उपनिषदे · Śvetāśvatara 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 3.1
य एको जालवानीशत ईशनीभिः सर्वांल्लोकानीशत ईशनीभिः ।
य एवैक उद्भवे सम्भवे च य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ३.१ ॥
जो एकटाच जालवान आहे, जो आपल्या शक्तींनी शासन करतो; आपल्या शक्तींनी सर्व लोकांवर शासन करतो; उत्पत्तीत आणि संभवात तोच एक आहे. हे जाणणारे अमर होतात.
Śvetāśvatara 3.2
एको हि रुद्रो न द्वितीयाय तस्थुर्य इमांल्लोकानीशत ईशनीभिः ।
प्रत्यङ्जनास्तिष्ठति सञ्चुकोचान्तकाले संसृज्य विश्वा भुवनानि गोपाः ॥ ३.२ ॥
रुद्र एकच आहे; दुसऱ्यासाठी ते उभे राहिले नाहीत. जो आपल्या शक्तींनी ही लोके शासित करतो, तो अंतर्मुख लोकांत स्थित आहे; अंतकाळी तो सर्व भुवने निर्माण करून आकुंचित करतो, रक्षक म्हणून.
Śvetāśvatara 3.3
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् ।
सम्बाहुभ्यां धमति सम्पतत्रैर्द्यावाभूमी जनयन्देव एकः ॥ ३.३ ॥
सर्वत्र डोळे असलेला, सर्वत्र मुख असलेला, सर्वत्र बाहू असलेला, सर्वत्र पाय असलेला; तो एकटाच देव बाहूंनी आणि पंखांनी वारा फुंकतो, आणि द्युलोक व पृथ्वी निर्माण करतो.
Śvetāśvatara 3.4
यो देवानां प्रभवश्चोद्भवश्च विश्वाधिपो रुद्रो महर्षिः ।
हिरण्यगर्भं जनयामास पूर्वं स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ॥ ३.४ ॥
जो देवांचे प्रभव व उद्भव आहे, सर्वांचा अधिपती, महर्षी रुद्र — ज्याने आदिकाळी हिरण्यगर्भाला जन्म दिला — तो आम्हांस शुभ बुद्धीने युक्त करो.
Śvetāśvatara 3.5
या ते रुद्रा शिवा तनूरघोराऽपापकाशिनी ।
तया नस्तनुवा शन्तमया गिरिशन्ताभिचाकशीहि ॥ ३.५ ॥
हे रुद्रा, तुझे जे शिव, अघोर, पाप न दाखवणारे शरीर आहे, त्या अत्यंत शांत रूपाने, हे गिरीशा, आम्हांकडे पाहा.
Śvetāśvatara 3.6
यामिषुं गिरिशतं हस्ते बिभर्ष्यस्तवे ।
शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिंसीः पुरुषं जगत् ॥ ३.६ ॥
हे गिरीशा, फेकण्यासाठी तू हातात धरलेला बाण, हे गिरित्रा, कल्याणकारी कर; पुरुषाची आणि जगाची हिंसा करू नकोस.
Śvetāśvatara 3.7
ततः परं ब्रह्म परं बृहन्तं यथा निकायं सर्वभूतेषु गूढम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारमीशं तं ज्ञात्वाऽमृता भवन्ति ॥ ३.७ ॥
त्यापलीकडे परब्रह्म आहे — जे महान व विशाल आहे, सर्व भूतांमध्ये त्यांच्या निवासस्थानात गूढपणे लपलेले; जो विश्वाला वेढणारा एकमेव ईश्वर आहे. त्याला जाणून ते अमृत होतात.
Śvetāśvatara 3.8
वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।
तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ ३.८ ॥
अंधकाराच्या पलीकडील, सूर्यासारख्या तेजस्वी त्या महान पुरुषाला मी जाणतो. त्याला जाणूनच माणूस मृत्यूच्या पलीकडे जातो; मुक्तीसाठी दुसरा मार्ग नाही.
Śvetāśvatara 3.9
यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मान्नणीयो न ज्यायोऽस्ति कश्चित् ।
वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येकस्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम् ॥ ३.९ ॥
त्याच्याहून वरचे किंवा खालचे काहीही नाही; त्याहून सूक्ष्म वा मोठे कोणीही नाही. वृक्षासारखा अचल होऊन तो एकटाच दिव्य आकाशात उभा आहे; त्या पुरुषाने हे सर्व परिपूर्ण आहे.
Śvetāśvatara 3.10
ततो यदुत्तरतरं तदरूपमनामयम् ।
य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्त्यथेतरे दुःखमेवापियन्ति ॥ ३.१० ॥
त्याहूनही श्रेष्ठ जे आहे ते निराकार आणि दुःखरहित आहे. जे हे जाणतात ते अमर होतात; इतर दुःखालाच प्राप्त होतात.
