ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Bṛhadāraṇyaka 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.2.1
द्वितीयं ब्राह्मण् (पञ्चाग्निविद्याब्राह्मणं वा श्वेतकेतुब्राह्मणम्)
श्वेतकेतुर्वा आरुणेयः पन्चालानां परिषदमाजगाम ।
स आजगाम जैवलिं प्रवाहणं परिचारयमाणम् ।
तमुदीक्ष्याभ्युवाद कुमारा३ इति ।
स भो३ इति प्रतिशुश्राव ।
अनुशिष्टो न्वसि पित्रेति ।
ओमिति होवाच ॥ ६.२.१ ॥
ಎರಡನೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಪಂಚಾಗ್ನಿವಿದ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಥವಾ ಶ್ವೇತಕೇತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ). ಆರುಣಿಯ ಮಗ ಶ್ವೇತಕೇತು ಪಂಚಾಲರ ಸಭೆಗೆ ಬಂದ. ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೈವಲಿ ಪ್ರವಾಹಣನನ್ನು ನೋಡಿ, "ಕುಮಾರ!" ಎಂದ. ಅವನು "ಅಯ್ಯಾ!" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದ. "ತಂದೆ ನಿನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ?" ಎಂದ. "ಹೌದು" ಎಂದ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.2
वेत्थ यथेमाः प्रजाः प्रयत्यो विप्रतिपद्यन्ता३ इति ।
नेति होवाच ।
वेत्थो यथेमं लोकं पुनरापद्यन्ता३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो यथासौ लोक एवं बहुभिः पुनः पुनः प्रयद्भिर्न संपूर्यता३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो यतिथ्यामाहुत्यां हुतायामापः पुरुषवाचो भूत्वा समुत्थाय वदन्ती३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो देवयानस्य वा पथः प्रतिपदं पितृयाणस्य वा ।
यत्कृत्वा देवयानं वा पन्थानं प्रतिपद्यन्ते पितृयाणं वा ।
अपि हि न ऋषेर्वचः श्रुतं
द्वे सृती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् ।
ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं चेति ।
नाहमत एकं चन वेदेति होवाच ॥ ६.२.२ ॥
ಪ್ರವಾಹಣ ಜೈವಲಿ ಹೇಳಿದನು: ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೀನು ಬಲ್ಲೆಯಾ? ಗೌತಮ: ಇಲ್ಲ. ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅವು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಮರಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬಲ್ಲೆಯಾ? ಇಲ್ಲ. ಆ ಲೋಕವು ಅನೇಕರ ನಿರಂತರ ಹೋಗುವಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಹೇಗೆ ತುಂಬದೆ ಇದೆ ಎಂದು ಬಲ್ಲೆಯಾ? ಇಲ್ಲ. ಐದನೆಯ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿತವಾದಾಗ ನೀರು ಮಾನವ ವಾಣಿಯಾಗಿ ಎದ್ದು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಲ್ಲೆಯಾ? ಇಲ್ಲ. ದೇವಯಾನ ಅಥವಾ ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗದ ಆರಂಭವನ್ನು, ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಲ್ಲೆಯಾ? ಋಷಿಯ ವಚನವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ: 'ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರ್ತ್ಯರ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುವ ಈ ವಿಶ್ವವು ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಸೇರುತ್ತದೆ.' ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನೂ ನಾನು ಅರಿಯೆ ಎಂದನು.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.3
अथैनं वसत्योपमन्त्रयां चक्रे ।
अनादृत्य वसतिं कुमारः प्रदुद्राव ।
स आजगाम पितरम् ।
तं होवाच इति वाव किल नो भवान् पुरानुशिष्टानवोच इति ।
कथं सुमेध इति ।
पञ्च मा प्रश्नान् राजन्यबन्धुरप्राक्षीत् ।
ततो नैकं चन वेदेति ।
कतमे त इति ।
इम इति ह प्रतीकान्युदाजहार ॥ ६.२.३ ॥
ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ಬಾಲಕನು ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಗೌರವಿಸದೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಅವನು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಹಿಂದೆ ನಮಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದವು...' ಹೇಗೆ, ಓ ಸುಮೇಧಾ? ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಲದವನು ನನ್ನನ್ನು ಐದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನೂ ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಅವು ಯಾವುವು? ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆರಂಭದ ಪದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.4
स होवाच तथा नस्त्वं तत जानीथा यथा यदहं किंच वेद सर्वमहं तत्तुभमवोचम् ।
प्रेहि तु तत्र ।
प्रतीत्य ब्रह्मचर्यं वत्स्याव इति ।
भवानेव गच्छत्विति ।
स आजगाम गौतमो यत्र प्रवाहणस्य जैवलेरास ।
तस्मा आसनमाहृत्योदकमाहारयां चकार ।
अथ हास्मा अर्घ्यं चकार ।
तं होवाच वरं भगवते गौतमाय दद्म इति ॥ ६.२.४ ॥
ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ಹೀಗೆಯೇ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿ; ನಾನು ಬಲ್ಲ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಬಾ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸೋಣ. ನೀನೇ ಹೋಗು.' ಗೌತಮನು ಪ್ರವಾಹಣ ಜೈವಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವನಿಗೆ ಆಸನವನ್ನು ತಂದಿಟ್ಟು ನೀರನ್ನು ತರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅರ್ಘ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಭಗವಂತ ಗೌತಮನಿಗೆ ನಾವು ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ.'
Bṛhadāraṇyaka 6.2.5
स होवाच प्रतिज्ञतो म एष वरः ।
यां तु कुमारस्यान्ते वाचमभाषथास्तां मे ब्रूहीति ॥ ६.२.५ ॥
ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ನನಗೆ ವಚನ ನೀಡಿದ್ದೀಯೆ; ಇದೇ ಆ ವರ. ಬಾಲಕನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೀನು ಆಡಿದ ಆ ಮಾತನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.'
Bṛhadāraṇyaka 6.2.6
स होवाच दैवेषु वै गौतम तद्वरेषु ।
मानुषाणां ब्रूहीति ॥ ६.२.६ ॥
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಓ ಗೌತಮ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳು; ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ (ವರಗಳನ್ನು) ಹೇಳು.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.7
स होवाच विज्ञायते हास्तिहिरण्यस्यापात्तं गोअश्वानां दासीनां प्रवाराणां परिधानस्य ।
मा नो भवान् बहोरनन्तस्यापर्यन्तस्याभ्यवदान्यो भूदिति ।
स वै गौतम तीर्थेनेच्छसा इति ।
उपैम्यहं भवन्तमिति ।
वाचा ह स्मैव पूर्व उपयन्ति ।
स होपायनकीर्त्योवास ॥ ६.२.७ ॥
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಆನೆಗಳು, ಚಿನ್ನ, ಹಸುಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ದಾಸಿಯರು, ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊದಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ನಿನ್ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾರಿಯಲ್ಲದವನಾಗಬೇಡ. ಓ ಗೌತಮ, ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಯಸು. (ಗೌತಮ:) ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಪೂರ್ವದವರು ಕೇವಲ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ರೀತಿಯಿಂದ ವಾಸಿಸಿದರು.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.8
स होवाच तथा नस्त्वं गौतम मापराधास्तव च पितामहाः ।
यथेयं विद्येतः पूर्वं न कस्मिंश्चन ब्राह्मन उवास ।
तां त्वहं तुभ्यं वक्ष्यामि ।
को हि त्वैवं ब्रुवन्तमर्हति प्रत्याख्यातुमिति ॥ ६.२.८ ॥
