ઉપનિષદો · Kaṭha 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 1.3.1
ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके
गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति
पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥ १.३.१ ॥
સુકૃતના લોકમાં ઋત પીતા, પરમ પરાર્ધમાં ગુહામાં પ્રવેશેલા બે — તેમને બ્રહ્મજ્ઞો છાયા અને આતપ કહે છે; અને પંચાગ્નિઓ તથા ત્રિણાચિકેતો પણ.
Kaṭha 1.3.2
यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म यत् परम् ।
अभयं तितीर्षतां पारं शकेमहि ॥ १.३.२ ॥
યજ્ઞ કરનારાઓનો જે સેતુ છે, જે અક્ષર પરમ બ્રહ્મ છે, જે અભય છે અને પાર જવા ઇચ્છનારાઓનો પાર છે — તેને અમે જાણી શકીએ.
Kaṭha 1.3.3
आत्मानँ रथिनं विद्धि शरीरँ रथमेव तु ।
बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥ १.३.३ ॥
આત્માને રથના સ્વામી તરીકે જાણો, શરીરને જ રથ તરીકે જાણો. બુદ્ધિને સારથિ તરીકે જાણો અને મનને લગામ તરીકે જાણો.
Kaṭha 1.3.4
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयाँ स्तेषु गोचरान् ।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥ १.३.४ ॥
ઇન્દ્રિયોને ઘોડા કહે છે, અને વિષયોને તેમનાં ચરાણનાં ક્ષેત્ર કહે છે. ઇન્દ્રિય અને મનથી યુક્ત આત્માને મનીષીઓ ભોક્તા કહે છે.
Kaṭha 1.3.5
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥ १.३.५ ॥
જે વિવેકહીન હોય છે અને હંમેશાં અસંયમિત મનથી રહે છે, તેની ઇન્દ્રિયો સારથિના દુષ્ટ ઘોડાઓની જેમ વશમાં રહેતી નથી.
Kaṭha 1.3.6
यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥ १.३.६ ॥
પરંતુ જે વિવેકી હોય છે અને હંમેશાં સંયમિત મનથી રહે છે, તેની ઇન્દ્રિયો સારથિના સારા ઘોડાઓની જેમ વશમાં રહે છે.
Kaṭha 1.3.7
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यमनस्कः सदाऽशुचिः ।
न स तत्पदमाप्नोति संसारं चाधिगच्छति ॥ १.३.७ ॥
જે અવિવેકી, મનને સ્થિર ન રાખનાર અને સદા અશુદ્ધ હોય છે, તે તે પદ પામતો નથી; તે સંસારમાં જ ફર્યા કરે છે.
Kaṭha 1.3.8
यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्कः सदा शुचिः ।
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते ॥ १.३.८ ॥
પરંતુ જે વિવેકી, મનને સ્થિર રાખનાર અને સદા શુદ્ધ હોય છે, તે તે પદ પામે છે; જેનાથી તે ફરી જન્મતો નથી.
Kaṭha 1.3.9
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान्नरः ।
सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १.३.९ ॥
વિવેકને સારથિ બનાવીને મનની લગામ પકડનાર મનુષ્ય માર્ગના પેલે પાર પહોંચે છે; તે વિષ્ણુનું પરમ પદ છે.
Kaṭha 1.3.10
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥ १.३.१० ॥
ઇન્દ્રિયો કરતાં વિષયો ઉત્તમ છે; વિષયો કરતાં મન ઉત્તમ છે. મન કરતાં બુદ્ધિ ઉત્તમ છે; બુદ્ધિ કરતાં મહાન આત્મા ઉત્તમ છે.
Kaṭha 1.3.11
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
पुरुषान्न परं किंचित्सा सा परा गतिः ॥ १.३.११ ॥
મહત્થી પર અવ્યક્ત છે, અવ્યક્તથી પર પુરુષ છે. પુરુષથી પર કંઈ નથી; એ જ પરમ ગતિ છે.
Kaṭha 1.3.12
एष सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥ १.३.१२ ॥
આ આત્મા સર્વ ભૂતોમાં ગૂઢ છુપાયેલો છે, તેથી પ્રકાશતો નથી. પરંતુ સૂક્ષ્મદર્શી લોકો અગ્ર્ય, સૂક્ષ્મ બુદ્ધિથી તેને જુએ છે.
Kaṭha 1.3.13
यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि ।
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥ १.३.१३ ॥
પ્રાજ્ઞે વાણી અને મનને નિયંત્રિત કરવાં; તેને જ્ઞાનમાં નિયંત્રિત કરવું. જ્ઞાનને મહાન આત્મામાં નિયંત્રિત કરવું; અને તેને શાંત આત્મામાં નિયંત્રિત કરવું.
Kaṭha 1.3.14
उत्तिष्ठत जाग्रत
प्राप्य वरान्निबोधत ।
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया
दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥ १.३.१४ ॥
ઊઠો, જાગો; શ્રેષ્ઠ પુરુષોને પામીને સમજો. જ્ઞાનીઓ કહે છે કે તે માર્ગ તીક્ષ્ણ અસ્ત્રાની ધાર જેવો, ઓળંગવો મુશ્કેલ અને દુર્ગમ છે.
Kaṭha 1.3.15
अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं
तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् ।
अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं
निचाय्य तन्मृत्युमुखात् प्रमुच्यते ॥ १.३.१५ ॥
જે શબ્દરહિત, સ્પર્શરહિત, રૂપરહિત, અવ્યય છે, તેમ જ રસરહિત, નિત્ય અને ગંધરહિત છે, જે આદિ-અંતરહિત, મહત્તત્વથી પણ પર અને ધ્રુવ છે, તેને જાણીને માણસ મૃત્યુના મુખમાંથી મુક્ત થાય છે.
Kaṭha 1.3.16
नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तँ सनातनम् ।
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥ १.३.१६ ॥
મૃત્યુએ કહેલું નચિકેતાનું આ સનાતન આખ્યાન કહીને અને સાંભળીને બુદ્ધિમાન પુરુષ બ્રહ્મલોકમાં મહિમા પામે છે.
Kaṭha 1.3.17
य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि ।
प्रयतः श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते ।
तदानन्त्याय कल्पत इति ॥ १.३.१७ ॥
આ પરમ ગુહ્ય જ્ઞાનને જે બ્રહ્મસભામાં સંભળાવે છે, અથવા સંયમથી શ્રાદ્ધકાળમાં સંભળાવે છે, તે અનંત ફળને યોગ્ય બને છે; અનંત ફળને યોગ્ય બને છે.