Upanisad · Bṛhadāraṇyaka 1.4

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Baca dengan arti kata

Bṛhadāraṇyaka 1.4.1

(पुरुषविधब्राह्मणम् /आत्मब्राह्मणम् /सृष्टिब्राह्मणम् )
आत्मैवेदमग्र आसीत्पुरुषविधः ।
सोऽनुवीक्ष्य नान्यदात्मनोऽपश्यत् ।
सोऽहमस्मीत्यग्रे व्याहरत् ।
ततोऽहंनामाभवत् ।
तस्मादप्येतर्ह्यामन्त्रितोऽहमयमित्येवाग्र उक्त्वाथान्यन्नाम प्रब्रूते यदस्य भवति ।
स यत्पूर्वोऽस्मात्सर्वस्मात्सर्वान् पाप्मन औषत्तस्मात्पुरुषः ।
ओषति ह वै स तं योऽस्मात्पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥ १.४.१ ॥

(Brāhmaṇa tentang wujud manusia / Brāhmaṇa tentang diri / Brāhmaṇa tentang penciptaan) Pada mulanya ini hanyalah diri (ātman), dalam wujud manusia (puruṣa). Ia memandang sekelilingnya dan tidak melihat apa pun selain dirinya. Pertama-tama ia berkata: "Aku ada." Dari sini lahirlah nama "aku" (aham). Oleh karena itu, bahkan sekarang, ketika seseorang dipanggil, ia pertama-tama mengatakan "aku ini" lalu menyebut nama lain miliknya. Karena ia membakar semua kejahatan sebelum yang lain, ia disebut "puruṣa" (manusia). Ia membakar siapa pun yang ingin mendahuluinya; demikian pula bagi orang yang mengetahui ini.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.2

सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति ।
स हायमीक्षां चक्रे, यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु बिभेमीति ।
तत एवास्य भयं वीयाय ।
कस्माद्ध्यभेष्यत् ।
द्वितीयाद्वै भयं भवति ॥ १.४.२ ॥

Ia takut. Oleh karena itu orang yang sendirian merasa takut. Ia merenung: "Tidak ada sesuatu pun selain aku. Lalu mengapa aku harus takut?" Maka rasa takutnya pun lenyap. Mengapa pula ia harus takut? Rasa takut hanya timbul dari yang kedua.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.3

स वै नैव रेमे ।
तस्मादेकाकी न रमते ।
स द्वितीयमैच्छत् ।
स हैतावानास यथा स्त्रीपुमांसौ सम्परिष्वक्तौ ।
स इममेवात्मानं द्वेधापातयत् ।
ततः पतिश्च पत्नी चाभवताम् ।
तस्मादिदमर्धबृगलमिव स्व इति ह स्माह याज्ञवल्क्यः ।
तस्मादयमाकाशः स्त्रिया पूर्यत एव ।
तां समभवत् ।
ततो मनुष्या अजायन्त ॥ १.४.३ ॥

Ia tidak menemukan kenikmatan. Karena itu orang yang sendirian tidak menemukan kenikmatan. Ia menginginkan yang kedua. Ia menjadi seperti laki-laki dan perempuan yang saling memeluk erat. Ātman ini ia belah menjadi dua. Dari situ lahirlah suami dan istri. Maka Yājñavalkya berkata: ini seperti separuh kerang, separuh dirinya sendiri. Maka ruang ini dipenuhi oleh perempuan. Ia menyatu dengannya, dan dari situ lahirlah manusia.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.4

सो हेयमीक्षां चक्रे कथं नु मात्मन एव जनयित्वा सम्भवति ।
हन्त तिरोऽसानीति ।
सा गौरभवद्वृषभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततो गावोऽजायन्त ।
वडवेतराभवदश्ववृष इतरः ।
गर्दभीतरा गर्दभ इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
तत एकशफमजायत ।
अजेतराभवद्बस्त इतरः ।
अविरितरा मेष इतरः ।
तां समेवाभवत् ।
ततोऽजावयो ऽजायन्त ।
एवमेव यदिदं किञ्च मिथुनमा पिपीलिकाभ्यस्तत्सर्वमसृजत ॥ १.४.४ ॥

