ഉപനിഷത്തുകൾ · Bṛhadāraṇyaka 1.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.4.1
(पुरुषविधब्राह्मणम् /आत्मब्राह्मणम् /सृष्टिब्राह्मणम् )
आत्मैवेदमग्र आसीत्पुरुषविधः ।
सोऽनुवीक्ष्य नान्यदात्मनोऽपश्यत् ।
सोऽहमस्मीत्यग्रे व्याहरत् ।
ततोऽहंनामाभवत् ।
तस्मादप्येतर्ह्यामन्त्रितोऽहमयमित्येवाग्र उक्त्वाथान्यन्नाम प्रब्रूते यदस्य भवति ।
स यत्पूर्वोऽस्मात्सर्वस्मात्सर्वान् पाप्मन औषत्तस्मात्पुरुषः ।
ओषति ह वै स तं योऽस्मात्पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥ १.४.१ ॥
(പുരുഷവിധബ്രാഹ്മണം / ആത്മബ്രാഹ്മണം / സൃഷ്ടിബ്രാഹ്മണം) ആരംഭത്തിൽ ഇത് ആത്മാവ് മാത്രമായിരുന്നു, പുരുഷരൂപത്തിൽ. അദ്ദേഹം ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ തനിക്കല്ലാതെ മറ്റൊന്നും കണ്ടില്ല. 'ഞാൻ ഇരിക്കുന്നു' എന്ന് ആദ്യം പറഞ്ഞു. അതിനാൽ 'അഹം' എന്ന പേര് ഉണ്ടായി. അതുകൊണ്ട് ഇന്നും വിളിക്കുമ്പോൾ 'ഞാൻ ഇവനാണ്' എന്ന് ആദ്യം പറഞ്ഞ് പിന്നീട് അവന്റെ മറ്റൊരു പേര് പറയുന്നു. ഇവൻ ആദ്യം ഈ പാപങ്ങളെല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചതിനാൽ 'പുരുഷൻ'. ഇവനു മുൻപേ ആകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെ അവൻ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവൻ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.2
सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति ।
स हायमीक्षां चक्रे, यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु बिभेमीति ।
तत एवास्य भयं वीयाय ।
कस्माद्ध्यभेष्यत् ।
द्वितीयाद्वै भयं भवति ॥ १.४.२ ॥
അദ്ദേഹം ഭയപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഒറ്റയ്ക്കായവൻ ഭയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: 'എനിക്കല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ലല്ലോ, പിന്നെ ഞാൻ എന്തിന് ഭയപ്പെടണം?' അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭയം നീങ്ങി. അദ്ദേഹം എന്തിന് ഭയപ്പെടണം? ഭയം രണ്ടാമത്തേതിൽ നിന്നേ ഉണ്ടാകുന്നുള്ളൂ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.3
स वै नैव रेमे ।
तस्मादेकाकी न रमते ।
स द्वितीयमैच्छत् ।
स हैतावानास यथा स्त्रीपुमांसौ सम्परिष्वक्तौ ।
स इममेवात्मानं द्वेधापातयत् ।
ततः पतिश्च पत्नी चाभवताम् ।
तस्मादिदमर्धबृगलमिव स्व इति ह स्माह याज्ञवल्क्यः ।
तस्मादयमाकाशः स्त्रिया पूर्यत एव ।
तां समभवत् ।
ततो मनुष्या अजायन्त ॥ १.४.३ ॥
അദ്ദേഹം ആനന്ദിച്ചില്ല. അതിനാൽ ഏകനായവൻ ആനന്ദിക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹം രണ്ടാമതൊന്നിനെ ആഗ്രഹിച്ചു. സ്ത്രീയും പുരുഷനും ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തിരിക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം ആയി. അദ്ദേഹം ഈ ആത്മാവിനെത്തന്നെ രണ്ടായി പിളർത്തി. അതിൽനിന്ന് ഭർത്താവും ഭാര്യയും ഉണ്ടായി. അതിനാൽ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: ഇത് ശംഖിന്റെ പകുതിപോലെ തന്റെ പകുതി മാത്രമാണ്. അതിനാൽ ഈ ആകാശം സ്ത്രീയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവളോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ചേർന്നു; അതിൽനിന്ന് മനുഷ്യർ ജനിച്ചു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.4
सो हेयमीक्षां चक्रे कथं नु मात्मन एव जनयित्वा सम्भवति ।
हन्त तिरोऽसानीति ।
