ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Bṛhadāraṇyaka 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.1
(ज्योतिर्ब्राह्मणम्)
जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम ।
समेनेन वदिष्य इति ।
अथ ह यज्जनकश्च वैदेहो याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रे समूदाते ।
तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ ।
स ह कामप्रश्नमेव वव्रे ।
तं हास्मै ददौ ।
तं ह सम्राडेव पूर्वः पप्रच्छ ॥ ४.३.१ ॥
ಜ್ಯೋತಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. 'ಇವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ವೈದೇಹ ರಾಜ ಜನಕನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ವೈದೇಹ ರಾಜ ಜನಕ ಮತ್ತು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವನು ಕಾಮ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು, ಅದನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆಗ ಸಾಮ್ರಾಟನೇ ಮೊದಲು ಕೇಳಿದನು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.2
याज्ञवल्क्य किंज्योतिरयं पुरुष इति ।
आदित्यज्योतिः सम्राडिति होवाच ।
आदित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.२ ॥
ಜನಕ ಕೇಳಿದನು: ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರೇ, ಈ ಪುರುಷ ಯಾವ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ? ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಹೇಳಿದರು: ಸಾಮ್ರಾಟನೇ, ಆದಿತ್ಯನೇ ಅವನ ಬೆಳಕು. ಆದಿತ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಇವನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಜನಕ ಹೇಳಿದನು: ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರೇ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.3
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
चन्द्रमा एवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
चन्द्रमसैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.३ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬೆಳಕು ಯಾವುದು? ಚಂದ್ರನೇ ಇವನ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಇವನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.4
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
अग्निरेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
अग्निनैव ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.४ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿ ಚಂದ್ರನೂ ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬೆಳಕು ಯಾವುದು? ಅಗ್ನಿಯೇ ಇವನ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಇವನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.5
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
वागेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
वाचैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येति ।
तस्माद्वै सम्राडपि यत्र स्वः पाणिर्न विनिर्ज्ञायतेऽथ यत्र वागुच्चरत्युपैव तत्र न्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.५ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿ, ಚಂದ್ರನೂ ಅಸ್ತಮಿಸಿ, ಅಗ್ನಿ ನಂದಿದಾಗ ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬೆಳಕು ಯಾವುದು? ವಾಕ್ಕೇ ಇವನ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಕ್ಕಿನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಇವನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮ್ರಾಟ, ತನ್ನ ಕೈಯೂ ಕಾಣದ ಕಡೆ ಮಾತು ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮನುಷ್ಯ ಅದರ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.6
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ शान्तायां वाचि किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
आत्मैवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
आत्मनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ॥ ४.३.६ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿ, ಚಂದ್ರನೂ ಅಸ್ತಮಿಸಿ, ಅಗ್ನಿ ನಂದಿ, ವಾಕ್ಕು ಶಾಂತವಾದಾಗ ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬೆಳಕು ಯಾವುದು? ಆತ್ಮವೇ ಇವನ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮದ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಇವನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.7
कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः ।
स समानः सन्नुभौ लोकावनुसंचरति ध्यायतीव लेलायतीव ।
स हि स्वप्नो भूत्वेमं लोकमतिक्रामति अद्द्. मृत्यो रूपाणि ॥ ४.३.७ ॥
"ಆತ್ಮ ಯಾವುದು?" ಎಂದರೆ, ಪ್ರಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಹೃದಯದೊಳಗಿನ ಅಂತರ್ಜ್ಯೋತಿಯಾದ ಈ ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಪುರುಷನೇ. ಅವನು ಸಮನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಚಿಂತಿಸುವಂತೆಯೂ ಅಲೆಯುವಂತೆಯೂ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಸ್ವಪ್ನನಾಗಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ, ಮೃತ್ಯುವಿನ ರೂಪಗಳನ್ನು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.8