Ia merenung: bagaimana aku bisa lahir hanya dengan menghasilkan dari diriku sendiri? Baiklah, biarlah aku bersembunyi. Ia menjadi sapi betina, dan yang lain menjadi sapi jantan. Ia menyatu dengannya, dan dari situ lahirlah sapi-sapi. Ia menjadi kuda betina dan yang lain kuda jantan; ia menjadi keledai betina dan yang lain keledai jantan. Ia menyatu dengannya, dan dari situ lahirlah hewan berkuku tunggal. Ia menjadi kambing betina dan yang lain kambing jantan; ia menjadi domba betina dan yang lain domba jantan. Ia menyatu dengannya, dan dari situ lahirlah kambing dan domba. Demikianlah ia menciptakan setiap pasangan yang ada, hingga semut.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.5

सोऽवेदहं वाव सृष्टिरस्म्यहं हीदं सर्वमसृक्षीति ।
ततः सृष्टिरभवत् ।
सृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.५ ॥

Ia mengetahui: sesungguhnya aku adalah penciptaan, sebab aku telah menciptakan semua ini. Maka terjadilah penciptaan. Siapa yang mengetahui demikian menjadi bagian dari penciptaan ini.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.6

अथेत्यभ्यमन्थत् ।
स मुखाच्च योनेर्हस्ताभ्यां चाग्निमसृजत ।
तस्मादेतदुभयमलोमकमन्तरतः ।
अलोमका हि योनिरन्तरतः ।
तद्यदिदमाहुरमुं यजामुं यजेत्येकैकं देवमेतस्यैव सा विसृष्टिः ।
एष उ ह्येव सर्वे देवाः ।
अथ यत्किञ्चेदमार्द्रं तद्रेतसोऽसृजत ।
तदु सोम ।
एतावद्वा इदं सर्वमन्नं चैवान्नादश्च ।
सोम एवान्नमग्निरन्नादः ।
सैषा ब्रह्मणोऽतिसृष्टिः ।
यच्छ्रेयसो देवानसृजताथ यन्मर्त्यः सन्नमृतानसृजत तस्मादतिसृष्टिर् ।
अतिसृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ १.४.६ ॥

Lalu ia menggosok. Dari mulut, dari rahim, dan dari kedua tangannya, ia menciptakan api. Karena itu keduanya tidak berambut di bagian dalam, sebab rahim tidak berambut di bagian dalamnya. Adapun yang dikatakan: 'Persembahkan kepada yang ini, persembahkan kepada yang itu', setiap dewa itu hanyalah pancarannya, sebab dialah semua dewa. Apa pun yang basah di sini ia ciptakan dari benih; itulah Soma. Semua ini adalah makanan dan yang memakan makanan: Soma adalah makanan, Agni adalah yang memakannya. Inilah penciptaan berlebih dari Brahman, karena ia menciptakan dewa-dewa yang utama, lalu meskipun fana ia menciptakan yang abadi; karena itu disebut penciptaan berlebih. Siapa yang mengetahui demikian menjadi bagian dari penciptaan berlebih ini.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.7

तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत् ।
तन्नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियतासौ नामायमिदंरूप इति ।
तदिदमप्येतर्हि नामरूपाभ्यामेव व्याक्रियत असौ नामायमिदंरूप इति ।
स एष इह प्रविष्ट आ नखाग्रेभ्यो यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितः स्याद्विश्वम्भरो वा विश्वम्भरकुलाये ।
तं न पश्यन्ति ।
अकृत्स्नो हि सः प्राणन्नेव प्राणो नाम भवति ।
वदन् वाक्पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्छ्रोत्रं मन्वानो मनः ।
तान्यस्यैतानि कर्मनामान्येव ।
स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेद ।
अकृत्स्नो ह्येषोऽत एकैकेन भवति ।
आत्मेत्येवोपासीत ।
अत्र ह्येते सर्व एकं भवन्ति ।
तदेतत्पदनीयमस्य सर्वस्य यदयमात्मा ।
अनेन ह्येतत्सर्वं वेद ।
यथा ह वै पदेनानुविन्देदेवं कीर्तिं श्लोकं विन्दते य एवं वेद ॥ १.४.७ ॥

