ऋग्वेद · सूक्त 1.162
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.162.1
मा नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो अर्य॒मायुरिन्द्र॑ ऋभु॒क्षा म॒रुतः॒ परि॑ ख्यन् ।
यद्वा॒जिनो॑ दे॒वजा॑तस्य॒ सप्तेः॑ प्रव॒क्ष्यामो॑ वि॒दथे॑ वी॒र्या॑णि ॥
मित्र, वरुण, अर्यमा, आयु, इंद्र, ऋभुक्षा आणि मरुत आम्हाला सोडू नयेत; देवजात, सप्तरूप वाजी (अश्व)च्या वीरकर्मांचे वर्णन आम्ही सभेत करू.
1.162.2
यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒तिं गृ॑भी॒तां मु॑ख॒तो नय॑न्ति ।
सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑द्वि॒श्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथः॑ ॥
दोरांनी झाकलेल्या त्या अश्वाला समोरून धरून नेताना, तेजस्वी अजन्मा अज सर्वरूप होऊन गर्जना करत इंद्र व पूषन यांचा प्रिय मार्ग गाठतो.
1.162.3
ए॒ष छागः॑ पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे॑व्यः ।
अ॒भि॒प्रियं॒ यत्पु॑रो॒ळाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टेदे॑नं सौश्रव॒साय॑ जिन्वति ॥
सर्व देवांचा हा बकरा अश्वासह वाजीसोबत पूषनाचा भाग म्हणून पुढे नेला जातो; अर्वन् (अश्व)सह प्रिय पुरोडाश त्वष्टा सौश्रवसासाठी त्याला प्रेरित करतो.
1.162.4
यद्ध॑वि॒ष्य॑मृतु॒शो दे॑व॒यानं॒ त्रिर्मानु॑षाः॒ पर्यश्वं॒ नय॑न्ति ।
अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञं दे॒वेभ्यः॑ प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः ॥
मानव ऋतुनुसार देवयान मार्गासाठी हविष्य अश्वाभोवती तीनदा नेतात, तेव्हा येथे पूषनाचा पहिला भाग पुढे जातो; अज देवांना यज्ञ जाहीर करत जातो.
1.162.5
होता॑ध्व॒र्युराव॑या अग्निमि॒न्धो ग्रा॑वग्रा॒भ उ॒त शंस्ता॒ सुवि॑प्रः ।
तेन॑ य॒ज्ञेन॒ स्व॑रंकृतेन॒ स्वि॑ष्टेन व॒क्षणा॒ आ पृ॑णध्वम् ॥
होता आणि अध्वर्यू, तुम्ही दोघे अग्नी प्रज्वलित करा; ग्रावाग्राभ आणि शंसक सुविप्र यांनीही या. त्या स्वरंकृत यज्ञाने, उत्तम रीतीने केलेल्या यज्ञाने, आमच्या स्तुती पूर्ण करा.
1.162.6
यू॒प॒व्र॒स्का उ॒त ये यू॑पवा॒हाश्च॒षालं॒ ये अ॑श्वयू॒पाय॒ तक्ष॑ति ।
ये चार्व॑ते॒ पच॑नं स॒म्भर॑न्ति उ॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु ॥
यूप तोडणारे आणि यूप वाहणारे, अश्वयूपासाठी चषाल घडवणारे, अर्वनासाठी स्वयंपाक जमवणारे — त्यांची अभिगूर्ती (सहाय्य) आम्हाला प्रसन्न करो.
1.162.7
उप॒ प्रागा॑त्सु॒मन्मे॑ऽधायि॒ मन्म॑ दे॒वाना॒माशा॒ उप॑ वी॒तपृ॑ष्ठः ।
अन्वे॑नं॒ विप्रा॒ ऋष॑यो मदन्ति दे॒वानां॑ पु॒ष्टे च॑कृमा सु॒बन्धु॑म् ॥
हे सूक्त देवांच्या दिशांकडे पोहोचले; माझ्यासाठी अनुकूलपणे स्थापित झाले, विस्तीर्ण पाठीच्या अश्वाजवळ. त्यामागे विप्र आणि ऋषी आनंदतात; देवांच्या पुष्टीसाठी आम्ही या सुबंधू अश्वाला छान बांधले आहे.
1.162.8
यद्वा॒जिनो॒ दाम॑ सं॒दान॒मर्व॑तो॒ या शी॑र्ष॒ण्या॑ रश॒ना रज्जु॑रस्य ।
यद्वा॑ घास्य॒ प्रभृ॑तमा॒स्ये॑ तृणं॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥
घोड्याचे जे बंधन, लगाम, डोक्याचा पट्टा व दोरी, याची दोरी, आणि त्याच्या तोंडात घातलेला गवताचा भाग—ते सर्व तुझ्यासाठी देवांमध्येही असोत.