स वा अयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः संसृज्यते ।
स उत्क्रामन्म्रियमाणः पाप्मनो विजहाति ॥ ४.३.८ ॥
ಈ ಪುರುಷನು ಜನಿಸುವಾಗ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಕೂಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.9
तस्य वा एतस्य पुरुषस्य द्वे एव स्थाने भवतः ।
इदं च परलोकस्थानं च ।
सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम् ।
तस्मिन्सन्ध्ये स्थाने तिष्ठनुभे स्थाने पश्यतीदं च परलोकस्थानं च ।
अथ यथाक्रमोऽयं परलोकस्थाने भवति ।
तमाक्रममाक्रम्योभयान् पाप्मन आनन्दांश्च पश्यति ।
स यत्र प्रस्वपित्यस्य लोकस्य सर्वावतो मात्रामपादाय स्वयं विहत्य स्वयं निर्माय स्वेन भासा स्वेन ज्योतिषा प्रस्वपिति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ॥ ४.३.९ ॥
ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಎರಡೇ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ: ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಸ್ಥಾನ. ಮೂರನೆಯದು ಮಧ್ಯದ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಥಾನ. ಆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅವನು ಎರಡೂ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ: ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಲೋಕವನ್ನು. ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಇದು ಪರಲೋಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಹಂತವನ್ನು ದಾಟಿ ಅವನು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಆನಂದಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಗಾಢವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದ ಸರ್ವ ಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತಾನೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ತಾನೇ ರಚಿಸಿ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪುರುಷನು ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.10
न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्ति ।
अथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते ।
न तत्रानन्दा मुदः प्रमुदो भवन्ति ।
अथानन्दान्मुदः प्रमुदः सृजते ।
न तत्र वेशान्ताः पुष्करिण्यः स्रवन्त्यो भवन्ति ।
अथ वेशान्तान् पुष्करिणीः स्रवन्तीः सृजते ।
स हि कर्ता ॥ ४.३.१० ॥
ಅಲ್ಲಿ ರಥಗಳಿಲ್ಲ, ರಥಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕುದುರೆಗಳಿಲ್ಲ, ದಾರಿಗಳಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನು ರಥಗಳನ್ನು, ರಥದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದಗಳಿಲ್ಲ, ಹರ್ಷಗಳಿಲ್ಲ, ಮಹಾಹರ್ಷಗಳಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನು ಆನಂದ, ಹರ್ಷ, ಮಹಾಹರ್ಷಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊಳಗಳಿಲ್ಲ, ತಾವರೆ ಕೊಳಗಳಿಲ್ಲ, ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನು ಕೊಳಗಳನ್ನು, ತಾವರೆ ಕೊಳಗಳನ್ನು, ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಕರ್ತ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.11
तदेते श्लोका भवन्ति
स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति ।
शुक्रमादाय पुनरैति स्थानं हिरण्मयःपुरुष एकहंसः ॥ ४.३.११ ॥
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ: ಸ್ವಪ್ನದ ಮೂಲಕ ಶರೀರವನ್ನು ಮೀರಿ, ನಿದ್ರಿಸದವನು ನಿದ್ರಿಸುವವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ — ಆ ಸುವರ್ಣಮಯ ಪುರುಷ, ಏಕಹಂಸ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.12
प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं बहिष्कुलायादमृतश्चरित्वा ।
स ईयतेऽमृतो यत्रकामं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ ४.३.१२ ॥
ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಗೂಡನ್ನು (ಶರೀರವನ್ನು) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ಗೂಡಿನ ಹೊರಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಆ ಅಮೃತನು ತಾನು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ — ಆ ಅಮೃತ ಸುವರ್ಣಮಯ ಪುರುಷ, ಏಕಹಂಸ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.13
स्वप्नान्त उच्चावचमीयमानो रूपाणि देवः कुरुते बहूनि ।
उतेव स्त्रीभिः सह मोदमानो जक्षदुतेवापि भयानि पश्यन् ॥ ४.३.१३ ॥
ಸ್ವಪ್ನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ತಗ್ಗುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ದೇವನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ — ಸ್ತ್ರೀಯರೊಡನೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾ, ನಗುತ್ತಾ ಇರುವಂತೆ; ಭಯಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.14
आराममस्य पश्यन्ति न तं पश्यति कश्चनेति ।
तं नायतं बोधयेदित्याहुः ।
दुर्भिषज्यं हास्मै भवति यमेष न प्रतिपद्यते ।
अथो खल्वाहुर्जागरितदेश एवास्यैस इति ।
यानि ह्येव जाग्रत्पश्यति तानि सुप्त इति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षाय ब्रूहीति ॥ ४.३.१४ ॥
