ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Kaṭha 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 1.3.1
ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके
गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति
पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥ १.३.१ ॥
ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ, ਪਰਮ ਪਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ — ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਆਤਪ ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤ ਵੀ।
Kaṭha 1.3.2
यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म यत् परम् ।
अभयं तितीर्षतां पारं शकेमहि ॥ १.३.२ ॥
ਜੋ ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੇਤੂ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸ਼ਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਅਭੈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਰ ਹੈ — ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੀਏ।
Kaṭha 1.3.3
आत्मानँ रथिनं विद्धि शरीरँ रथमेव तु ।
बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥ १.३.३ ॥
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਰਥ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਾਣੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਰਥ ਜਾਣੋ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਜਾਣੋ।
Kaṭha 1.3.4
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयाँ स्तेषु गोचरान् ।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥ १.३.४ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਾਗਾਹ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
Kaṭha 1.3.5
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥ १.३.५ ॥
ਜੋ ਵਿਵੇਕਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬੇਕਾਬੂ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
Kaṭha 1.3.6
यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥ १.३.६ ॥
ਪਰ ਜੋ ਵਿਵੇਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੰਜਮੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Kaṭha 1.3.7
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यमनस्कः सदाऽशुचिः ।
न स तत्पदमाप्नोति संसारं चाधिगच्छति ॥ १.३.७ ॥
ਜੋ ਅਵਿਵੇਕੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਨਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.8
यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्कः सदा शुचिः ।
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते ॥ १.३.८ ॥
ਪਰ ਜੋ ਵਿਵੇਕੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Kaṭha 1.3.9
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान्नरः ।
सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १.३.९ ॥
ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.10
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥ १.३.१० ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਚੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਨਾਲੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਉੱਚਾ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.11
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
पुरुषान्न परं किंचित्सा सा परा गतिः ॥ १.३.११ ॥
ਮਹਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਉਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.12
एष सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥ १.३.१२ ॥
ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਤੇਜ਼, ਸੂਖਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Kaṭha 1.3.13
यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि ।
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥ १.३.१३ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕੇ; ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੋਕੇ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੋਕੇ; ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੋਕੇ।
Kaṭha 1.3.14
उत्तिष्ठत जाग्रत
प्राप्य वरान्निबोधत ।
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया
दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥ १.३.१४ ॥
ਉੱਠੋ, ਜਾਗੋ; ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸਮਝੋ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਾਹ ਤਿੱਖੀ ਉਸਤਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਤੇ ਦੁਰਗਮ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.15
अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं
तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् ।
अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं
निचाय्य तन्मृत्युमुखात् प्रमुच्यते ॥ १.३.१५ ॥
ਜੋ ਸ਼ਬਦਰਹਿਤ, ਸਪਰਸ਼ਰਹਿਤ, ਰੂਪਰਹਿਤ, ਅਵਿਅਯ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਸਰਹਿਤ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਗੰਧਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ-ਅੰਤਰਹਿਤ, ਮਹਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.16
नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तँ सनातनम् ।
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥ १.३.१६ ॥
ਮੌਤ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਨਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਕਥਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 1.3.17
य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि ।
प्रयतः श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते ।
तदानन्त्याय कल्पत इति ॥ १.३.१७ ॥
ਜੋ ਇਸ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਾ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਾ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।