यजुर्वेद · अध्याय 30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
30.1
देव सवितः प्र सुव यज्ञं प्र सुव यज्ञपतिं भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतुपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर् वाजं नः स्वदतु ॥ ३०.१ ॥
हे देव सविता, यज्ञाला पुढे चालव; यज्ञपतीला भगासाठी पुढे चालव. दिव्य गंधर्व, ज्ञानाचा शोधक आमचे ज्ञान पवित्र करो; वाचस्पती आमचे अन्न गोड करो.
30.2
तत् सवितुर् वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि ।
धियो यो नः प्रचोदयत् ॥ ३०.२ ॥
सविता देवाच्या त्या वरेण्य तेजाचे आम्ही ध्यान करतो; ते आमच्या बुद्धींना प्रेरणा देवो.
30.3
विश्वानि देव सवितर् दुरितानि परा सुव ।
यद् भद्रं तन् न ऽ आ सुव ॥ ३०.३ ॥
हे देव सविता, सर्व दुरितांना दूर ढकल; जे कल्याणकारी आहे ते आमच्याकडे आण.
30.4
विभक्तारꣳ हवामहे वसोश् चित्रस्य राधसः ।
सवितारं नृचक्षसम् ॥ ३०.४ ॥
धन आणि अद्भुत दानाचा वाटप करणारा, मानवांकडे पाहणारा सविता याला आम्ही आवाहन करतो.
30.5
ब्रह्मणे ब्राह्मणं क्षत्राय राजन्यं मरुद्भ्यो वैश्यं तपसे शूद्रं तमसे तस्करं नारकाय वीरहणं पाप्मने क्लीबम् आक्रयाया ऽ अयोगुं कामाय पुꣳश्चलूम् अतिक्रुष्टाय मागधम् ॥ ३०.५ ॥
ब्रह्मासाठी ब्राह्मण, क्षत्रासाठी राजन्य, मरुतांसाठी वैश्य, तपासाठी शूद्र, तमासाठी चोर, नरकासाठी वीरहन, पापासाठी क्लीब, आक्रयेसाठी अयोगू, कामासाठी पुंश्चली, अतिक्रुष्टासाठी मागध.
30.6
नृत्ताय सूतं गीताय शैलूषं धर्माय सभाचरं नरिष्ठायै भीमलं नर्माय रेभꣳ हसाय कारिम् आनन्दाय स्त्रीषखं प्रमदे कुमारीपुत्रं मेधायै रथकारं धैर्याय तक्षाणम् ॥ ३०.६ ॥
नृत्यासाठी सूत, गीतासाठी शैलूष, धर्मासाठी सभाचर, नरिष्ठेसाठी भीमल, खेळासाठी रेभ, हास्यासाठी कारी, आनंदासाठी स्त्रीषख, प्रमोदासाठी कुमारीपुत्र, मेधेसाठी रथकार आणि धैर्यासाठी तक्षा.
30.7
तपसे कौलालं मायायै कर्मारꣳ रूपाय मणिकारꣳ शुभे वपꣳ शरव्याया ऽ इषुकारꣳ हेत्यै धनुष्कारं कर्मणे ज्याकारं दिष्टाय रज्जुसर्जं मृत्यवे मृगयुम् अन्तकाय श्वनिनम् ॥ ३०.७ ॥
तपासाठी कुंभार, मायेसाठी कर्मार, रूपासाठी मणिकार, शुभासाठी न्हावी, शरव्येसाठी बाणकार, हेतीसाठी धनुष्कार, कर्मासाठी ज्याकार, दिष्टासाठी दोरखंड करणारा, मृत्यूसाठी शिकारी आणि अंतकासाठी श्वनि.
30.8
नदीभ्यः पौञ्जिष्ठम् ऋक्षीकाभ्यो नैषादं पुरुषव्याघ्राय दुर्मदं गन्धर्वाप्सरोभ्यो व्रात्यं प्रयुग्भ्य ऽ उन्मत्तꣳ सर्पदेवजनेभ्यो ऽप्रतिपदमयेभ्यः कितवम् ईर्यताया ऽ अकितवं पिशाचेभ्यो बिदलकारीं यातुधानेभ्यः कण्टकीकारीम् ॥ ३०.८ ॥
नद्यांसाठी पौंजिष्ठ, ऋक्षीकांसाठी नैषाद, पुरुषव्याघ्रासाठी दुर्मद, गंधर्व-अप्सरांसाठी व्रात्य, प्रयुक्कांसाठी उन्मत्त, सर्प-देव-जनांसाठी अप्रतिपद, अयांसाठी कितव, ईर्यतेसाठी अकितव, पिशाचांसाठी बिदलकारी आणि यातुधानांसाठी कंटकीकारी.
