்திற்கு நலம் விரும்புவது போல, இவ்வாறு அறிந்தவனுக்கு எல்லா உயிர்களும் எப்போதும் நலம் விரும்புகின்றன. இது நிச்சயமாக அறியப்பட்டதும் ஆராயப்பட்டதும் ஆகும்.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.17
आत्मैवेदमग्र आसीदेक एव ।
सोऽकामयत जाया मे स्यादथ प्रजायेय ।
अथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
एतावान् वै कामः ।
नेच्छंश्चनातो भूयो विन्देत् ।
तस्मादप्येतर्ह्येकाकी कामयते जाया मे स्यादथ प्रजायेयाथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
स यावदप्येतेषामेकैकं न प्राप्नोत्यकृत्स्न एव तावन्मन्यते ।
तस्यो कृत्स्नता ।
मन एवास्यात्मा ।
वाग्जाया ।
प्राणः प्रजा ।
चक्षुर्मानुषं वित्तम् ।
चक्षुषा हि तद्विन्दते ।
श्रोत्रं दैवम् ।
श्रोत्रेण हि तच्छृणोति ।
आत्मैवास्य कर्म ।
आत्मना हि कर्म करोति ।
स एष पाङ्क्तो यज्ञः ।
पाङ्क्तः पशुः ।
पाङ्क्तः पुरुषः ।
पाङ्क्तमिदं सर्वं यदिदं किञ्च ।
तदिदं सर्वमाप्नोति य एवं वेद ॥ १.४.१७ ॥
ஆதியில் இது ஆன்மாவாகவே ஒன்றாக இருந்தது. அவன் விரும்பினான்: எனக்கு மனைவி இருக்கட்டும், அப்போது நான் மக்களைப் பெறுவேன், பின்னர் எனக்குச் செல்வம் இருக்கட்டும், பின்னர் நான் செயல் செய்வேன். இவ்வளவே ஆசை. ஆசைப்பட்டாலும் இதைவிட மேலானதை அவன் அடைவதில்லை. ஆகவே இப்போதும் தனியாக இருப்பவன் விரும்புகிறான்: எனக்கு மனைவி இருக்கட்டும், பின்னர் மக்கள், பின்னர் செல்வம், பின்னர் செயல். இவற்றில் ஒவ்வொன்றையும் அடையாத வரை அவன் முழுமையற்றவனாகவே கருதுகிறான். அவனுடைய முழுமை இதுவே: மனமே அவனுடைய ஆன்மா, வாக்கே அவனுடைய மனைவி, பிராணனே அவனுடைய மக்கள், மனிதச் செல்வம் கண், ஏனெனில் கண்ணாலேயே அதை அடைகிறான். தெய்வச் செல்வம் காது, ஏனெனில் காதாலேயே அதைக் கேட்கிறான். ஆன்மாவே அவனுடைய செயல், ஏனெனில் ஆன்மாவாலேயே செயல் செய்கிறான். இதுவே பாங்க்த யக்ஞம். பாங்க்த பசு. பாங்க்த புருஷன். இங்குள்ள அனைத்தும் பாங்க்தமே. இவ்வாறு அறிபவன் இவை அனைத்தையும் அடைகிறான்.