सा गौरभवद्वृषभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततो गावोऽजायन्त ।
वडवेतराभवदश्ववृष इतरः ।
गर्दभीतरा गर्दभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
तत एकशफमजायत ।
अजेतराभवद्बस्त इतरः ।
अविरितरा मेष इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततोऽजावयो ऽजायन्त ।
एवमेव यदिदं किञ्च मिथुनमा पिपीलिकाभ्यस्तत्सर्वमसृजत ॥ १.४.४ ॥
അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: എന്നിൽനിന്നുതന്നെ ജനിച്ച് ഞാൻ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? ശരി, ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ മറച്ചുവയ്ക്കാം. അവൾ പശുവായി, മറ്റവൻ കാളയായി. അവളോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ചേർന്നു; അതിൽനിന്ന് പശുക്കൾ ജനിച്ചു. അവൾ പെൺകുതിരയായി, മറ്റവൻ ആൺകുതിര; അവൾ പെൺകഴുതയായി, മറ്റവൻ ആൺകഴുത. അവളോടൊപ്പം ചേർന്നു; അതിൽനിന്ന് ഒറ്റക്കുളമ്പുള്ള മൃഗങ്ങൾ ജനിച്ചു. അവൾ പെയാടായി, മറ്റവൻ ആൺയാട്; അവൾ ചെമ്മരിയാടായി, മറ്റവൻ ആട്ടിൻകൊറ്റൻ. അവളോടൊപ്പം ചേർന്നു; അതിൽനിന്ന് ആടുകളും ചെമ്മരിയാടുകളും ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഉറുമ്പുവരെയുള്ള ഏതെല്ലാം ജോടികൾ ഉണ്ടോ, അവയെല്ലാം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.5
सोऽवेदहं वाव सृष्टिरस्म्यहं हीदं सर्वमसृक्षीति ।
ततः सृष्टिरभवत् ।
सृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.५ ॥
അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞു: ഞാൻതന്നെയാണ് സൃഷ്ടി, കാരണം ഇതെല്ലാം ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചു. അങ്ങനെ സൃഷ്ടിയുണ്ടായി. ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവൻ ഈ സൃഷ്ടിയിൽ ആകുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.6
अथेत्यभ्यमन्थत् ।
स मुखाच्च योनेर्हस्ताभ्यां चाग्निमसृजत ।
तस्मादेतदुभयमलोमकमन्तरतः ।
अलोमका हि योनिरन्तरतः ।
तद्यदिदमाहुरमुं यजामुं यजेत्येकैकं देवमेतस्यैव सा विसृष्टिः ।
एष उ ह्येव सर्वे देवाः ।
अथ यत्किञ्चेदमार्द्रं तद्रेतसोऽसृजत ।
तदु सोम ।
एतावद्वा इदं सर्वमन्नं चैवान्नादश्च ।
सोम एवान्नमग्निरन्नादः ।
सैषा ब्रह्मणोऽतिसृष्टिः ।
यच्छ्रेयसो देवानसृजताथ यन्मर्त्यः सन्नमृतानसृजत तस्मादतिसृष्टिर् ।
अतिसृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.६ ॥
പിന്നീട് അദ്ദേഹം കടഞ്ഞു. വായിൽനിന്നും യോനിയിൽനിന്നും കൈകളിൽനിന്നും അഗ്നിയെ സൃഷ്ടിച്ചു. അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും ഉള്ളിൽ രോമരഹിതമാണ്. 'ഇന്നവനെ യജിക്കുക, ഇന്നവനെ യജിക്കുക' എന്ന് അവർ പറയുന്ന ഓരോ ദേവനും ഇതിന്റെ സൃഷ്ടിതന്നെ; കാരണം ഇവനാണ് എല്ലാ ദേവതകളും. ഇവിടെ ഈർപ്പമുള്ളതെല്ലാം അദ്ദേഹം രേതസ്സിൽനിന്ന് സൃഷ്ടിച്ചു; അത് സോമൻ. ഇതെല്ലാം അന്നവും അന്നാദനും ആണ്; സോമൻ അന്നം, അഗ്നി അന്നാദൻ. ഇത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അതിസൃഷ്ടിയാണ്; ശ്രേഷ്ഠരായ ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു, പിന്നെ മർത്യനായിരുന്നിട്ടും അമർത്യരെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതിനാൽ ഇത് അതിസൃഷ്ടി. ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവൻ ഈ അതിസൃഷ്ടിയിൽ ആകുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.7
तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत् ।
