Upaniṣad · Bṛhadāraṇyaka 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.2.1
द्वितीयं ब्राह्मण् (पञ्चाग्निविद्याब्राह्मणं वा श्वेतकेतुब्राह्मणम्)
श्वेतकेतुर्वा आरुणेयः पन्चालानां परिषदमाजगाम ।
स आजगाम जैवलिं प्रवाहणं परिचारयमाणम् ।
तमुदीक्ष्याभ्युवाद कुमारा३ इति ।
स भो३ इति प्रतिशुश्राव ।
अनुशिष्टो न्वसि पित्रेति ।
ओमिति होवाच ॥ ६.२.१ ॥
Deuxième brāhmaṇa (le brāhmaṇa de la science des cinq feux, ou brāhmaṇa de Śvetaketu). Śvetaketu, fils d'Aruṇa, vint à l'assemblée des Pañcāla. Voyant Pravāhaṇa, fils de Jīvala, qui était servi, il lui dit : « Jeune homme ! » Il répondit : « Monsieur ! » Il dit : « As-tu été instruit par ton père ? » Il dit : « Oui. »
Bṛhadāraṇyaka 6.2.2
वेत्थ यथेमाः प्रजाः प्रयत्यो विप्रतिपद्यन्ता३ इति ।
नेति होवाच ।
वेत्थो यथेमं लोकं पुनरापद्यन्ता३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो यथासौ लोक एवं बहुभिः पुनः पुनः प्रयद्भिर्न संपूर्यता३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो यतिथ्यामाहुत्यां हुतायामापः पुरुषवाचो भूत्वा समुत्थाय वदन्ती३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो देवयानस्य वा पथः प्रतिपदं पितृयाणस्य वा ।
यत्कृत्वा देवयानं वा पन्थानं प्रतिपद्यन्ते पितृयाणं वा ।
अपि हि न ऋषेर्वचः श्रुतं
द्वे सृती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् ।
ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं चेति ।
नाहमत एकं चन वेदेति होवाच ॥ ६.२.२ ॥
Pravāhaṇa Jaivali dit : Sais-tu comment ces créatures s'en vont par des voies différentes ? Gautama : Non. Sais-tu comment elles reviennent de nouveau en ce monde ? Non. Sais-tu comment ce monde ne se remplit pas, bien que beaucoup y aillent sans cesse ? Non. Sais-tu que, lorsque la cinquième oblation est offerte, les eaux prennent la parole humaine, se lèvent et parlent ? Non. Connais-tu le commencement de la voie des dieux (devayāna) ou de la voie des ancêtres (pitṛyāṇa), et par quel acte on y entre ? J'ai entendu la parole d'un sage : « Deux voies j'ai entendues, celles des ancêtres, des dieux et des mortels ; par ces deux se rassemble tout ce monde qui se meut, entre le père et la mère. » De celles-ci je ne connais pas une seule, dit-il.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.3
अथैनं वसत्योपमन्त्रयां चक्रे ।
अनादृत्य वसतिं कुमारः प्रदुद्राव ।
स आजगाम पितरम् ।
तं होवाच इति वाव किल नो भवान् पुरानुशिष्टानवोच इति ।
कथं सुमेध इति ।
पञ्च मा प्रश्नान् राजन्यबन्धुरप्राक्षीत् ।
ततो नैकं चन वेदेति ।
कतमे त इति ।
इम इति ह प्रतीकान्युदाजहार ॥ ६.२.३ ॥
Puis il l'invita à s'asseoir dans la demeure. Le jeune homme, sans égard pour la demeure, s'enfuit et alla vers son père. Il lui dit : « Tu nous as bien enseigné autrefois... » Comment, ô sage ? Un parent de rois m'a posé cinq questions, et de celles-ci je ne connais pas une seule. Quelles sont-elles ? En disant cela, il récita les mots initiaux (pratīka) de celles-ci.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.4
स होवाच तथा नस्त्वं तत जानीथा यथा यदहं किंच वेद सर्वमहं तत्तुभमवोचम् ।
प्रेहि तु तत्र ।
प्रतीत्य ब्रह्मचर्यं वत्स्याव इति ।
भवानेव गच्छत्विति ।
स आजगाम गौतमो यत्र प्रवाहणस्य जैवलेरास ।
तस्मा आसनमाहृत्योदकमाहारयां चकार ।
अथ हास्मा अर्घ्यं चकार ।
तं होवाच वरं भगवते गौतमाय दद्म इति ॥ ६.२.४ ॥
Il dit : « Ainsi tu nous connaîtras : tout ce que je sais, je te l'ai dit. Viens, demeurons là dans la vie d'élève (de Brahman). Va toi-même. » Gautama vint là où était Pravāhaṇa Jaivali. Il fit apporter un siège pour lui et de l'eau. Puis il l'accueillit par l'offrande d'honneur (arghya). Il lui dit : « Nous accordons une faveur au vénérable Gautama. »
Bṛhadāraṇyaka 6.2.5
स होवाच प्रतिज्ञतो म एष वरः ।
यां तु कुमारस्यान्ते वाचमभाषथास्तां मे ब्रूहीति ॥ ६.२.५ ॥