ಅವನ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಥಳವನ್ನು ಜನರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ — ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನನ್ನು (ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮಲಗಿರುವವನನ್ನು) ಎಬ್ಬಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಯಾರನ್ನು ಸೇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನಿಗೆ ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ರೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವನ ಸ್ಥಾನ ಜಾಗೃತಿ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನೇ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪುರುಷ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಾನು ಸಾವಿರ (ಹಸುಗಳನ್ನು) ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ಇನ್ನು ವಿಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.15
स वा एष एतस्मिन् संप्रसादे रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१५ ॥
ಅವನು ಈ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ, ಸಂಚರಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಕನಸಿಗಾಗಿಯೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಏನನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಅದರಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪುರುಷ ಅಸಂಗ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ. ನಾನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಾವಿರ (ಗೋವುಗಳನ್ನು) ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಇನ್ನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೇಳಿರಿ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.16
स वा एष एतस्मिन् स्वप्ने रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१६ ॥
ಅವನು ಈ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ, ಸಂಚರಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಎಚ್ಚರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಏನನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಅದರಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪುರುಷ ಅಸಂಗ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ. ನಾನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಾವಿರ (ಗೋವುಗಳನ್ನು) ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಇನ್ನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೇಳಿರಿ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.17
स वा एष एतस्मिन् बुद्धान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नान्तायैव ॥ ४.३.१७ ॥
ಅವನು ಈ ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ, ಸಂಚರಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಕನಸಿನ ಅಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.18
तद्यथा महामत्स्य उभे कूले अनुसंचरति पूर्वं चापरं च ।
एवमेवायं पुरुष एतावुभावन्तावनुसंचरति स्वप्नान्तं च बुद्धान्तं च ॥ ४.३.१८ ॥
ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನು ಎರಡು ದಡಗಳ ನಡುವೆ, ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ, ಈ ಪುರುಷನು ಈ ಎರಡು ಅಂಚುಗಳಾದ ಕನಸಿನ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರದ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.19
तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षौ संलयायैव ध्रियते ।
एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धवति ।
यत्र सुप्तो न कं चन कामं कामयते न कं चन स्वप्नं पश्यति ॥ ४.३.१९ ॥
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹದ್ದು ಅಥವಾ ಗರುಡ ಹಾರಿ ದಣಿದು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಡಚಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಯತ್ತ ಸಹಜವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತೆ, ಈ ಪುರುಷನೂ ಆ ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುವವನು ಯಾವ ಕಾಮನೆಯನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವ ಕನಸನ್ನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.20
ता वा अस्यैता हिता नाम नाड्यो यथा केशः सहस्रधा भिन्नस्तावताणिम्ना तिष्ठन्ति ।
शुक्लस्य नीलस्य पिङ्गलस्य हरितस्य लोहितस्य पूर्णाः ।
अथ यत्रैनं घ्नन्तीव जिनन्तीव हस्तीव विच्छाययति गर्तमिव पतति ।
यदेव जाग्रद्भयं पश्यति तदत्राविद्यया मन्यते ।
अथ यत्र देव इव राजेवाहमेवेदं सर्वोऽस्मीति मन्यते ।
सोऽस्य परमो लोकः ॥ ४.३.२० ॥
ಅವನ ಈ 'ಹಿತಾ' ಎಂಬ ನಾಡಿಗಳು ಕೂದಲಿನಂತೆ ಸಾವಿರ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸೀಳಿದ್ದು ಅಷ್ಟೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಅವು ಬಿಳಿ, ನೀಲಿ, ಪಿಂಗಳ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಯಾರೋ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದಂತೆ, ಗೆದ್ದಂತೆ, ಆನೆ ತುಳಿದಂತೆ, ಕಾಂತಿ ಕಳೆದಂತೆ, ಗುಂಡಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡಾಗ, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಭಯವನ್ನು ಅವನು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ದೇವನಂತೆ, ರಾಜನಂತೆ 'ನಾನೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಅದೇ ಅವನ ಪರಮ ಲೋಕ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.21