30.9
संधये जारं गेहायोपपतिम् आर्त्यै परिवित्तं निर्ऋत्यै परिविविदानम् अराद्ध्या ऽ एदिधिषुःपतिं निष्कृत्यै पेशस्कारीꣳ संज्ञानाय स्मरकारीं प्रकामोद्यायोपसदं वर्णायानुरुधं बलायोपदाम् ॥ ३०.९ ॥
संधीसाठी जाराला, गृहासाठी उपपतीला, आर्तीसाठी परिवित्ताला, निर्ऋतीसाठी परिविविदानाला, अराद्धीसाठी एदिधिषुपतीला, निष्कृतीसाठी पेशस्कारीला, संज्ञानासाठी स्मरकारीला, प्रकामोद्यासाठी उपसदाला, वर्णासाठी अनुरुधाला, बलासाठी उपदाला.
30.10
उत्सादेभ्यः कुब्जं प्रमुदे वामनं द्वार्भ्यः स्रामꣳ स्वप्नायान्धम् अधर्माय बधिरं पवित्राय भिषजं प्रज्ञानाय नक्षत्रदर्शम् आशिक्षायै प्रश्निनम् उपशिक्षाया ऽ अभिप्रश्निनं मर्यादायै प्रश्नविवाकम् ॥ ३०.१० ॥
उत्सादांसाठी कुब्जाला, प्रमोदासाठी वामनाला, द्वारांसाठी स्रामाला, स्वप्नासाठी अंधाला, अधर्मासाठी बधिराला, पवित्रतेसाठी भिषजाला, प्रज्ञानासाठी नक्षत्रदर्शकाला, आशिक्षेसाठी प्रश्न्याला, उपशिक्षेसाठी अभिप्रश्न्याला, मर्यादेसाठी प्रश्नविवाकाला.
30.11
अर्मेभ्यो हस्तिपं जवायाश्वपं पुष्ट्यै गोपालं वीर्यायाविपालं तेजसे ऽजपालम् इरायै कीनाशं कीलालाय सुराकारं भद्राय गृहपꣳ श्रेयसे वित्तधम् आध्यक्ष्यायानुक्षत्तारम् ॥ ३०.११ ॥
अर्मांसाठी हस्तिपाला, जवासाठी अश्वपाला, पुष्टीसाठी गोपालाला, वीर्यासाठी अविपालाला, तेजासाठी अजपालाला, इरेसाठी कीनाशाला, कीलालासाठी सुराकाराला, भद्रासाठी गृहपाला, श्रेयासाठी वित्तधाला, आध्यक्ष्यासाठी अनुक्षत्त्याला.
30.12
भायै दार्वाहारं प्रभाया ऽ अग्न्येधं ब्रध्नस्य विष्टपायाभिषेक्तारं वर्षिष्ठाय नाकाय परिवेष्टारं देवलोकाय पेशितारं मनुष्यलोकाय प्रकरितारꣳ सर्वेभ्यो लोकेभ्यो ऽ उपसेक्तारम् अव ऽ ऋत्यै वधायोपमन्थितारं मेधाय वासःपल्पूलीं प्रकामाय रजयित्रीम् ॥ ३०.१२ ॥
तेजासाठी लाकूड वाहणारा, प्रभेसाठी अग्नी प्रज्वलित करणारा, विष्टपासाठी अभिषेक करणारा, वर्षिष्ठ नाकासाठी परिवेष्टा, देवलोकासाठी छेदक, मनुष्यलोकासाठी विकिरक, सर्व लोकांसाठी सिंचक; अवऋती व वधासाठी मंथन करणारी; मेधेसाठी वस्त्र धुणारी, प्रकामासाठी रंगवणारी.