Il dit : « Tu m'as promis cette faveur : dis-moi la parole que tu as prononcée en présence du jeune homme. »
Bṛhadāraṇyaka 6.2.6
स होवाच दैवेषु वै गौतम तद्वरेषु ।
मानुषाणां ब्रूहीति ॥ ६.२.६ ॥
Il dit : « Ô Gautama, demande un vœu parmi les dieux ; parle-en parmi les hommes. »
Bṛhadāraṇyaka 6.2.7
स होवाच विज्ञायते हास्तिहिरण्यस्यापात्तं गोअश्वानां दासीनां प्रवाराणां परिधानस्य ।
मा नो भवान् बहोरनन्तस्यापर्यन्तस्याभ्यवदान्यो भूदिति ।
स वै गौतम तीर्थेनेच्छसा इति ।
उपैम्यहं भवन्तमिति ।
वाचा ह स्मैव पूर्व उपयन्ति ।
स होपायनकीर्त्योवास ॥ ६.२.७ ॥
Il dit : « On sait que tu possèdes une réserve d'éléphants, d'or, de vaches, de chevaux, de servantes, de vêtements précieux et de couvertures. Que tu ne sois pas avare envers nous dans ta richesse sans fin ni borne. Ô Gautama, demande de la manière convenable. » (Gautama :) « Je viens à toi. » Les anciens n'approchaient qu'avec des paroles. Il resta en suivant la coutume de l'offrande.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.8
स होवाच तथा नस्त्वं गौतम मापराधास्तव च पितामहाः ।
यथेयं विद्येतः पूर्वं न कस्मिंश्चन ब्राह्मन उवास ।
तां त्वहं तुभ्यं वक्ष्यामि ।
को हि त्वैवं ब्रुवन्तमर्हति प्रत्याख्यातुमिति ॥ ६.२.८ ॥
Il dit : « Ainsi, ô Gautama, que tu ne sois pas un offenseur envers nous, ni tes ancêtres. Cette connaissance n'a jamais demeuré auparavant chez aucun brahmane. Je te la dirai. Qui, en effet, pourrait repousser celui qui parle comme toi ? »
Bṛhadāraṇyaka 6.2.9
असौ वै लोकोऽग्निर्गौतम ।
तस्यादित्य एव समित् ।
रश्मयो धूमः ।
अहरर्चिः ।
दिशोऽङ्गाराः ।
अवान्तरदिशो विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै सोमो राजा संभवति ॥ ६.२.९ ॥
« Ce monde, ô Gautama, est en vérité le feu. Son bois est seulement le soleil ; sa fumée les rayons ; sa flamme le jour ; ses braises les directions ; ses étincelles les directions intermédiaires. Dans ce feu les dieux offrent la foi comme oblation ; de cette oblation naît le roi Soma. »
Bṛhadāraṇyaka 6.2.10
पर्जन्यो वा अग्निर्गौतम ।
तस्य संवत्सर एव समित् ।
अभ्राणि धूमः ।
विद्युदर्चिः ।
अशनिरङ्गाराः ।
ह्रादुनयो विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः सोमं राजानं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै वृष्टिः संभवति ॥ ६.२.१० ॥
Ô Gautama, le nuage de pluie est en vérité le feu. Son bois d'allumage est l'année. Les nuages sont sa fumée, l'éclair sa flamme, la foudre ses braises et les coups de tonnerre ses étincelles. Dans ce feu, les dieux offrent le roi Soma en oblation, et de cette oblation naît la pluie.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.11
अयं वै लोकोऽग्निर्गौतम ।
तस्य पृथिव्येव समित् ।
अग्निर्धूमः ।
रात्रिरर्चिः ।
चन्द्रमा अङ्गाराः ।
नक्षत्राणि विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा वृष्टिं जुह्वति ।
तस्या आहुत्या अन्नं संभवति ॥ ६.२.११ ॥
Ô Gautama, ce monde est en vérité le feu. Son bois d'allumage est la terre seule. Le feu est sa fumée, la nuit sa flamme, la lune ses braises et les étoiles ses étincelles. Dans ce feu, les dieux offrent la pluie en oblation, et de cette oblation naît la nourriture.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.12
पुरुषो वा अग्निर्गौतम ।
तस्य व्यात्तमेव समित् ।
प्राणो धूमः ।
वागर्चिः ।
चक्षुरङ्गाराः ।
श्रोत्रं विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा अन्नं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै रेतः संभवति ॥ ६.२.१२ ॥
Ô Gautama, l'homme est en vérité le feu. Sa bouche ouverte est son bois d'allumage. Le souffle est sa fumée, la parole sa flamme, l'œil ses braises et l'oreille ses étincelles. Dans ce feu, les dieux offrent la nourriture en oblation, et de cette oblation naît la semence (retas).