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಗೌತಮ, ನೀನು ನಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಬೇಡ; ನಿನ್ನ ಪೂರ್ವಜರೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದುವರೆಗೆ ಈ ವಿದ್ಯೆ ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಯಾರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
Bṛhadāraṇyaka 6.2.9
असौ वै लोकोऽग्निर्गौतम ।
तस्यादित्य एव समित् ।
रश्मयो धूमः ।
अहरर्चिः ।
दिशोऽङ्गाराः ।
अवान्तरदिशो विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै सोमो राजा संभवति ॥ ६.२.९ ॥
ಓ ಗೌತಮ, ಆ ಲೋಕವೇ ಅಗ್ನಿ. ಅದರ ಸಮಿತ್ ಸೂರ್ಯನೇ; ಅದರ ಹೊಗೆ ಕಿರಣಗಳು; ಅದರ ಜ್ವಾಲೆ ಹಗಲು; ಅದರ ಕೆಂಡಗಳು ದಿಕ್ಕುಗಳು; ಅದರ ಕಿಡಿಗಳು ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಹವಿಸ್ಸಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಸೋಮರಾಜ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.10
पर्जन्यो वा अग्निर्गौतम ।
तस्य संवत्सर एव समित् ।
अभ्राणि धूमः ।
विद्युदर्चिः ।
अशनिरङ्गाराः ।
ह्रादुनयो विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः सोमं राजानं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै वृष्टिः संभवति ॥ ६.२.१० ॥
ಓ ಗೌತಮ, ಮೇಘವೇ ಅಗ್ನಿ. ಸಂವತ್ಸರವೇ ಅದರ ಸಮಿತ್. ಮೇಘಗಳು ಹೊಗೆ, ಮಿಂಚು ಜ್ವಾಲೆ, ಸಿಡಿಲು ಕೆಂಡಗಳು, ಗುಡುಗಿನ ಶಬ್ದ ಕಿಡಿಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ರಾಜನಾದ ಸೋಮನನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಮಳೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.11
अयं वै लोकोऽग्निर्गौतम ।
तस्य पृथिव्येव समित् ।
अग्निर्धूमः ।
रात्रिरर्चिः ।
चन्द्रमा अङ्गाराः ।
नक्षत्राणि विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा वृष्टिं जुह्वति ।
तस्या आहुत्या अन्नं संभवति ॥ ६.२.११ ॥
ಓ ಗೌತಮ, ಈ ಲೋಕವೇ ಅಗ್ನಿ. ಭೂಮಿಯೇ ಅದರ ಸಮಿತ್. ಅಗ್ನಿ ಹೊಗೆ, ರಾತ್ರಿ ಜ್ವಾಲೆ, ಚಂದ್ರ ಕೆಂಡಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಿಡಿಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಅನ್ನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.12
पुरुषो वा अग्निर्गौतम ।
तस्य व्यात्तमेव समित् ।
प्राणो धूमः ।
वागर्चिः ।
चक्षुरङ्गाराः ।
श्रोत्रं विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा अन्नं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै रेतः संभवति ॥ ६.२.१२ ॥
ಓ ಗೌತಮ, ಪುರುಷನೇ ಅಗ್ನಿ. ತೆರೆದ ಬಾಯಿಯೇ ಅದರ ಸಮಿತ್. ಪ್ರಾಣ ಹೊಗೆ, ವಾಕ್ ಜ್ವಾಲೆ, ಕಣ್ಣು ಕೆಂಡಗಳು, ಕಿವಿ ಕಿಡಿಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಆಹುತಿಯಿಂದ ರೇತಸ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.13
योषा वा अग्निर्गौतम ।
तस्या उपस्थ एव समित् ।
लोमानि धूमः ।
योनिरर्चिः ।
यदन्तः करोति तेऽङ्गाराः ।
अभिनन्दा विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा रेतो जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै पुरुषः संभवति ।
स जीवति यावज्जीवति ।
अथ यदा म्रियते ॥ ६.२.१३ ॥
ಓ ಗೌತಮ, ಸ್ತ್ರೀಯೇ ಅಗ್ನಿ. ಅವಳ ಮಡಿಲೇ ಅದರ ಸಮಿತ್. ರೋಮಗಳು ಹೊಗೆ, ಯೋನಿ ಜ್ವಾಲೆ. ಒಳಗೆ ಮಾಡುವುದು ಕೆಂಡಗಳು; ಅಭಿನಂದ (ಸುಖ) ಕಿಡಿಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ರೇತಸ್ ಅನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಪುರುಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬದುಕಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ಸಾಯುವಾಗ
Bṛhadāraṇyaka 6.2.14
अथैनमग्नये हरन्ति ।
तस्याग्निरेवाग्निर्भवति ।
समित्समित् ।
धूमो धूमः ।
अर्चिरर्चिः ।
अङ्गारा अङ्गाराः ।
विष्फुलिङ्गा विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः पुरुषं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै पुरुषो भास्वरवर्णः संभवति ॥ ६.२.१४ ॥