1.162.9
यदश्व॑स्य क्र॒विषो॒ मक्षि॒काश॒ यद्वा॒ स्वरौ॒ स्वधि॑तौ रि॒प्तमस्ति॑ ।
यद्धस्त॑योः शमि॒तुर्यन्न॒खेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥
घोड्याच्या बलवान शरीरावरील जे माश्या, स्वरु आणि स्वधितीमध्ये जे उरलेले, कापणाऱ्याच्या दोन हातांत जे आहे, नखांत जे आहे—ते सर्व तुझ्यासाठी देवांमध्येही असोत.
1.162.10
यदूव॑ध्यमु॒दर॑स्याप॒वाति॒ य आ॒मस्य॑ क्र॒विषो॑ ग॒न्धो अस्ति॑ ।
सु॒कृ॒ता तच्छ॑मि॒तारः॑ कृण्वन्तू॒त मेधं॑ शृत॒पाकं॑ पचन्तु ॥
उदरातून जो भाग गळतो, कच्च्या मांसाचा जो वास आहे, ते कापणाऱ्यांनी चांगले करावे; मेध आणि तुपात शिजवलेला नैवेद्य त्यांनी शिजवावा.
1.162.11
यत्ते॒ गात्रा॑द॒ग्निना॑ प॒च्यमा॑नाद॒भि शूलं॒ निह॑तस्याव॒धाव॑ति ।
मा तद्भूम्या॒मा श्रि॑ष॒न्मा तृणे॑षु दे॒वेभ्य॒स्तदु॒शद्भ्यो॑ रा॒तम॑स्तु ॥
आगीत शिजत असताना तुझ्या अवयवातून, भोसकलेल्याच्या शूलातून जे पळून जाते—ते जमिनीवर पडू नये, गवतात पडू नये; ते देवांना आणि उषांना दान असो.
1.162.12
ये वा॒जिनं॑ परि॒पश्य॑न्ति प॒क्वं य ई॑मा॒हुः सु॑र॒भिर्निर्ह॒रेति॑ ।
ये चार्व॑तो मांसभि॒क्षामु॒पास॑त उ॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु ॥
जे पिकलेल्या घोड्याकडे चारी बाजूंनी पाहतात, जे म्हणतात 'सुगंधी आहे, काढा', आणि जे घोड्याच्या मांस-नैवेद्याची सेवा करतात—त्यांचा वाटा आम्हाला मिळो.
1.162.13
यन्नीक्ष॑णं माँ॒स्पच॑न्या उ॒खाया॒ या पात्रा॑णि यू॒ष्ण आ॒सेच॑नानि ।
ऊ॒ष्म॒ण्या॑पि॒धाना॑ चरू॒णाम॒ङ्काः सू॒नाः परि॑ भूष॒न्त्यश्व॑म् ॥
मांस शिजवण्याच्या भांड्याची बाहेरची पात्रे, रस ओतण्याची पात्रे, वाफ सोडणारी झाकणे, शिजलेल्या भागांचे अंकुश आणि पुत्रासारखे दंड — हे घोड्याला सजवतात.
1.162.14
नि॒क्रम॑णं नि॒षद॑नं वि॒वर्त॑नं॒ यच्च॒ पड्बी॑श॒मर्व॑तः ।
यच्च॑ प॒पौ यच्च॑ घा॒सिं ज॒घास॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥
घोड्याचे बाहेर पडणे, बसणे, फिरणे, त्याच्या खुराचा भाग, त्याने जे प्यायले, जे गवत खाल्ले — ते सर्व तुझे; ते देवांमध्येही असो.
1.162.15
मा त्वा॒ग्निर्ध्व॑नयीद्धू॒मग॑न्धि॒र्मोखा भ्राज॑न्त्य॒भि वि॑क्त॒ जघ्रिः॑ ।
इ॒ष्टं वी॒तम॒भिगू॑र्तं॒ वष॑ट्कृतं॒ तं दे॒वासः॒ प्रति॑ गृभ्ण॒न्त्यश्व॑म् ॥
धुराच्या गंधाचा अग्नी तुला गर्जना करू नये, चमकणारे भांडेही तुला जाळू नये; यज्ञ केलेल्या, शिंपडलेल्या, वषट्काराने अर्पिलेल्या त्या घोड्याला देव स्वीकारतात.
