ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.2.1
द्वितीयं ब्राह्मण् (पञ्चाग्निविद्याब्राह्मणं वा श्वेतकेतुब्राह्मणम्)
श्वेतकेतुर्वा आरुणेयः पन्चालानां परिषदमाजगाम ।
स आजगाम जैवलिं प्रवाहणं परिचारयमाणम् ।
तमुदीक्ष्याभ्युवाद कुमारा३ इति ।
स भो३ इति प्रतिशुश्राव ।
अनुशिष्टो न्वसि पित्रेति ।
ओमिति होवाच ॥ ६.२.१ ॥
రెండవ బ్రాహ్మణం (పంచాగ్ని విద్యా బ్రాహ్మణం లేదా శ్వేతకేతు బ్రాహ్మణం). ఆరుణి కుమారుడు శ్వేతకేతువు పంచాలుల సభకు వచ్చాడు. సేవ చేస్తున్న జైవలి ప్రవాహణుని చూసి, "కుమారా!" అని పిలిచాడు. అతడు "అయ్యా!" అని బదులిచ్చాడు. "తండ్రి నీకు ఉపదేశించాడా?" అన్నాడు. "అవును" అని అతడు చెప్పాడు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.2
वेत्थ यथेमाः प्रजाः प्रयत्यो विप्रतिपद्यन्ता३ इति ।
नेति होवाच ।
वेत्थो यथेमं लोकं पुनरापद्यन्ता३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो यथासौ लोक एवं बहुभिः पुनः पुनः प्रयद्भिर्न संपूर्यता३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो यतिथ्यामाहुत्यां हुतायामापः पुरुषवाचो भूत्वा समुत्थाय वदन्ती३ इति ।
नेति हैवोवाच ।
वेत्थो देवयानस्य वा पथः प्रतिपदं पितृयाणस्य वा ।
यत्कृत्वा देवयानं वा पन्थानं प्रतिपद्यन्ते पितृयाणं वा ।
अपि हि न ऋषेर्वचः श्रुतं
द्वे सृती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् ।
ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं चेति ।
नाहमत एकं चन वेदेति होवाच ॥ ६.२.२ ॥
ప్రవాహణ జైవలి అన్నాడు: ఈ ప్రాణులు వేరువేరు మార్గాల్లో వెళ్ళడాన్ని నీవు తెలుసా? గౌతముడు: లేదు. ఈ లోకానికి అవి మళ్ళీ ఎలా తిరిగి వస్తాయో తెలుసా? లేదు. ఆ లోకం అనేకులు వెళ్ళినా ఎలా నిండదో తెలుసా? లేదు. ఐదవ ఆహుతి అర్పించినప్పుడు జలాలు మానవ వాక్కుగా మారి లేచి మాట్లాడుతాయని తెలుసా? లేదు. దేవయాన, పితృయాన మార్గాల ఆరంభం, ఏ కర్మ వల్ల వాటిలో ప్రవేశిస్తారో తెలుసా? ఋషి వచనం నేను విన్నాను: 'పితరులు, దేవతలు, మర్త్యులు అనే రెండు మార్గాలను నేను విన్నాను; తండ్రి, తల్లి మధ్య కదులుతున్న ఈ విశ్వం వాటి ద్వారానే కలుస్తుంది.' వాటిలో ఒక్కటి కూడా నాకు తెలియదు అన్నాడు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.3
अथैनं वसत्योपमन्त्रयां चक्रे ।
अनादृत्य वसतिं कुमारः प्रदुद्राव ।
स आजगाम पितरम् ।
तं होवाच इति वाव किल नो भवान् पुरानुशिष्टानवोच इति ।
कथं सुमेध इति ।
पञ्च मा प्रश्नान् राजन्यबन्धुरप्राक्षीत् ।
ततो नैकं चन वेदेति ।
कतमे त इति ।
इम इति ह प्रतीकान्युदाजहार ॥ ६.२.३ ॥
అప్పుడు అతన్ని ఆసనంపై కూర్చోమని ఆహ్వానించాడు. బాలుడు నివాసాన్ని గౌరవించకుండా పారిపోయాడు. అతడు తండ్రి వద్దకు వచ్చాడు. అతనితో అన్నాడు: 'మీరు పూర్వం మాకు బోధించినవి...' ఎలా, ఓ సుమేధా? ఒక రాజవంశీయుడు నన్ను ఐదు ప్రశ్నలు అడిగాడు; వాటిలో ఒక్కటి కూడా నాకు తెలియదు. అవి ఏవి? అని చెప్పి ప్రారంభ పదాలను ఉచ్చరించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.4
स होवाच तथा नस्त्वं तत जानीथा यथा यदहं किंच वेद सर्वमहं तत्तुभमवोचम् ।
प्रेहि तु तत्र ।
प्रतीत्य ब्रह्मचर्यं वत्स्याव इति ।
भवानेव गच्छत्विति ।
स आजगाम गौतमो यत्र प्रवाहणस्य जैवलेरास ।
तस्मा आसनमाहृत्योदकमाहारयां चकार ।
अथ हास्मा अर्घ्यं चकार ।
तं होवाच वरं भगवते गौतमाय दद्म इति ॥ ६.२.४ ॥
అతడు అన్నాడు: 'ఈ విధంగా మమ్మల్ని నీవు తెలుసుకో; నేను తెలిసిన సమస్తాన్ని నీకు చెప్పాను. రా, అక్కడ బ్రహ్మచర్యంతో కలిసి ఉందాం. నీవే వెళ్లు.' గౌతముడు ప్రవాహణ జైవలి ఉన్న చోటికి వచ్చాడు. అతనికి ఆసనం తెచ్చి, నీళ్లు తెప్పించాడు. తరువాత అర్ఘ్యంతో స్వాగతించాడు. అతనితో అన్నాడు: 'భగవంతుడైన గౌతముడికి మేము ఒక వరం ఇస్తున్నాము.'