Ini dahulu belum terbedakan. Ia hanya dibedakan melalui nama dan rupa, dengan berkata: 'ini yang memiliki nama ini dan rupa ini.' Bahkan sekarang ia hanya dibedakan melalui nama dan rupa. Ia telah masuk ke sini sampai ke ujung kuku, seperti pisau cukur yang diletakkan di dalam sarungnya, atau Viśvambhara (api) di dalam sarangnya. Mereka tidak melihatnya, karena ia tidak lengkap. Ketika bernapas ia disebut napas (prāṇa); ketika berbicara, ucapan; ketika melihat, mata; ketika mendengar, telinga; ketika berpikir, pikiran. Ini hanyalah nama-nama perbuatannya. Siapa pun yang memuja-Nya sebagai masing-masing secara terpisah tidak mengenal-Nya, karena dengan masing-masing ia tetap tidak lengkap. Maka hendaknya ia dipuja hanya sebagai ātman, sebab di dalamnya semua ini menjadi satu. Inilah jejak dari segala ini, yaitu ātman ini. Dengan ini segala sesuatu diketahui, seperti yang hilang ditemukan dengan mengikuti jejak kakinya. Siapa yang mengetahui demikian memperoleh kemasyhuran dan nama baik.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.8

तदेतत्प्रेयः पुत्रात्प्रेयो वित्तात्प्रेयोऽन्यस्मात्सर्वस्मादन्तरतरं यदयमात्मा ।
स योऽन्यमात्मनः प्रियं ब्रुवाणं ब्रूयात्प्रियं रोत्स्यतीतीश्वरो ह तथैव स्यात् ।
आत्मानमेव प्रियमुपासीत ।
स य आत्मानमेव प्रियमुपास्ते न हास्य प्रियं प्रमायुकं भवति ॥ १.४.८ ॥

Ātman ini lebih dicintai daripada anak, lebih dicintai daripada harta, lebih dicintai daripada segala sesuatu yang lain, dan lebih dalam daripada segalanya. Jika seseorang berkata kepada orang yang menyebut sesuatu selain ātman-nya sebagai yang dicintai: 'Yang kau cintai akan binasa', maka memang akan demikian. Hendaknya ātman saja dipuja sebagai yang dicintai. Siapa memuja ātman saja sebagai yang dicintai, yang dicintainya tidak akan binasa.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.9

तदाहुर्यद्ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्तो मनुष्या मन्यन्ते ।
किमु तद्ब्रह्मावेद्यस्मात्तत्सर्वमभवदिति ॥ १.४.९ ॥

Dikatakan: orang-orang yang akan menjadi segalanya melalui pengetahuan brahman berpikir demikian. Tetapi apakah brahman yang tidak diketahui itu, yang darinya segala sesuatu itu menjadi?

Bṛhadāraṇyaka 1.4.10

ब्रह्म वा इदमग्र आसीत् ।
तदात्मानमेवावेत् ।
अहं ब्रह्मास्मीति ।
तस्मात्तत्सर्वमभवत् ।
तद्यो यो देवानां प्रत्यबुध्यत स एव तदभवत् ।
तथर्षीनाम् ।
तथा मनुष्याणाम् ।
तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदेऽहं मनुरभवं सूर्यश्चेति ।
तदिदमप्येतर्हि य एवं वेदाहं ब्रह्मास्मीति स इदं सर्वं भवति ।
तस्य ह न देवाश्चनाभूत्या ईशते ।
आत्मा ह्येषां स भवति ।
अथ योऽन्यां देवतामुपास्तेऽन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेद ।
यथा पशुरेवं स देवानाम् ।
यथा ह वै बहवः पशवो मनुष्यं भुञ्ज्युरेवमेकैकः पुरुषो देवान् भुनक्ति ।
एकस्मिन्नेव पशावादीयमानेऽप्रियं भवति किमु बहुषु ।
तस्मादेषां तन्न प्रियं यदेतन्मनुष्या विद्युः ॥ १.४.१० ॥