तन्नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियतासौ नामायमिदंरूप इति ।
तदिदमप्येतर्हि नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियत असौ नामायमिदंरूप इति ।
स एष इह प्रविष्ट आ नखाग्रेभ्यो यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितः स्याद्विश्वम्भरो वा विश्वम्भरकुलाये ।
तं न पश्यन्ति ।
अकृत्स्नो हि सः प्राणन्नेव प्राणो नाम भवति ।
वदन् वाक्पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्छ्रोत्रं मन्वानो मनः ।
तान्यस्यैतानि कर्मनामान्येव ।
स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेद ।
अकृत्स्नो ह्येषोऽत एकैकेन भवति ।
आत्मेत्येवोपासीत ।
अत्र ह्येते सर्व एकं भवन्ति ।
तदेतत्पदनीयमस्य सर्वस्य यदयमात्मा ।
अनेन ह्येतत्सर्वं वेद ।
यथा ह वै पदेनानुविन्देदेवं कीर्तिं श्लोकं विन्दते य एवं वेद ॥ १.४.७ ॥
അത് ആദ്യം അവ്യാകൃതമായിരുന്നു. നാമരൂപങ്ങളാൽ മാത്രമാണ് അത് വ്യാകൃതമായത്; 'ഇവൻ ഈ പേരും ഈ രൂപവുമുള്ളവൻ' എന്ന്. ഇന്നും അത് നാമരൂപങ്ങളാൽ മാത്രം വ്യാകൃതമാകുന്നു. അവൻ ഇവിടെ നഖാഗ്രം വരെ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു, വാൾ അതിന്റെ ഉറയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെയോ വിശ്വംഭരൻ (അഗ്നി) തന്റെ കൂട്ടിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെയോ. അവനെ ആളുകൾ കാണുന്നില്ല, കാരണം അവൻ അപൂർണനാണ്; ശ്വസിക്കുമ്പോൾ അവൻ 'പ്രാണൻ', സംസാരിക്കുമ്പോൾ 'വാക്ക്', കാണുമ്പോൾ 'ചക്ഷുസ്', കേൾക്കുമ്പോൾ 'ശ്രോത്രം', ചിന്തിക്കുമ്പോൾ 'മനസ്' എന്ന് പേരുനേടുന്നു. ഇവ അവന്റെ കർമ്മങ്ങളുടെ പേരുകൾ മാത്രമാണ്. ഇവയിൽ ഓരോന്നിനെയും മാത്രം ഉപാസിക്കുന്നവൻ അവനെ അറിയുന്നില്ല. അതിനാൽ 'ആത്മാവ്' എന്ന രീതിയിൽ മാത്രം ഉപാസിക്കണം. ഇതിൽ ഇവയെല്ലാം ഒന്നാകുന്നു. ഇതാണ് ഈ സർവ്വത്തിന്റെയും അടയാളം, അതായത് ഈ ആത്മാവ്. ഇതിനാൽ എല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നു, കാൽപ്പാടിലൂടെ നഷ്ടപ്പെട്ടത് കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന് കീർത്തിയും യശസ്സും ലഭിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.8
तदेतत्प्रेयः पुत्रात्प्रेयो वित्तात्प्रेयोऽन्यस्मात्सर्वस्मादन्तरतरं यदयमात्मा ।
स योऽन्यमात्मनः प्रियं ब्रुवाणं ब्रूयात्प्रियं रोत्स्यतीतीश्वरो ह तथैव स्यात् ।
आत्मानमेव प्रियमुपासीत ।
स य आत्मानमेव प्रियमुपास्ते न हास्य प्रियं प्रमायुकं भवति ॥ १.४.८ ॥
ഈ ആത്മാവ് പുത്രനേക്കാൾ പ്രിയമാണ്, ധനത്തേക്കാൾ പ്രിയമാണ്, മറ്റെല്ലാറ്റിനേക്കാളും പ്രിയമാണ്, എല്ലാറ്റിനേക്കാളും ഉള്ളിലുള്ളതാണ്. തന്റെ ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെ പ്രിയമായതിനെ പ്രിയമെന്ന് പറയുന്നവനോട് 'നിന്റെ പ്രിയമായത് നശിക്കും' എന്ന് ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ, അത് സത്യമായും അങ്ങനെ സംഭവിച്ചേക്കാം. ആത്മാവിനെ തന്നെ പ്രിയമായി ഉപാസിക്കണം. തന്റെ ആത്മാവിനെ തന്നെ പ്രിയമായി ഉപാസിക്കുന്നവന്റെ പ്രിയമായത് നശിക്കുന്നില്ല.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.9
तदाहुर्यद्ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्तो मनुष्या मन्यन्ते ।
किमु तद्ब्रह्मावेद्यस्मात्तत्सर्वमभवदिति ॥ १.४.९ ॥
ബ്രഹ്മവിദ്യയാൽ എല്ലാമാകാൻ പോകുന്ന മനുഷ്യർ അങ്ങനെ കരുതുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അറിയപ്പെടാത്ത ആ ബ്രഹ്മം എന്താണ്, അതിൽ നിന്ന് ആ സർവ്വം ഉണ്ടായത്?