Bṛhadāraṇyaka 6.2.5
स होवाच प्रतिज्ञतो म एष वरः ।
यां तु कुमारस्यान्ते वाचमभाषथास्तां मे ब्रूहीति ॥ ६.२.५ ॥
అతడు అన్నాడు: 'నీవు నాకు మాట ఇచ్చావు; ఇదే ఆ వరం. బాలుని సమక్షంలో నీవు పలికిన ఆ మాటను నాకు చెప్పు.'
Bṛhadāraṇyaka 6.2.6
स होवाच दैवेषु वै गौतम तद्वरेषु ।
मानुषाणां ब्रूहीति ॥ ६.२.६ ॥
ఆయన ఇలా అన్నారు: ఓ గౌతమా, దేవతల మధ్య వరాలను కోరుకో; మానవుల మధ్య (వరాలను) చెప్పు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.7
स होवाच विज्ञायते हास्तिहिरण्यस्यापात्तं गोअश्वानां दासीनां प्रवाराणां परिधानस्य ।
मा नो भवान् बहोरनन्तस्यापर्यन्तस्याभ्यवदान्यो भूदिति ।
स वै गौतम तीर्थेनेच्छसा इति ।
उपैम्यहं भवन्तमिति ।
वाचा ह स्मैव पूर्व उपयन्ति ।
स होपायनकीर्त्योवास ॥ ६.२.७ ॥
ఆయన అన్నారు: ఏనుగులు, బంగారం, ఆవులు, గుర్రాలు, దాసీలు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, కప్పుకునే వస్త్రాలు—ఇవి నీ వద్ద పోగై ఉన్నాయని తెలుస్తోంది. అంతులేని, హద్దులేని ధనంలో నువ్వు మా పట్ల ఉదారుడివి కాకుండా ఉండకు. ఓ గౌతమా, సరైన మార్గంలో కోరు. (గౌతముడు:) నేను మీ వద్దకు వస్తున్నాను. పూర్వులు కేవలం మాటతోనే సమీపించేవారు. ఆయన కానుక సమర్పణ పద్ధతితో నివసించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.8
स होवाच तथा नस्त्वं गौतम मापराधास्तव च पितामहाः ।
यथेयं विद्येतः पूर्वं न कस्मिंश्चन ब्राह्मन उवास ।
तां त्वहं तुभ्यं वक्ष्यामि ।
को हि त्वैवं ब्रुवन्तमर्हति प्रत्याख्यातुमिति ॥ ६.२.८ ॥
ఆయన అన్నారు: అలాగే, ఓ గౌతమా, నువ్వు మా పట్ల అపరాధిగా ఉండకు; నీ పూర్వీకులూ కాదు. ఇంతకు ముందు ఈ విద్య ఏ బ్రాహ్మణుడి వద్దా నివసించలేదు. ఆ విద్యను నీకు చెబుతాను. ఇలా అడుగుతున్న నిన్ను తిరస్కరించగలవాడు ఎవరు?
