ऋग्वेद · सूक्त 3.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.55.1
उ॒षसः॒ पूर्वा॒ अध॒ यद्व्यू॒षुर्म॒हद्वि ज॑ज्ञे अ॒क्षरं॑ प॒दे गोः ।
व्र॒ता दे॒वाना॒मुप॒ नु प्र॒भूष॑न्म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
प्रथम उषा जेव्हा प्रकाशल्या, तेव्हा गाईच्या पदात महान अक्षर जन्मले. देवांचे नियम आता अलंकृत करताना, देवांचे एकमेव महान असुरत्व (प्रज्ञाशक्ती) प्रकट झाले.
3.55.2
मो षू णो॒ अत्र॑ जुहुरन्त दे॒वा मा पूर्वे॑ अग्ने पि॒तरः॑ पद॒ज्ञाः ।
पु॒रा॒ण्योः सद्म॑नोः के॒तुर॒न्तर्म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
देव येथे आम्हाला सोडू नयेत; हे अग्ने, पूर्वज पितर आणि मार्गज्ञ मला सोडू नयेत. दोन प्राचीन स्थानांच्या मध्ये प्रकाशध्वज आहे; देवांचे एकमेव महान असुरत्व आहे.
3.55.3
वि मे॑ पुरु॒त्रा प॑तयन्ति॒ कामाः॒ शम्यच्छा॑ दीद्ये पू॒र्व्याणि॑ ।
समि॑द्धे अ॒ग्नावृ॒तमिद्व॑देम म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
माझ्या अनेक इच्छा दिशादिशांत उडतात; शमी-काष्ठाने मी पूर्वेकडे प्रकाशतो. प्रज्वलित अग्नीत आपण ऋतच बोलू या; देवांचे एकमेव महान असुरत्व आहे.
3.55.4
स॒मा॒नो राजा॒ विभृ॑तः पुरु॒त्रा शये॑ श॒यासु॒ प्रयु॑तो॒ वनानु॑ ।
अ॒न्या व॒त्सं भर॑ति॒ क्षेति॑ मा॒ता म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
एकच राजा अनेक रूपांत पसरलेला आहे; तो विश्रांतिशय्यांवर निजतो, वनांशी जोडलेला असतो. एक माता वासराला वाहून पोषण करते; देवांचे एकमेव महान असुरत्व आहे.
3.55.5
आ॒क्षित्पूर्वा॒स्वप॑रा अनू॒रुत्स॒द्यो जा॒तासु॒ तरु॑णीष्व॒न्तः ।
अ॒न्तर्व॑तीः सुवते॒ अप्र॑वीता म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
पहिल्यांमध्ये विशिष्ट, नंतरच्या अजून न वाढलेल्या; तात्काळ जन्मलेल्या तरुणींमध्ये, गर्भवती होऊन निंदेविना प्रसवतात; देवांचे एकमेव महान असुरत्व आहे.
3.55.6
श॒युः प॒रस्ता॒दध॒ नु द्वि॑मा॒ताब॑न्ध॒नश्च॑रति व॒त्स एकः॑ ।
मि॒त्रस्य॒ ता वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
दूर विश्रांती घेणारे, आता दोन माता असलेले, बंधनरहित वासरू एकटे फिरते. मित्र आणि वरुण यांची ती नियमावली आहेत; देवांचे एकमेव महान असुरत्व आहे.
3.55.7
द्वि॒मा॒ता होता॑ वि॒दथे॑षु स॒म्राळन्वग्रं॒ चर॑ति॒ क्षेति॑ बु॒ध्नः ।
प्र रण्या॑नि रण्य॒वाचो॑ भरन्ते म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
दोन मातांचा होता, यज्ञांमध्ये सम्राट, पुढे संचार करतो; त्याच्या मागे मूळ स्थित असते. गायक आनंददायी स्तोत्रे आणतात; देवांचे महान असुरत्व एकच आहे.
3.55.8
शूर॑स्येव॒ युध्य॑तो अन्त॒मस्य॑ प्रती॒चीनं॑ ददृशे॒ विश्व॑मा॒यत् ।
अ॒न्तर्म॒तिश्च॑रति नि॒ष्षिधं॒ गोर्म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
लढणारा वीर जसा शेवटच्या शत्रूकडे पाहतो, तसे सर्व प्रकट झाले. बुद्धी आत संचार करते, गायींचे गुप्त रहस्य शोधत; देवांचे महान असुरत्व एकच आहे.