Bṛhadāraṇyaka 1.4.10
ब्रह्म वा इदमग्र आसीत् ।
तदात्मानमेवावेत् ।
अहं ब्रह्मास्मीति ।
तस्मात्तत्सर्वमभवत् ।
तद्यो यो देवानां प्रत्यबुध्यत स एव तदभवत् ।
तथर्षीनाम् ।
तथा मनुष्याणाम् ।
तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदेऽहं मनुरभवं सूर्यश्चेति ।
तदिदमप्येतर्हि य एवं वेदाहं ब्रह्मास्मीति स इदं सर्वं भवति ।
तस्य ह न देवाश्चनाभूत्या ईशते ।
आत्मा ह्येषां स भवति ।
अथ योऽन्यां देवतामुपास्तेऽन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेद ।
यथा पशुरेवं स देवानाम् ।
यथा ह वै बहवः पशवो मनुष्यं भुञ्ज्युरेवमेकैकः पुरुषो देवान् भुनक्ति ।
एकस्मिन्नेव पशावादीयमानेऽप्रियं भवति किमु बहुषु ।
तस्मादेषां तन्न प्रियं यदेतन्मनुष्या विद्युः ॥ १.४.१० ॥
ആദിയിൽ ഇത് ബ്രഹ്മം മാത്രമായിരുന്നു. അത് തന്നെത്തന്നെ അറിഞ്ഞു: "ഞാൻ ബ്രഹ്മമാകുന്നു" എന്ന്. അതിനാൽ അത് എല്ലാമായി. ദേവന്മാരിൽ ആരൊക്കെ ഉണർന്നുവോ അവർ അതായിത്തീർന്നു. ഋഷിമാരിലും മനുഷ്യരിലും അങ്ങനെതന്നെ. ഇത് കണ്ട വാമദേവ ഋഷി പറഞ്ഞു: "ഞാൻ മനുവായി, സൂര്യനുമായി." ഇന്നും "ഞാൻ ബ്രഹ്മമാകുന്നു" എന്ന് ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ഇതെല്ലാമായിത്തീരുന്നു. ദേവന്മാർക്കുപോലും അവന്റെ അഭിവൃദ്ധി തടയാനാവില്ല, കാരണം അവൻ അവരുടെ ആത്മാവായിത്തീരുന്നു. മറ്റൊരു ദേവനെ ഉപാസിച്ച്, "അവൻ വേറെ, ഞാൻ വേറെ" എന്ന് അറിയാത്തവൻ ദേവന്മാർക്ക് ഒരു മൃഗംപോലെയാണ്. പല മൃഗങ്ങൾ മനുഷ്യന് ആഹാരമാകുന്നതുപോലെ, ഓരോ മനുഷ്യനും ദേവന്മാർക്ക് ആഹാരമാകുന്നു. ഒരു മൃഗത്തെ അപഹരിച്ചാൽപ്പോലും ദുഃഖം; പലതിനെ അപഹരിച്ചാൽ പറയേണ്ടതില്ല. അതിനാൽ മനുഷ്യർ ഇത് അറിയുന്നത് ദേവന്മാർക്ക് ഇഷ്ടമല്ല.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.11
ब्रह्म वा इदमग्र आसीदेकमेव ।
तदेकं सन्न व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत क्षत्रं, यान्येतानि देवत्रा क्षत्राणीन्द्रो वरुणः सोमो रुद्रः पर्जन्यो यमो मृत्युरीशान इति ।
तस्मात्क्षत्रात्परं नास्ति ।
तस्माद्ब्राह्मणः क्षत्रियं अधस्तादुपास्ते राजसूये ।
क्षत्र एव तद्यशो दधाति ।
सैषा क्षत्रस्य योनिर्यद्ब्रह्म ।
तस्माद्यद्यपि राजा परमतां गच्छति ब्रह्मैवान्तत उपनिश्रयति स्वां योनिम् ।
य उ एनं हिनस्ति स्वां स योनिमृच्छति ।
स पापीयान् भवति यथा श्रेयांसं हिंसित्वा ॥ १.४.११ ॥