Bṛhadāraṇyaka 6.2.9
असौ वै लोकोऽग्निर्गौतम ।
तस्यादित्य एव समित् ।
रश्मयो धूमः ।
अहरर्चिः ।
दिशोऽङ्गाराः ।
अवान्तरदिशो विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै सोमो राजा संभवति ॥ ६.२.९ ॥
ఓ గౌతమా, ఆ లోకమే అగ్ని. దాని సమిధ సూర్యుడే; దాని పొగ కిరణాలు; దాని జ్వాల పగలు; దాని నిప్పు కణికలు దిక్కులు; దాని చిటపటలు ఉపదిక్కులు. ఈ అగ్నిలో దేవతలు శ్రద్ధను హోమిస్తారు; ఆ ఆహుతి నుండి సోముడనే రాజు పుడతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.10
पर्जन्यो वा अग्निर्गौतम ।
तस्य संवत्सर एव समित् ।
अभ्राणि धूमः ।
विद्युदर्चिः ।
अशनिरङ्गाराः ।
ह्रादुनयो विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः सोमं राजानं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै वृष्टिः संभवति ॥ ६.२.१० ॥
ఓ గౌతమా, మేఘమే అగ్ని. సంవత్సరమే దాని సమిధ. మేఘాలు పొగ, మెరుపు జ్వాల, వజ్రం నిప్పుకణాలు, ఉరుముల ధ్వని స్ఫులింగాలు. ఈ అగ్నిలో దేవతలు రాజైన సోముని ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు; ఆ ఆహుతి నుండి వర్షం కలుగుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.11
अयं वै लोकोऽग्निर्गौतम ।
तस्य पृथिव्येव समित् ।
अग्निर्धूमः ।
रात्रिरर्चिः ।
चन्द्रमा अङ्गाराः ।
नक्षत्राणि विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा वृष्टिं जुह्वति ।
तस्या आहुत्या अन्नं संभवति ॥ ६.२.११ ॥
ఓ గౌతమా, ఈ లోకమే అగ్ని. భూమియే దాని సమిధ. అగ్ని పొగ, రాత్రి జ్వాల, చంద్రుడు నిప్పుకణాలు, నక్షత్రాలు స్ఫులింగాలు. ఈ అగ్నిలో దేవతలు వర్షాన్ని ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు; ఆ ఆహుతి నుండి అన్నం కలుగుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.12
पुरुषो वा अग्निर्गौतम ।
तस्य व्यात्तमेव समित् ।
प्राणो धूमः ।
वागर्चिः ।
चक्षुरङ्गाराः ।
श्रोत्रं विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा अन्नं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै रेतः संभवति ॥ ६.२.१२ ॥
ఓ గౌతమా, పురుషుడే అగ్ని. తెరిచిన నోరే దాని సమిధ. ప్రాణం పొగ, వాక్కు జ్వాల, కన్ను నిప్పుకణాలు, శ్రోత్రం స్ఫులింగాలు. ఈ అగ్నిలో దేవతలు అన్నాన్ని ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు; ఆ ఆహుతి నుండి రేతస్సు కలుగుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.13
योषा वा अग्निर्गौतम ।
तस्या उपस्थ एव समित् ।
लोमानि धूमः ।
योनिरर्चिः ।
यदन्तः करोति तेऽङ्गाराः ।
अभिनन्दा विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा रेतो जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै पुरुषः संभवति ।
स जीवति यावज्जीवति ।
अथ यदा म्रियते ॥ ६.२.१३ ॥
ఓ గౌతమా, స్త్రీయే అగ్ని. ఆమె ఒడియే దాని సమిధ. రోమాలు పొగ, యోని జ్వాల. లోపల చేయబడేవి నిప్పుకణాలు; అభినందలు (ఆనందం) స్ఫులింగాలు. ఈ అగ్నిలో దేవతలు రేతస్సును ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు; ఆ ఆహుతి నుండి పురుషుడు కలుగుతాడు. అతడు జీవించినంత కాలం జీవిస్తాడు. తరువాత అతడు మరణించినప్పుడు
Bṛhadāraṇyaka 6.2.14
अथैनमग्नये हरन्ति ।
तस्याग्निरेवाग्निर्भवति ।