Pada mulanya ini hanyalah brahman. Ia hanya mengenal dirinya sendiri, dengan berkata: "Aku adalah brahman." Karena itu ia menjadi segala sesuatu. Siapa pun di antara para dewa yang terjaga pada hal ini, ia menjadi tepat hal itu; demikian pula di antara para resi dan di antara manusia. Melihat hal ini, resi Vāmadeva menyadari: "Aku menjadi Manu, dan aku menjadi matahari." Bahkan sekarang, siapa yang mengetahui demikian, "Aku adalah brahman", ia menjadi semua ini. Para dewa tidak dapat menghalangi kemakmurannya, karena ia menjadi ātman mereka. Tetapi siapa yang memuja dewa lain, berpikir "Dia yang satu, aku yang lain", ia tidak tahu. Ia seperti hewan ternak bagi para dewa. Sebagaimana banyak hewan ternak melayani manusia, demikian setiap manusia melayani para dewa. Jika seekor hewan saja diambil, itu tidak menyenangkan; apalagi jika banyak yang diambil. Karena itu tidak menyenangkan bagi para dewa bahwa manusia mengetahui hal ini.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.11

ब्रह्म वा इदमग्र आसीदेकमेव ।
तदेकं सन्न व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत क्षत्रं, यान्येतानि देवत्रा क्षत्राणीन्द्रो वरुणः सोमो रुद्रः पर्जन्यो यमो मृत्युरीशान इति ।
तस्मात्क्षत्रात्परं नास्ति ।
तस्माद्ब्राह्मणः क्षत्रियं अधस्तादुपास्ते राजसूये ।
क्षत्र एव तद्यशो दधाति ।
सैषा क्षत्रस्य योनिर्यद्ब्रह्म ।
तस्माद्यद्यपि राजा परमतां गच्छति ब्रह्मैवान्तत उपनिश्रयति स्वां योनिम् ।
य उ एनं हिनस्ति स्वां स योनिमृच्छति ।
स पापीयान् भवति यथा श्रेयांसं हिंसित्वा ॥ १.४.११ ॥

Pada mulanya ini hanyalah brahman, yang esa. Karena esa, ia tidak berkembang. Maka ia menciptakan wujud yang lebih unggul, yaitu kṣatra, kekuasaan pemerintahan di antara para dewa: Indra, Varuṇa, Soma, Rudra, Parjanya, Yama, Maut, dan Īśāna. Karena itu tidak ada yang lebih tinggi daripada kṣatra. Oleh sebab itu brahmana, dalam penobatan raja, menghormati kṣatriya dengan mendudukkannya di bawah dirinya. Hanya dalam kṣatra ia menempatkan kemuliaannya. Inilah sumber kṣatra, yaitu brahman. Maka meskipun seorang raja mencapai kedudukan tertinggi, pada akhirnya ia berlindung pada brahman itu sendiri, sumbernya. Siapa pun yang mencelakainya menghancurkan sumbernya sendiri, dan menjadi lebih jahat, seperti orang yang membunuh seorang yang mulia.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.12

स नैव व्यभवत् ।
स विशमसृजत ।
यान्येतानि देवजातानि गणश आख्यायन्ते वसवो रुद्रा आदित्या विश्वे देवा मरुत इति ॥ १.४.१२ ॥

Meski demikian ia tidak berkembang. Maka ia menciptakan vis, rakyat, golongan orang kebanyakan. Golongan-golongan dewa ini, disebut menurut kelompok: para Vasu, para Rudra, para Āditya, Viśve Devāḥ, dan para Marut.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.13

स नैव व्यभवत् ।
स शौद्रं वर्णमसृजत पूषणम् ।
इयं वै पूषा ।
इयं हीदं सर्वं पुष्यति यदिदं किञ्च ॥ १.४.१३ ॥