1.162.16
यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्ति॑ अधीवा॒सं या हिर॑ण्यान्यस्मै ।
सं॒दान॒मर्व॑न्तं॒ पड्बी॑शं प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति ॥
घोड्यासाठी ते वस्त्रे आणि वरचे आच्छादन, तसेच त्यासाठी सोन्याचे अलंकार पसरतात, तेव्हा बांधलेल्या, पायबंद घातलेल्या घोड्याला प्रिय करून ते देवांकडे नेतात.
1.162.17
यत्ते॑ सा॒दे मह॑सा॒ शूकृ॑तस्य॒ पार्ष्ण्या॑ वा॒ कश॑या वा तु॒तोद॑ ।
स्रु॒चेव॒ ता ह॒विषो॑ अध्व॒रेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ ब्रह्म॑णा सूदयामि ॥
तुझ्या आसनावर, सुसज्ज यज्ञाच्या सामर्थ्याने, टाचेने किंवा चाबकाने तुला जे काही मारले गेले, ते सर्व आहुतीच्या स्रुकप्रमाणे मी मंत्राने तुझ्यासाठी सुधारतो.
1.162.18
चतु॑स्त्रिंशद्वा॒जिनो॑ दे॒वब॑न्धो॒र्वङ्क्री॒रश्व॑स्य॒ स्वधि॑तिः॒ समे॑ति ।
अच्छि॑द्रा॒ गात्रा॑ व॒युना॑ कृणोत॒ परु॑ष्परुरनु॒घुष्या॒ वि श॑स्त ॥
वाजी आणि देववंधू अशा घोड्याचे चौतीस वक्र भाग, त्याची कुऱ्हाड एकेक करून जोडते. त्याचे अवयव वाऱ्यासह छिद्ररहित ठेवा; प्रत्येक सांधा वेगळा करून वाटून द्या.
1.162.19
एक॒स्त्वष्टु॒रश्व॑स्या विश॒स्ता द्वा य॒न्तारा॑ भवत॒स्तथ॑ ऋ॒तुः ।
या ते॒ गात्रा॑णामृतु॒था कृ॒णोमि॒ ताता॒ पिण्डा॑नां॒ प्र जु॑होम्य॒ग्नौ ॥
त्वष्टृच्या अश्वाचा एकच विशस्ता; ऋतूनुसार दोन यंता होतात. तुझ्या अवयवांपैकी ऋतुक्रमाने जे मी करतो, त्या पिंडांची अग्नीत आहुती देतो.
1.162.20
मा त्वा॑ तपत्प्रि॒य आ॒त्मापि॒यन्तं॒ मा स्वधि॑तिस्त॒न्व॑ आ ति॑ष्ठिपत्ते ।
मा ते॑ गृ॒ध्नुर॑विश॒स्ताति॒हाय॑ छि॒द्रा गात्रा॑ण्य॒सिना॒ मिथू॑ कः ॥
प्रिय आत्मा, निघून जाणाऱ्या तुला पीडा न देवो; स्वधिती तुझ्या देहावर न थांबो. लोभी, जो विशस्ता नाही, त्याने तुझे अवयव तलवारीने छेदून वेगळे करू नयेत.
1.162.21
न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ इदे॑षि प॒थिभिः॑ सु॒गेभिः॑ ।
हरी॑ ते॒ युञ्जा॒ पृष॑ती अभूता॒मुपा॑स्थाद्वा॒जी धु॒रि रास॑भस्य ॥
तू मरत नाहीस, नष्टही होत नाहीस; चांगल्या मार्गांनी देवतांकडे जातोस. तुझे दोन तांबूस घोडे जुंपले जाऊन दोन ठिपक्यांचे झाले; वेगवान घोडा गाढवाच्या जोखडाजवळ उभा राहिला.
1.162.22
सु॒गव्यं॑ नो वा॒जी स्वश्व्यं॑ पुं॒सः पु॒त्राँ उ॒त वि॑श्वा॒पुषं॑ र॒यिम् ।
अ॒ना॒गा॒स्त्वं नो॒ अदि॑तिः कृणोतु क्ष॒त्रं नो॒ अश्वो॑ वनतां ह॒विष्मा॑न् ॥
आम्हाला चांगल्या गाईंनी आणि वेगवान चांगल्या घोड्यांनी युक्त धन दे; मानवांचे पुत्र आणि सर्वपोषक धन दे. अदिती आम्हांला देहहानीविरहित ठेवो; आम्हांला बल दे, आहुतिसमृद्ध घोडा आम्हांला जिंकून देवो.