Bṛhadāraṇyaka 6.2.13
योषा वा अग्निर्गौतम ।
तस्या उपस्थ एव समित् ।
लोमानि धूमः ।
योनिरर्चिः ।
यदन्तः करोति तेऽङ्गाराः ।
अभिनन्दा विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा रेतो जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै पुरुषः संभवति ।
स जीवति यावज्जीवति ।
अथ यदा म्रियते ॥ ६.२.१३ ॥
Ô Gautama, la femme est en vérité le feu. Son giron est son bois d'allumage. Les poils de son corps sont sa fumée, la matrice sa flamme, ce qui se fait en elle ses braises, et le plaisir de l'union ses étincelles. Dans ce feu, les dieux offrent la semence (retas) en oblation, et de cette oblation naît une personne (puruṣa). Il vit tant qu'il vit. Puis, quand il meurt
Bṛhadāraṇyaka 6.2.14
अथैनमग्नये हरन्ति ।
तस्याग्निरेवाग्निर्भवति ।
समित्समित् ।
धूमो धूमः ।
अर्चिरर्चिः ।
अङ्गारा अङ्गाराः ।
विष्फुलिङ्गा विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः पुरुषं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै पुरुषो भास्वरवर्णः संभवति ॥ ६.२.१४ ॥
Puis on le porte au feu. Son feu devient vraiment feu, son bois devient bois, sa fumée fumée, sa flamme flamme, ses braises braises, ses étincelles étincelles. Dans ce feu, les dieux offrent l'homme en oblation, et de cette oblation naît un homme d'une couleur resplendissante.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.15
ते य एवमेतद्विदुर्ये चामी अरण्ये श्रद्धां सत्यमुपासते तेऽर्चिरभिसंभवन्ति ।
अर्चिषोऽहः ।
अह्न आपूर्यमाणपक्षम् ।
आपूर्यमाणपक्षाद्यान् षण्मासानुदङ्ङादित्य एति ।
मासेभ्यो देवलोकम् ।
देवलोकादादित्यम् ।
आदित्याद्वैद्युतम् ।
तान् वैद्युतान् पुरुषो मानस एत्य ब्रह्मलोकान् गमयति ।
ते तेषु ब्रह्मलोकेषु पराः परावतो वसन्ति ।
तेषां न पुनरावृत्तिः ॥ ६.२.१५ ॥
Ceux qui connaissent cela, et qui dans la forêt vénèrent la foi et la vérité, vont à la flamme ; de la flamme au jour ; du jour à la quinzaine croissante ; de la quinzaine croissante aux six mois où le soleil va vers le nord ; de ces mois au monde des dieux ; du monde des dieux au soleil ; du soleil à l'éclair. Un être né de l'esprit, parvenu parmi les éclairs, les conduit vers les mondes de Brahman. Ils demeurent dans ces mondes de Brahman pendant des âges immensément longs, et pour eux il n'y a pas de retour.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.16
अथ ये यज्ञेन दानेन तपसा लोकाञ्जयन्ति ते धूममभिसंभवन्ति ।
धूमाद्रात्रिम् ।
रात्रेरपक्षीयमाणपक्षम् ।
अपक्षीयमाणपक्षाद्यान् षण्मासान् दक्षिणादित्य एति ।
मासेभ्यः पितृलोकम् ।
पितृलोकाच्चन्द्रम् ।
ते चन्द्रं प्राप्यान्नं भवन्ति ।
तांस्तत्र देवा यथा सोमं राजानमाप्यायस्वापक्षीयस्वेत्येवमेनांस्तत्र भक्षयन्ति ।
तेषां यदा तत्पर्यवैत्यथेममेवाकाशमभिनिष्पद्यन्ते ।
आकाशाद्वायुम् ।
वायोर्वृष्टिम् ।
वृष्टेः पृथिवीम् ।
ते पृथिवीं प्राप्यान्नं भवन्ति ।
ते पुनः पुरुषाग्नौ हूयन्ते ततो योषाग्नौ जायन्ते ।
लोकान् प्रत्युथायिनस्त एवमेवानुपरिवर्तन्ते ।
अथ य एतौ पन्थानौ न विदुस्ते कीटाः पतङ्गा यदिदं दन्दशूकम् ॥ ६.२.१६ ॥
Mais ceux qui gagnent des mondes par le sacrifice, le don et l'ascèse vont à la fumée ; de la fumée à la nuit ; de la nuit à la quinzaine décroissante ; de la quinzaine décroissante aux six mois où le soleil va vers le sud ; de ces mois au monde des ancêtres ; du monde des ancêtres à la lune. Parvenus à la lune, ils deviennent nourriture. Là, les dieux les consomment en disant : « Ô roi Soma, croîs, ne décrois pas ! ». Quand cela prend fin, ils naissent de cet espace même : de l'espace au vent, du vent à la pluie, de la pluie à la terre. Parvenus à la terre, ils redeviennent nourriture, sont offerts dans le feu d'un homme, puis naissent dans le feu d'une femme. Remontant vers les mondes, ils tournent ainsi sans fin. Mais ceux qui ignorent ces deux chemins deviennent des vers, des papillons et tous les êtres qui mordent.