3.55.9
नि वे॑वेति पलि॒तो दू॒त आ॑सु अ॒न्तर्म॒हांश्च॑रति रोच॒नेन॑ ।
वपूं॑षि॒ बिभ्र॑द॒भि नो॒ वि च॑ष्टे म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
राखाडी वर्णाचा दूत यांच्यामध्ये खाली उतरतो; महान देव आपल्या तेजासह मध्ये संचार करतो. अनेक रूपे धारण करून तो आपल्याकडे पाहतो; देवांचे महान असुरत्व एकच आहे.
3.55.10
विष्णु॑र्गो॒पाः प॑र॒मं पा॑ति॒ पाथः॑ प्रि॒या धामा॑न्य॒मृता॒ दधा॑नः ।
अ॒ग्निष्टा विश्वा॒ भुव॑नानि वेद म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
रक्षक विष्णू परम मार्गांचे रक्षण करतो, अमर प्रिय धामे धारण करून. अग्नी ती सर्व भुवने जाणतो; देवांचे महान असुरत्व एकच आहे.
3.55.11
नाना॑ चक्राते य॒म्या॑ वपूं॑षि॒ तयो॑र॒न्यद्रोच॑ते कृ॒ष्णम॒न्यत् ।
श्यावी॑ च॒ यदरु॑षी च॒ स्वसा॑रौ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
ही जुळी विविध रूपे निर्माण करतात; त्यांपैकी एक तेजस्वी, दुसरी काळी. श्यावी (रात्र) आणि अरुणी (उषा), दोन बहिणी जेव्हा एकत्र येतात; देवांचे महान असुरत्व एकच आहे.
3.55.12
मा॒ता च॒ यत्र॑ दुहि॒ता च॑ धे॒नू स॑ब॒र्दुघे॑ धा॒पये॑ते समी॒ची ।
ऋ॒तस्य॒ ते सद॑सीळे अ॒न्तर्म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
माता आणि कन्या, दोन गायी होऊन, दूध देऊन एकत्र पोषण करतात जिथे; ऋताच्या त्या दोन आसनांच्या आत मी स्तुती करतो. देवांचे महान असुरत्व एकच आहे.
3.55.13
अ॒न्यस्या॑ व॒त्सं रि॑ह॒ती मि॑माय॒ कया॑ भु॒वा नि द॑धे धे॒नुरूधः॑ ।
ऋ॒तस्य॒ सा पय॑सापिन्व॒तेळा॑ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
एक गाय दुसऱ्याच्या वासराला चाटत हंबरते; कोणत्या रूपाने आणि कोणत्या स्थितीत ती आपले कास ठेवते? ऋताची ती (गाय) दुधाने इळा भरते. देवांचे महान, एकमेव असुरत्व (दैवी शक्ती) हेच आहे.
3.55.14
पद्या॑ वस्ते पुरु॒रूपा॒ वपूं॑षि ऊ॒र्ध्वा त॑स्थौ॒ त्र्यविं॒ रेरि॑हाणा ।
ऋ॒तस्य॒ सद्म॒ वि च॑रामि वि॒द्वान्म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
बहुरूपी (तो) पायांनी वस्त्र आणि अनेक देह धारण करतो; उंच होऊन तीन-थरांची (लोकर) चाटत उभा राहतो. ऋताच्या निवासात ज्ञानी होऊन मी संचार करतो — देवांचे महान, एकमेव असुरत्व (दैवी शक्ती) हेच आहे.
3.55.15
प॒दे इ॑व॒ निहि॑ते द॒स्मे अ॒न्तस्तयो॑र॒न्यद्गुह्य॑मा॒विर॒न्यत् ।
स॒ध्री॒ची॒ना प॒थ्या॑ सा विषू॑ची म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
दोन पाय ठेवल्यासारखे, दमनकर्त्याच्या आत; त्या दोघांपैकी एक गुप्त आणि दुसरे प्रकट. ही दोन एकत्र येणारी मार्ग आहेत; ती विविध दिशांना पसरतात — देवांचे महान, एकमेव असुरत्व (दैवी शक्ती) हेच आहे.