ನಂತರ ಇವನನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಅಗ್ನಿಯೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಗ್ನಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಸಮಿತ್ತು ಸಮಿತ್ತಾಗುತ್ತದೆ, ಹೊಗೆ ಹೊಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಜ್ವಾಲೆ ಜ್ವಾಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಂಡಗಳು ಕೆಂಡಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಕಿಡಿಗಳು ಕಿಡಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವರ್ಣದ ಪುರುಷ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.15
ते य एवमेतद्विदुर्ये चामी अरण्ये श्रद्धां सत्यमुपासते तेऽर्चिरभिसंभवन्ति ।
अर्चिषोऽहः ।
अह्न आपूर्यमाणपक्षम् ।
आपूर्यमाणपक्षाद्यान् षण्मासानुदङ्ङादित्य एति ।
मासेभ्यो देवलोकम् ।
देवलोकादादित्यम् ।
आदित्याद्वैद्युतम् ।
तान् वैद्युतान् पुरुषो मानस एत्य ब्रह्मलोकान् गमयति ।
ते तेषु ब्रह्मलोकेषु पराः परावतो वसन्ति ।
तेषां न पुनरावृत्तिः ॥ ६.२.१५ ॥
ಹೀಗೆ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರು ಅರ್ಚಿಯನ್ನು (ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು) ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಚಿಯಿಂದ ಹಗಲು, ಹಗಲಿನಿಂದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳು; ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ದೇವಲೋಕ, ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಆದಿತ್ಯ, ಆದಿತ್ಯನಿಂದ ಮಿಂಚು. ಮಿಂಚನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಮಾನಸ ಪುರುಷನೊಬ್ಬನು ಅವರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಮರಳಿ ಬರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.16
अथ ये यज्ञेन दानेन तपसा लोकाञ्जयन्ति ते धूममभिसंभवन्ति ।
धूमाद्रात्रिम् ।
रात्रेरपक्षीयमाणपक्षम् ।
अपक्षीयमाणपक्षाद्यान् षण्मासान् दक्षिणादित्य एति ।
मासेभ्यः पितृलोकम् ।
पितृलोकाच्चन्द्रम् ।
ते चन्द्रं प्राप्यान्नं भवन्ति ।
तांस्तत्र देवा यथा सोमं राजानमाप्यायस्वापक्षीयस्वेत्येवमेनांस्तत्र भक्षयन्ति ।
तेषां यदा तत्पर्यवैत्यथेममेवाकाशमभिनिष्पद्यन्ते ।
आकाशाद्वायुम् ।
वायोर्वृष्टिम् ।
वृष्टेः पृथिवीम् ।
ते पृथिवीं प्राप्यान्नं भवन्ति ।
ते पुनः पुरुषाग्नौ हूयन्ते ततो योषाग्नौ जायन्ते ।
लोकान् प्रत्युथायिनस्त एवमेवानुपरिवर्तन्ते ।
अथ य एतौ पन्थानौ न विदुस्ते कीटाः पतङ्गा यदिदं दन्दशूकम् ॥ ६.२.१६ ॥
ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವರು ಧೂಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಧೂಮದಿಂದ ರಾತ್ರಿ, ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳು; ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಪಿತೃಲೋಕ, ಪಿತೃಲೋಕದಿಂದ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವರು ಅನ್ನವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು 'ರಾಜನಾದ ಸೋಮನೇ, ಬೆಳೆ, ಕ್ಷೀಣಿಸಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಮುಗಿದಾಗ ಅವರು ಈ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಉದಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಅನ್ನವಾಗುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಪುರುಷಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅನಂತರ ಸ್ತ್ರೀ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಲೋಕಗಳ ಕಡೆಗೆ ಮರಳಿ ಏಳುತ್ತಾ ಅವರು ಹೀಗೆಯೇ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದವರು ಕ್ರಿಮಿಗಳು, ಪತಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಕಚ್ಚುವ ಜೀವಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.