ആദിയിൽ ഇത് ഏകമായ ബ്രഹ്മമായിരുന്നു. ഏകമായിരുന്നതിനാൽ അത് വളർന്നില്ല. അപ്പോൾ അത് ശ്രേഷ്ഠമായ രൂപമായ ക്ഷത്രത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു — ദേവന്മാരിലെ രാജശക്തികൾ: ഇന്ദ്രൻ, വരുണൻ, സോമൻ, രുദ്രൻ, പർജന്യൻ, യമൻ, മൃത്യു, ഈശാനൻ. അതിനാൽ ക്ഷത്രത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണൻ രാജസൂയത്തിൽ ക്ഷത്രിയനെ തനിക്കു താഴെ ഇരുത്തി ഉപാസിക്കുന്നത്. ക്ഷത്രത്തിൽത്തന്നെ അവൻ അതിന്റെ യശസ്സ് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇതാണ് ക്ഷത്രത്തിന്റെ ഉറവിടമായ ബ്രഹ്മം. അതിനാൽ രാജാവ് ഉന്നതസ്ഥാനം നേടിയാലും ഒടുവിൽ തന്റെ ഉറവിടമായ ബ്രഹ്മത്തിൽത്തന്നെ അഭയം തേടുന്നു. അവനെ ഹിംസിക്കുന്നവൻ സ്വന്തം ഉറവിടത്തെത്തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ശ്രേഷ്ഠനെ കൊന്നവനെപ്പോലെ അവൻ മഹാപാപിയാകുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.12
स नैव व्यभवत् ।
स विशमसृजत ।
यान्येतानि देवजातानि गणश आख्यायन्ते वसवो रुद्रा आदित्या विश्वे देवा मरुत इति ॥ १.४.१२ ॥
അവൻ വീണ്ടും വളർന്നില്ല. അപ്പോൾ അവൻ വിശ് എന്ന പ്രജകളെ, അതായത് വൈശ്യവർഗ്ഗത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു. ദേവജാതികളിൽ ഈ സംഘങ്ങൾ ഗണങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു: വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, വിശ്വദേവന്മാർ, മരുത്തുകൾ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.13
स नैव व्यभवत् ।
स शौद्रं वर्णमसृजत पूषणम् ।
इयं वै पूषा ।
इयं हीदं सर्वं पुष्यति यदिदं किञ्च ॥ १.४.१३ ॥
അവൻ വീണ്ടും വളർന്നില്ല. അപ്പോൾ അവൻ ശൂദ്രവർണ്ണത്തെയും പൂഷനെയും സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ ഭൂമിയാണ് പൂഷൻ, കാരണം ഇവിടെയുള്ള എല്ലാത്തിനെയും ഇതുതന്നെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.14
स नैव व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत धर्मम् ।
तदेतत्क्षत्रस्य क्षत्रं यद्धर्मः ।
तस्माद्धर्मात्परं नास्ति ।
अथो अबलीयान् बलीयांसमाशंसते धर्मेण ।
यथा राज्ञैवम् ।
यो वै स धर्मः सत्यं वै तत् ।
तस्मात्सत्यं वदन्तमाहुर्धर्मं वदतीति ।
धर्मं वा वदन्तं सत्यं वदतीति ।
एतद्ध्येवैतदुभयं भवति ॥ १.४.१४ ॥
അവൻ പൂർണ്ണമായി വളർന്നില്ല. അതിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ രൂപമായ ധർമ്മത്തെ അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു. അതാണ് ക്ഷത്രത്തിന്റെ ക്ഷത്രം, അതായത് ധർമ്മം. അതിനാൽ ധർമ്മത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതായി ഒന്നുമില്ല. രാജാവിനാൽ എന്നപോലെ ദുർബലൻ ധർമ്മത്താൽ ബലവാനെ കീഴടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ധർമ്മം തന്നെയാണ് സത്യം. അതിനാൽ സത്യം പറയുന്നവനെ ധർമ്മം പറയുന്നവൻ എന്നും, ധർമ്മം പറയുന്നവനെ സത്യം പറയുന്നവൻ എന്നും പറയുന്നു. ഇവ രണ്ടും ഒന്നുതന്നെ.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.15