3.55.16
आ धे॒नवो॑ धुनयन्ता॒मशि॑श्वीः सब॒र्दुघाः॑ शश॒या अप्र॑दुग्धाः ।
नव्या॑नव्या युव॒तयो॒ भव॑न्तीर्म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
वासरे नसलेल्या गाई, सर्व बाजूंनी दूध देणाऱ्या, निजलेल्या, न दुभलेल्या — त्या उठोत; नव्या नव्या तरुणी होत. देवांचे महान, एकमेव असुरत्व (दैवी शक्ती) हेच आहे.
3.55.17
यद॒न्यासु॑ वृष॒भो रोर॑वीति॒ सो अ॒न्यस्मि॑न्यू॒थे नि द॑धाति॒ रेतः॑ ।
स हि क्षपा॑वा॒न्त्स भगः॒ स राजा॑ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
बैल इतरांमध्ये गर्जतो, तेव्हा तो दुसऱ्या कळपात आपले बीज ठेवतो; तोच रात्रीचा स्वामी, तोच भग, तोच राजा — देवांचे महान, एकमेव असुरत्व (दैवी शक्ती) हेच आहे.
3.55.18
वी॒रस्य॒ नु स्वश्व्यं॑ जनासः॒ प्र नु वो॑चाम वि॒दुर॑स्य दे॒वाः ।
षो॒ळ्हा यु॒क्ताः पञ्च॑प॒ञ्चा व॑हन्ति म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
वीराच्या सुंदर घोड्यांविषयी आता आपण बोलू, हे लोकहो! देव त्याला जाणतात. सहा जोडलेले, पाच-पाच (एकूण पंचवीस) वाहतात — देवांचे महान, एकमेव असुरत्व (दैवी शक्ती) हेच आहे.
3.55.19
दे॒वस्त्वष्टा॑ सवि॒ता वि॒श्वरू॑पः पु॒पोष॑ प्र॒जाः पु॑रु॒धा ज॑जान ।
इ॒मा च॒ विश्वा॒ भुव॑नान्यस्य म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
देव त्वष्टा आणि सविता, विश्वरूप, यांनी प्रजांचे पोषण केले आणि अनेक प्रकारे त्यांना उत्पन्न केले. ही सर्व भुवने त्याचीच आहेत; देवांचे महान एकच असुरत्व हेच आहे.
3.55.20
म॒ही समै॑रच्च॒म्वा॑ समी॒ची उ॒भे ते अ॑स्य॒ वसु॑ना॒ न्यृ॑ष्टे ।
शृ॒ण्वे वी॒रो वि॒न्दमा॑नो॒ वसू॑नि म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
महान द्यावा-पृथिवी एकत्र विस्तारल; ही दोन्ही पात्रे त्याच्या धनाने स्थिर झाली आहेत. वीर संपत्ती मिळवताना ऐकला जातो; देवांचे महान एकच असुरत्व हेच आहे.
3.55.21
इ॒मां च॑ नः पृथि॒वीं वि॒श्वधा॑या॒ उप॑ क्षेति हि॒तमि॑त्रो॒ न राजा॑ ।
पु॒रः॒सदः॑ शर्म॒सदो॒ न वी॒रा म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
आमची ही विशाल पृथ्वी, सर्वधारिणी, हितकारी मित्र असलेल्या राजासारखी त्याच्या जवळ राहते; पुढे बसलेल्या आणि आश्रयात बसलेल्या वीरांप्रमाणे. देवांचे महान एकच असुरत्व हेच आहे.
3.55.22
नि॒ष्षिध्व॑रीस्त॒ ओष॑धीरु॒तापो॑ र॒यिं त॑ इन्द्र पृथि॒वी बि॑भर्ति ।
सखा॑यस्ते वाम॒भाजः॑ स्याम म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥
तुझ्या औषधी हितकारी आहेत, पाणीही तसेच; हे इंद्रा, पृथ्वी तुझे धन धारण करते. आम्ही तुझे मित्र आणि भागीदार व्हावे; देवांचे महान एकच असुरत्व हेच आहे.