Meski demikian ia tidak berkembang. Maka ia menciptakan golongan śūdra dan Pūṣan. Bumi inilah Pūṣan, karena ia menyokong segala sesuatu yang ada di sini.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.14

स नैव व्यभवत् ।
तच्छ्रेयो रूपमत्यसृजत धर्मम् ।
तदेतत्क्षत्रस्य क्षत्रं यद्धर्मः ।
तस्माद्धर्मात्परं नास्ति ।
अथो अबलीयान् बलीयांसमाशंसते धर्मेण ।
यथा राज्ञैवम् ।
यो वै स धर्मः सत्यं वै तत् ।
तस्मात्सत्यं वदन्तमाहुर्धर्मं वदतीति ।
धर्मं वा वदन्तं सत्यं वदतीति ।
एतद्ध्येवैतदुभयं भवति ॥ १.४.१४ ॥

Ia belum berkembang sepenuhnya. Lalu ia menciptakan wujud yang lebih tinggi, yaitu dharma. Itulah kekuasaan dari kekuasaan, yakni dharma. Karena itu tidak ada yang lebih tinggi daripada dharma. Selain itu, yang lemah berusaha mengalahkan yang kuat melalui dharma, seperti melalui raja. Apa yang disebut dharma sesungguhnya adalah satya, kebenaran. Maka orang yang berbicara kebenaran disebut berbicara dharma, dan orang yang berbicara dharma disebut berbicara kebenaran. Keduanya sesungguhnya satu.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.15

तदेतद्ब्रह्म क्षत्रं विट्शूद्रः ।
तदग्निनैव देवेषु ब्रह्माभवद्ब्राह्मणो मनुष्येषु, क्षत्रियेण क्षत्रियः, वैश्येन वैश्यः, शूद्रेण शूद्रः ।
तस्मादग्नावेव देवेषु लोकमिच्छन्ते ब्राह्मणे मनुष्येषु ।
एताभ्यां हि रूपाभ्यां ब्रह्माभवत् ।
अथ यो ह वा अस्माल्लोकात्स्वं लोकमदृष्ट्वा प्रैति स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाननूक्तोऽन्यद्वा कर्माकृतम् ।
यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एव ।
आत्मानमेव लोकमुपासीत ।
स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते ।
अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत्कामयते तत्तत्सृजते ॥ १.४.१५ ॥

Inilah brahman, kṣatra, viś, dan śūdra. Hanya melalui api brahman menjadi brahman di antara para dewa; di antara manusia ia menjadi brāhmaṇa. Melalui kṣatriya ia menjadi kṣatriya, melalui vaiśya menjadi vaiśya, melalui śūdra menjadi śūdra. Karena itu orang menginginkan dunia di antara para dewa hanya dalam api, dan di antara manusia dalam brāhmaṇa. Dengan kedua wujud inilah brahman menjadi. Siapa pun yang meninggalkan dunia ini tanpa melihat dunianya sendiri, tanpa mengetahuinya, tidak menikmatinya, seperti Veda yang tidak dilafalkan atau perbuatan yang tidak dilakukan. Bahkan jika orang yang tidak mengetahui ini melakukan perbuatan berjasa besar, akhirnya perbuatan itu pun habis. Hendaknya ia merenungkan ātman semata sebagai dunia. Siapa yang merenungkan ātman semata sebagai dunia, perbuatannya tidak habis; karena dari ātman inilah ia menciptakan apa pun yang ia inginkan.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.16

अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः ।
स यज्जुहोति यद्यजते तेन देवानां लोकः ।
अथ यदनुब्रूते तेन ऋषीणाम् ।
अथ यत्पितृभ्यो निपृणाति यत्प्रजामिच्छते तेन पितॄणाम् ।
अथ यन्मनुष्यान् वासयते यदेभ्योऽशनं ददाति तेन मनुष्याणाम् ।
अथ यत्पशुभ्यस्तृणोदकं विन्दति तेन पशूनाम् ।
यदस्य गृहेषु श्वापदा वयांस्या पिपीलिकाभ्य उपजीवन्ति तेन तेषां लोकः ।
यथा ह वै स्वाय लोकायारिष्टिमिच्छेत् ।
एवं हैवंविदे सर्वदा सर्वाणि भूतान्यरिष्टिमिच्छन्ति ।
तद्वा एतद्विदितं मीमांसितम् ॥ १.४.१६ ॥

Selain itu, ātman ini adalah dunia segala makhluk. Siapa yang mempersembahkan korban dan sesaji, dengan itu ia menjadi dunia para dewa; siapa yang melafalkan, dengan itu ia menjadi dunia para resi; siapa yang memberi persembahan makanan dan air kepada para leluhur dan menginginkan keturunan, dengan itu ia menjadi dunia para leluhur; siapa yang memberi tempat tinggal kepada manusia dan memberi mereka makanan, dengan itu ia menjadi dunia manusia; siapa yang mencari rumput dan air bagi hewan, dengan itu ia menjadi dunia hewan. Binatang buas, burung, dan semut yang hidup dari rumahnya adalah dunia mereka. Sebagaimana orang menginginkan kesejahteraan bagi dunianya sendiri, demikian bagi orang yang mengetahui hal ini, segala makhluk selalu menginginkan kesejahteraan. Hal ini sungguh telah diketahui dan direnungkan.

Bṛhadāraṇyaka 1.4.17

आत्मैवेदमग्र आसीदेक एव ।
सोऽकामयत जाया मे स्यादथ प्रजायेय ।
अथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
एतावान् वै कामः ।
नेच्छंश्चनातो भूयो विन्देत् ।
तस्मादप्येतर्ह्येकाकी कामयते जाया मे स्यादथ प्रजायेयाथ वित्तं मे स्यादथ कर्म कुर्वीयेति ।
स यावदप्येतेषामेकैकं न प्राप्नोत्यकृत्स्न एव तावन्मन्यते ।
तस्यो कृत्स्नता ।
मन एवास्यात्मा ।
वाग्जाया ।
प्राणः प्रजा ।
चक्षुर्मानुषं वित्तम् ।
चक्षुषा हि तद्विन्दते ।
श्रोत्रं दैवम् ।
श्रोत्रेण हि तच्छृणोति ।
आत्मैवास्य कर्म ।
आत्मना हि कर्म करोति ।
स एष पाङ्क्तो यज्ञः ।
पाङ्क्तः पशुः ।
पाङ्क्तः पुरुषः ।
पाङ्क्तमिदं सर्वं यदिदं किञ्च ।
तदिदं सर्वमाप्नोति य एवं वेद ॥ १.४.१७ ॥

Pada mulanya ini hanyalah ātman, yang esa. Ia berkehendak: semoga ada bagiku seorang istri, maka aku akan memiliki keturunan; semoga ada bagiku harta, maka aku akan melakukan perbuatan. Demikianlah sesungguhnya keinginan itu. Bahkan dengan berkeinginan, tidak ada yang diperoleh melebihi ini. Oleh karena itu, bahkan sekarang orang yang sendirian berkeinginan: semoga ada bagiku seorang istri agar aku memiliki keturunan; semoga ada bagiku harta agar aku melakukan perbuatan. Selama ia belum memperoleh masing-masing dari ini, ia menganggap dirinya belum sempurna. Kesempurnaannya adalah ini: pikiran adalah ātman-nya, ucapan adalah istrinya, napas (prāṇa) adalah keturunannya, mata adalah harta manusiawinya, karena dengan mata ia memperolehnya; telinga adalah harta ilahinya, karena dengan telinga ia mendengarnya; ātman adalah perbuatannya, karena dengan ātman ia berbuat. Inilah korban kelompok lima; hewan adalah kelompok lima; manusia adalah kelompok lima. Segala yang ada ini adalah kelompok lima. Siapa yang mengetahui demikian memperoleh semua ini.