तदेतद्ब्रह्म क्षत्रं विट्शूद्रः ।
तदग्निनैव देवेषु ब्रह्माभवद्ब्राह्मणो मनुष्येषु, क्षत्रियेण क्षत्रियः, वैश्येन वैश्यः, शूद्रेण शूद्रः ।
तस्मादग्नावेव देवेषु लोकमिच्छन्ते ब्राह्मणे मनुष्येषु ।
एताभ्यां हि रूपाभ्यां ब्रह्माभवत् ।
अथ यो ह वा अस्माल्लोकात्स्वं लोकमदृष्ट्वा प्रैति स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाननूक्तोऽन्यद्वा कर्माकृतम् ।
यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एव ।
आत्मानमेव लोकमुपासीत ।
स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते ।
अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत्कामयते तत्तत्सृजते ॥ १.४.१५ ॥
ഇതുതന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം, ക്ഷത്രം, വിട്, ശൂദ്രൻ. അഗ്നിയാൽ തന്നെ ദേവന്മാരിൽ ബ്രഹ്മം ആയി; മനുഷ്യരിൽ ബ്രാഹ്മണനായി. ക്ഷത്രിയനാൽ ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യനാൽ വൈശ്യൻ, ശൂദ്രനാൽ ശൂദ്രൻ. അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരിൽ അഗ്നിയിലും മനുഷ്യരിൽ ബ്രാഹ്മണനിലും ലോകത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു രൂപങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം ആയത്. ഈ ലോകത്തുനിന്ന് സ്വന്തം ലോകം കാണാതെ പോകുന്നവൻ അജ്ഞാതനായി അതിനെ അനുഭവിക്കുന്നില്ല; വേദം ഓതാത്തവനെപ്പോലെയോ ചെയ്യാത്ത മറ്റൊരു കർമ്മംപോലെയോ. ഇങ്ങനെ അറിയാത്തവൻ മഹത്തായ പുണ്യകർമ്മം ചെയ്താലും, അത് അവസാനം ക്ഷയിക്കുന്നു. ആത്മാവിനെത്തന്നെ ലോകമായി ഉപാസിക്കണം. ആത്മാവിനെത്തന്നെ ലോകമായി ഉപാസിക്കുന്നവന്റെ കർമ്മം ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; ഈ ആത്മാവിൽനിന്നുതന്നെ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.16
अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः ।
स यज्जुहोति यद्यजते तेन देवानां लोकः ।
अथ यदनुब्रूते तेन ऋषीणाम् ।
अथ यत्पितृभ्यो निपृणाति यत्प्रजामिच्छते तेन पितॄणाम् ।
अथ यन्मनुष्यान् वासयते यदेभ्योऽशनं ददाति तेन मनुष्याणाम् ।
अथ यत्पशुभ्यस्तृणोदकं विन्दति तेन पशूनाम् ।
यदस्य गृहेषु श्वापदा वयांस्या पिपीलिकाभ्य उपजीवन्ति तेन तेषां लोकः ।
यथा ह वै स्वाय लोकायारिष्टिमिच्छेत् ।
एवं हैवंविदे सर्वदा सर्वाणि भूतान्यरिष्टिमिच्छन्ति ।
तद्वा एतद्विदितं मीमांसितम् ॥ १.४.१६ ॥