30.13
ऋतये स्तेनहृदयं वैरहत्याय पिशुनं विविक्त्यै क्षत्तारम् औपद्रष्ट्र्यायानुक्षत्तारं बालायानुचरं भूम्ने परिष्कन्दं प्रियाय प्रियवादिनम् अरिष्ट्या ऽ अश्वसादꣳ स्वर्गाय लोकाय भागदुघं वर्षिष्ठाय नाकाय परिवेष्टारम् ॥ ३०.१३ ॥
ऋतासाठी चोरहृदयी, वैरहत्येसाठी पिशुन, विविक्तीसाठी क्षत्ता, औपद्रष्ट्र्यासाठी अनुक्षत्ता, बालकासाठी अनुचर, भूमासाठी परिष्कंद, प्रियासाठी प्रियवादी; अरिष्टीसाठी अश्वसाद; स्वर्गलोकासाठी भागदुघ; वर्षिष्ठ नाकासाठी परिवेष्टा.
30.14
मन्यवे ऽयस्तापं क्रोधाय निसरं योगाय योक्तारꣳ शोकायाभिसर्तारं क्षेमाय विमोक्तारम् उत्कीलेभ्यस् त्रिष्ठिनं वपुषे मानस्कृतꣳ शीलायाञ्जनीकारीं निर्ऋत्यै कोशकारीं यमायासूम् ॥ ३०.१४ ॥
मन्युसाठी लोखंड तापवणारा, क्रोधासाठी निसर, योगासाठी योक्ता, शोकासाठी अभिसर्ता, क्षेमासाठी विमोक्ता, उत्कीलांसाठी त्रिष्ठी, शरीरासाठी मानस्कृत, शीलासाठी अंजनीकारी, निर्ऋतीसाठी कोशकारी, यमासाठी आसू.
30.15
यमाय यमसूम् अथर्वभ्यो ऽवतोकाꣳ संवत्सराय पर्यायिणीं परिवत्सरायाविजाताम् इदावत्सरायातीत्वरीम् इद्वत्सरायातिष्कद्वरीं वत्सराय विजर्जराꣳ संवत्सराय पलिक्नीम् ऋभुभ्यो ऽजिनसंधꣳ साध्येभ्यश् चर्मम्नम् ॥ ३०.१५ ॥
यमासाठी यमसू, अथर्वांसाठी अवतोका, संवत्सरासाठी पर्यायिणी, परिवत्सरासाठी अविजाता, इदावत्सरासाठी अतीत्वरी, इद्वत्सरासाठी अतिष्कद्वरी, वत्सरासाठी विजर्जरा, संवत्सरासाठी पलिक्नी, ऋभूंसाठी अजिनसंध, साध्यांसाठी चर्मम्न.
30.16
सरोभ्यो धैवरम् उपस्थावराभ्यो दाशं वैशन्ताभ्यो बैन्दं नड्वलाभ्यः शौष्कलं पाराय मार्गारम् अवराय केवर्तं तीर्थेभ्य ऽ आन्दं विषमेभ्यो मैनालꣳ स्वनेभ्यः पर्णकं गुहाभ्यः किरातꣳ सानुभ्यो जम्भकं पर्वतेभ्यः किम्पूरुषम् ॥ ३०.१६ ॥
सरोवरांसाठी धैवर, उपस्थावरांसाठी दाश, वैशंतांसाठी बैन्द, नड्वलांसाठी शौष्कल, पारासाठी मार्गार, अवरासाठी केवर्त, तीर्थांसाठी आन्द, विषमांसाठी मैनाल, स्वनांसाठी पर्णक, गुहांसाठी किरात, शिखरांसाठी जम्भक, पर्वतांसाठी किम्पुरुष.
30.17
बीभत्सायै पौल्कसं वर्णाय हिरण्यकारं तुलायै वाणिजं पश्चादोषाय ग्लाविनं विश्वेभ्यो भूतेभ्यः सिध्मलं भूत्यै जागरणम् अभूत्यै स्वपनम् आर्त्यै जनवादिनं व्यृद्ध्या ऽ अपगल्भꣳ सꣳशराय प्रच्छिदम् ॥ ३०.१७ ॥
भीभत्सेसाठी पौल्कस, वर्णासाठी सोनार, तुलेसाठी वाणिज्य करणारा, पश्चाद्दोषासाठी थकलेला, सर्व भूतांसाठी कुष्ठरोगी, भूतीसाठी जागणारा, अभूतीसाठी झोपणारा, आर्तीसाठी जनवादी, व्यृद्धीसाठी निर्भयतेविना, संशरासाठी छेदक.