समित्समित् ।
धूमो धूमः ।
अर्चिरर्चिः ।
अङ्गारा अङ्गाराः ।
विष्फुलिङ्गा विष्फुलिङ्गाः ।
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः पुरुषं जुह्वति ।
तस्या आहुत्यै पुरुषो भास्वरवर्णः संभवति ॥ ६.२.१४ ॥
తరువాత వారు ఇతనిని అగ్ని వద్దకు తీసుకువెళ్తారు. అతని అగ్ని నిజంగా అగ్నియే అవుతుంది; సమిధ సమిధ అవుతుంది, పొగ పొగ అవుతుంది, జ్వాల జ్వాల అవుతుంది, నిప్పులు నిప్పులు అవుతాయి, నిప్పురవ్వలు నిప్పురవ్వలు అవుతాయి. ఆ అగ్నిలో దేవతలు పురుషుని ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు; ఆ ఆహుతి నుండి ప్రకాశించే వర్ణం గల పురుషుడు ఉద్భవిస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.15
ते य एवमेतद्विदुर्ये चामी अरण्ये श्रद्धां सत्यमुपासते तेऽर्चिरभिसंभवन्ति ।
अर्चिषोऽहः ।
अह्न आपूर्यमाणपक्षम् ।
आपूर्यमाणपक्षाद्यान् षण्मासानुदङ्ङादित्य एति ।
मासेभ्यो देवलोकम् ।
देवलोकादादित्यम् ।
आदित्याद्वैद्युतम् ।
तान् वैद्युतान् पुरुषो मानस एत्य ब्रह्मलोकान् गमयति ।
ते तेषु ब्रह्मलोकेषु पराः परावतो वसन्ति ।
तेषां न पुनरावृत्तिः ॥ ६.२.१५ ॥
ఇలా ఇది తెలిసినవారు, అరణ్యంలో శ్రద్ధను సత్యాన్ని ఉపాసించేవారు అర్చిని (జ్వాలను) చేరుకుంటారు. అర్చి నుండి పగలు, పగలు నుండి శుక్లపక్షం, శుక్లపక్షం నుండి సూర్యుడు ఉత్తరదిశగా వెళ్లే ఆరు మాసాలు; మాసాల నుండి దేవలోకం, దేవలోకం నుండి ఆదిత్యుడు, ఆదిత్యుని నుండి విద్యుత్తు. విద్యుత్తును చేరిన తర్వాత మానసుడైన ఒక పురుషుడు వారిని బ్రహ్మలోకాలకు తీసుకువెళ్తాడు. వారు ఆ బ్రహ్మలోకాలలో అతి దీర్ఘకాలం నివసిస్తారు; వారికి తిరిగి జన్మ ఉండదు.
Bṛhadāraṇyaka 6.2.16
अथ ये यज्ञेन दानेन तपसा लोकाञ्जयन्ति ते धूममभिसंभवन्ति ।
धूमाद्रात्रिम् ।
रात्रेरपक्षीयमाणपक्षम् ।
अपक्षीयमाणपक्षाद्यान् षण्मासान् दक्षिणादित्य एति ।
मासेभ्यः पितृलोकम् ।
पितृलोकाच्चन्द्रम् ।
ते चन्द्रं प्राप्यान्नं भवन्ति ।
तांस्तत्र देवा यथा सोमं राजानमाप्यायस्वापक्षीयस्वेत्येवमेनांस्तत्र भक्षयन्ति ।
तेषां यदा तत्पर्यवैत्यथेममेवाकाशमभिनिष्पद्यन्ते ।
आकाशाद्वायुम् ।
वायोर्वृष्टिम् ।
वृष्टेः पृथिवीम् ।
ते पृथिवीं प्राप्यान्नं भवन्ति ।
ते पुनः पुरुषाग्नौ हूयन्ते ततो योषाग्नौ जायन्ते ।
लोकान् प्रत्युथायिनस्त एवमेवानुपरिवर्तन्ते ।
अथ य एतौ पन्थानौ न विदुस्ते कीटाः पतङ्गा यदिदं दन्दशूकम् ॥ ६.२.१६ ॥
యజ్ఞం, దానం, తపస్సు ద్వారా లోకాలను జయించేవారు ధూమాన్ని చేరుకుంటారు. ధూమం నుండి రాత్రి, రాత్రి నుండి కృష్ణపక్షం, కృష్ణపక్షం నుండి సూర్యుడు దక్షిణ దిశగా వెళ్లే ఆరు మాసాలు; మాసాల నుండి పితృలోకం, పితృలోకం నుండి చంద్రుడు. చంద్రుని చేరి వారు అన్నమవుతారు. అక్కడ దేవతలు 'రాజైన సోముడా, వృద్ధిచెందు, క్షీణించకు' అని చెప్పి వారిని అలాగే భక్షిస్తారు. అది ముగిసినప్పుడు వారు ఈ ఆకాశంలోనే ఉద్భవిస్తారు; ఆకాశం నుండి వాయువు, వాయువు నుండి వర్షం, వర్షం నుండి భూమి. భూమిని చేరి వారు మళ్లీ అన్నమవుతారు; తర్వాత పురుషాగ్నిలో ఆహుతులవుతారు, ఆ తర్వాత స్త్రీ అగ్నిలో జన్మిస్తారు. ఈ విధంగా లోకాల వైపు తిరిగి లేచి వారు అలా తిరుగుతూనే ఉంటారు. కానీ ఈ రెండు మార్గాలను తెలియనివారు పురుగులు, పతంగాలు, కుట్టే ఈ జీవులుగా మారుతారు.