മാത്രമല്ല, ഈ ആത്മാവ് തന്നെയാണ് സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും ലോകം. അവൻ ഹോമം ചെയ്യുന്നതിനാലും യജ്ഞം നടത്തുന്നതിനാലും ദേവന്മാരുടെ ലോകം ഉണ്ടാകുന്നു. അനുവചനം (വേദപാഠം) ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഋഷിമാരുടെ ലോകം. പിതൃക്കൾക്ക് തർപ്പണം നൽകി സന്തതി ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ പിതൃക്കളുടെ ലോകം. മനുഷ്യർക്ക് വാസം നൽകി അന്നം നൽകുന്നതിനാൽ മനുഷ്യരുടെ ലോകം. പശുക്കൾക്ക് പുല്ലും വെള്ളവും കണ്ടെത്തുന്നതിനാൽ പശുക്കളുടെ ലോകം. അവന്റെ വീടുകളിൽ ക്രൂരമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉറുമ്പുകളും ജീവിക്കുന്നതിനാൽ അവയുടെ ലോകം. സ്വന്തം ലോകത്തിന് ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന് സകല ഭൂതങ്ങളും എപ്പോഴും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇത് നിശ്ചയമായും അറിയപ്പെടുകയും വിചാരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 1.4.17
आत्मैवेदमग्र आसीदेक एव ।
सोऽकामयत जाया मे स्यादथ प्रजायेय ।
अथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
एतावान् वै कामः ।
नेच्छंश्चनातो भूयो विन्देत् ।
तस्मादप्येतर्ह्येकाकी कामयते जाया मे स्यादथ प्रजायेयाथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
स यावदप्येतेषामेकैकं न प्राप्नोत्यकृत्स्न एव तावन्मन्यते ।
तस्यो कृत्स्नता ।
मन एवास्यात्मा ।
वाग्जाया ।
प्राणः प्रजा ।
चक्षुर्मानुषं वित्तम् ।
चक्षुषा हि तद्विन्दते ।
श्रोत्रं दैवम् ।
श्रोत्रेण हि तच्छृणोति ।
आत्मैवास्य कर्म ।
आत्मना हि कर्म करोति ।
स एष पाङ्क्तो यज्ञः ।
पाङ्क्तः पशुः ।
पाङ्क्तः पुरुषः ।
पाङ्क्तमिदं सर्वं यदिदं किञ्च ।
तदिदं सर्वमाप्नोति य एवं वेद ॥ १.४.१७ ॥
ആദിയിൽ ഇതെല്ലാം ആത്മാവ് മാത്രമായിരുന്നു, അവൻ ഏകനായിരുന്നു. അവൻ ആഗ്രഹിച്ചു: എനിക്ക് ഭാര്യ ഉണ്ടാകട്ടെ, അപ്പോൾ ഞാൻ സന്താനം നേടും, പിന്നെ എനിക്ക് സമ്പത്ത് ഉണ്ടാകട്ടെ, പിന്നെ ഞാൻ കർമം ചെയ്യും. ഇത്രയേ ആഗ്രഹം. ആഗ്രഹിച്ചാലും ഇതിലധികം അവൻ നേടുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോഴും ഏകാകിയായവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: എനിക്ക് ഭാര്യ, പിന്നെ സന്താനം, പിന്നെ സമ്പത്ത്, പിന്നെ കർമം. ഇവയിൽ ഓരോന്നും നേടുന്നതുവരെ അവൻ അപൂർണനാണെന്ന് കരുതുന്നു. അവന്റെ പൂർണത ഇതാണ്: മനസ്സാണ് അവന്റെ ആത്മാവ്, വാക്കാണ് അവന്റെ ഭാര്യ, പ്രാണനാണ് അവന്റെ സന്താനം, മാനുഷ സമ്പത്ത് കണ്ണ്, കാരണം കണ്ണുകൊണ്ടാണ് അതു നേടുന്നത്. ദൈവിക സമ്പത്ത് ചെവി, കാരണം ചെവികൊണ്ടാണ് അതു കേൾക്കുന്നത്. ആത്മാവാണ് അവന്റെ കർമം, കാരണം ആത്മാവുകൊണ്ടാണ് കർമം ചെയ്യുന്നത്. ഇതാണ് പാങ്ക്ത യജ്ഞം. പാങ്ക്ത പശു. പാങ്ക്ത പുരുഷൻ. ഇവിടെയുള്ളതെല്ലാം പാങ്ക്തമാണ്. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ഇതെല്ലാം നേടുന്നു.