Śvetāśvatara 3.11
सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः ।
सर्वव्यापी स भगवांस्तस्मात्सर्वगतः शिवः ॥ ३.११ ॥
ज्याचे मुख, मस्तक आणि मान सर्वत्र आहेत, जो सर्व प्राण्यांच्या हृदयगुहेत वास करतो, जो सर्वव्यापी आहे, तो भगवान म्हणूनच सर्वगत आणि शिव आहे.
Śvetāśvatara 3.12
महान्प्रभुर्वै पुरुषः सत्वस्यैष प्रवर्तकः ।
सुनिर्मलामिमां प्राप्तिमीशानो ज्योतिरव्ययः ॥ ३.१२ ॥
तो महान प्रभू पुरुषच सत्त्वाचा प्रवर्तक आहे. ही अत्यंत निर्मल प्राप्ती आहे; ईशान हीच अविनाशी ज्योती आहे.
Śvetāśvatara 3.13
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।
हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ३.१३ ॥
अंगठ्याएवढा पुरुष हाच अंतरात्मा आहे; तो सदा प्राण्यांच्या हृदयात स्थित आहे. हृदय, बुद्धी आणि मनाने तो जाणला जातो. जे हे जाणतात ते अमर होतात.
Śvetāśvatara 3.14
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
स भूमिं विश्वतो वृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ ३.१४ ॥
सहस्र मस्तकांचा पुरुष, सहस्र डोळ्यांचा, सहस्र पायांचा आहे. तो पृथ्वीला सर्व बाजूंनी व्यापून दहा अंगुळे पलीकडे उभा राहिला.
Śvetāśvatara 3.15
पुरुष एवेदँसर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।
उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥ ३.१५ ॥
हे सर्व पुरुषच आहे—जे झाले आणि जे होणार. तोच अमरत्वाचा ईशान आहे, जो अन्नाने वाढून विस्तारतो.
Śvetāśvatara 3.16
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ ३.१६ ॥
तो सर्वत्र हात व पाय असलेला, सर्वत्र डोळे, डोकी व तोंडे असलेला आहे; सर्वत्र कान असलेला आहे. जगात सर्वांना व्यापून तो स्थित आहे.
Śvetāśvatara 3.17
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुहृत् ॥ ३.१७ ॥
तो सर्व इंद्रियांच्या गुणांचा आभास आहे, तरी सर्व इंद्रियांशिवाय आहे. तो सर्वांचा प्रभू व ईशान आहे; सर्वांचा आश्रय व हितचिंतक मित्र आहे.
Śvetāśvatara 3.18
नवद्वारे पुरे देही हंसो लेलायते बहिः ।
वशी सर्वस्य लोकस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ ३.१८ ॥
नऊ द्वारे असलेल्या नगरात (देहात) देही हंस (आत्मा) बाहेरच्या दिशेने विहार करतो; तो सर्व लोकांचा, स्थावर व जंगमाचा नियंता आहे.
Śvetāśvatara 3.19
अपाणिपादो जवनो ग्रहीता पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णः ।
स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम् ॥ ३.१९ ॥
हात-पायांशिवाय असूनही तो वेगवान व ग्रहण करणारा आहे; डोळ्यांशिवाय पाहतो, कानांशिवाय ऐकतो. जाणण्यायोग्य सर्व तो जाणतो, पण त्याला जाणणारा कोणी नाही; त्याला अग्र्य, महान पुरुष म्हणतात.
Śvetāśvatara 3.20
अणोरणीयान्महतो महीयानात्मा गुहायां निहितोऽस्य जन्तोः ।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुः प्रसादान्महिमानमीशम् ॥ ३.२० ॥
अणूहूनही अणू आणि महानाहूनही महान असा आत्मा प्राण्याच्या हृदयगुहेत स्थित आहे. संकल्परहित आणि शोकरहित पुरुष निर्मात्याच्या प्रसादाने त्या महिमामय ईशाला पाहतो.
Śvetāśvatara 3.21
वेदाहमेतमजरं पुराणं सर्वात्मानं सर्वगतं विभुत्वात् ।
जन्मनिरोधं प्रवदन्ति यस्य ब्रह्मवादिनो हि प्रवदन्ति नित्यम् ॥ ३.२१ ॥
अजर, पुरातन, सर्वात्मा आणि आपल्या व्यापकतेमुळे सर्वत्र असलेल्या या तत्त्वाला मी जाणतो. ब्रह्मवादी नेहमी सांगतात की ज्याला जन्माचा निरोध होतो.