30.18
अक्षराजाय कितवं कृतायादिनवदर्शं त्रेतायै कल्पिनं द्वापरायाधिकल्पिनम् आस्कन्दाय सभास्थाणुं मृत्यवे गोव्यच्छम् अन्तकाय गोघातं क्षुधे यो गां विकृन्तन्तं भिक्षमाण ऽ उपतिष्ठति दुष्कृताय चरकाचार्यं पाप्मने सैलगम् ॥ ३०.१८ ॥
अक्षराजासाठी जुगारी, कृतासाठी आदिनवदर्श, त्रेतेसाठी कल्पी, द्वापरासाठी अधिकल्पी, आस्कंदासाठी सभास्थाणू, मृत्यूसाठी गोव्यच्छ, अंतकासाठी गोघाती, क्षुधेसाठी गाय कापून भिक्षा मागणारा जवळ उभा राहतो, दुष्कृतासाठी चरकाचार्य, पाप्मासाठी शैलग.
30.19
प्रतिश्रुत्काया ऽ अर्तनं घोषाय भषम् अन्ताय बहुवादिनम् अनन्ताय मूकꣳ शब्दायाडम्बराघातं महसे वीणावादं क्रोशाय तूणवध्मम् अवरस्पराय शङ्खध्मं वनाय वनपम् अन्यतोरण्याय दावपम् ॥ ३०.१९ ॥
प्रतिश्रुत्कासाठी अर्तन, घोषासाठी भषक, अंतासाठी बहुवादी, अनंतासाठी मूक, शब्दासाठी आडंबरघात, महसासाठी वीणावादक, क्रोशासाठी तूणवादक, अवरस्परासाठी शंखध्मक, वनासाठी वनपाल, अन्यतोरण्यासाठी दावप.
30.20
नर्माय पुꣳश्चलूꣳ हसाय कारिं यादसे शाबल्यां ग्रामण्यं गणकम् अभिक्रोशकं तान् महसे वीणावादं पाणिघ्नं तूणवध्मं तान् नृतायानन्दाय तलवम् ॥ ३०.२० ॥
हास्यासाठी व्यभिचारिणी, गायक, जलचर, चित्रविचित्र स्त्री, ग्रामप्रमुख, गणक, निंदक यांना; त्या महानासाठी वीणावादक, हाताने मारणारा, तूणववादक; नर्तकासाठी, आनंदासाठी तलव.
30.21
अग्नये पीवानं पृथिव्यै पीठसर्पिणं वायवे चाण्डालम् अन्तरिक्षाय वꣳशनर्तिनं दिवे खलतिꣳ सूर्याय हर्यक्षं नक्षत्रेभ्यः किर्मिरं चन्द्रमसे किलासम् अह्ने शुक्लं पिङ्गाक्षꣳ रात्र्यै कृष्णं पिङ्गाक्षम् ॥ ३०.२१ ॥
अग्नीसाठी लठ्ठ, पृथ्वीसाठी पीठावर सरपटणारा, वायूसाठी चांडाळ, अंतरिक्षासाठी बांबूनर्तक, द्युलोकासाठी टकलू, सूर्यासाठी पिंगळ डोळ्यांचा, नक्षत्रांसाठी ठिपकेदार, चंद्रासाठी कुष्ठरोगी, दिवसासाठी शुभ्र पिंगळाक्ष, रात्रीसाठी कृष्ण पिंगळाक्ष.
30.22
अथैतान् अष्टौ विरूपान् आ लभते ऽतिदीर्घं चातिह्रस्वं चातिस्थूलं चातिकृशं चातिशुक्लं चातिकृष्णं चातिकुल्वं चातिलोमशं च ।
अशूद्रा ऽ अब्राह्मणास् ते प्राजापत्याः ।
मागधः पुꣳश्चली कितवः क्लीबो ऽशूद्रा ऽ अब्राह्मणास् ते प्राजापत्याः ॥ ३०.२२ ॥
मग या आठ विरूप व्यक्तींना घेतो: अति उंच, अति बुटका, अति स्थूल, अति कृश, अति गोरा, अति काळा, अति कुबडा, अति केसाळ. ते शूद्र नाहीत, ब्राह्मण नाहीत; ते प्राजापत्य आहेत. मागध, वेश्यापुरुष, जुगारी, नपुंसक — ते शूद्र नाहीत, ब्राह्मण नाहीत; ते प्राजापत्य आहेत.