तद्वा अस्यैतदतिच्छन्दोऽपहतपाप्माभयं रूपम् ।
तद्यथा प्रियया स्त्रिया संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
एवमेवायं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
तद्वा अस्यैतदाप्तकाममात्मकाममकामं रूपं शोकान्तरम् ॥ ४.३.२१ ॥
ಅವನ ಈ ರೂಪ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು, ಪಾಪರಹಿತ, ಅಭಯವಾದದ್ದು. ಪ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಗಾಢವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ಯಾವುದನ್ನೂ, ಒಳಗಿನ ಯಾವುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯದಿರುವಂತೆ, ಪ್ರಾಜ್ಞ ಆತ್ಮದಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪುರುಷನೂ ಹೊರಗಿನ ಯಾವುದನ್ನೂ, ಒಳಗಿನ ಯಾವುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಈ ರೂಪ ಆಪ್ತಕಾಮ, ಆತ್ಮಕಾಮ, ಅಕಾಮ; ಶೋಕವನ್ನು ಮೀರಿದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.22
अत्र पितापिता भवति मातामाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदाः ।
अत्र स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाभ्रूणहा चाण्ड्यालोऽचण्ड्यालः पौल्कसोऽपौल्कसः श्रमणोऽश्रमणस्तापसोऽतापसः ।
अनन्वागतं पुण्येनानन्वागतं पापेन ।
तीर्णो हि तदा सर्वाञ्शोकान् हृदयस्य भवति ॥ ४.३.२२ ॥
ಇಲ್ಲಿ (ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ತಂದೆ ತಂದೆಯಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ತಾಯಿ ತಾಯಿಯಲ್ಲದವಳಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಲೋಕಗಳು ಲೋಕವಲ್ಲದವುಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ದೇವತೆಗಳು ದೇವತೆಯಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ವೇದಗಳು ವೇದವಲ್ಲದವುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳ ಕಳ್ಳನಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ಮಾಡದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಚಾಂಡಾಲನು ಚಾಂಡಾಲನಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಪೌಲ್ಕಸನು ಪೌಲ್ಕಸನಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಶ್ರಮಣನು ಶ್ರಮಣನಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ತಾಪಸನು ತಾಪಸನಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಪಾಪದಿಂದಲೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಅವನು ಹೃದಯದ ಎಲ್ಲಾ ಶೋಕಗಳನ್ನು ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.23
यद्वै तन्न पश्यति पश्यन् वै तन्न पश्यति ।
न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वान् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्पश्येत् ॥ ४.३.२३ ॥
ಅದು ಏನನ್ನೂ ನೋಡದಿದ್ದಾಗ, ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ನೋಡುವವನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅದು ನೋಡಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.24
यद्वै तन्न जिघ्रति जिघ्रन् वै तन्न जिघ्रति ।
न हि घ्रातुर्घ्रातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यज्जिघ्रेत् ॥ ४.३.२४ ॥
ಅದು ಏನನ್ನೂ ಮೂಸದಿದ್ದಾಗ, ಮೂಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮೂಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಸುವವನ ಘ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅದು ಮೂಸಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.25
यद्वै तन्न रसयति रसयन् वै तन्न रसयति ।
न हि रसयितू रसयतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्रसयेत् ॥ ४.३.२५ ॥
ಅದು ಏನನ್ನೂ ರುಚಿ ನೋಡದಿದ್ದಾಗ, ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ರುಚಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ರುಚಿ ನೋಡುವವನ ರಸನಶಕ್ತಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅದು ರುಚಿ ನೋಡಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.26
यद्वै तन्न वदति वदन् वै तन्न वदति ।
न हि वक्तुर्वक्तेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्वदेत् ॥ ४.३.२६ ॥
ಅದು ಏನನ್ನೂ ಮಾತನಾಡದಿದ್ದಾಗ, ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತನಾಡುವವನ ವಾಕ್‌ಶಕ್ತಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅದು ಮಾತನಾಡಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.27
यद्वै तन्न शृणोति शृण्वन् वै तन्न शृणोति ।
न हि श्रोतुः श्रुतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यच्छृणुयात् ॥ ४.३.२७ ॥
ಅದನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇಳುವವನ ಕೇಳುವಿಕೆಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯದು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅವನು ಕೇಳಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.28
यद्वै तन्न मनुते मन्वानो वै तन्न मनुते ।
न हि मन्तुर्मतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यन्मन्वीत ॥ ४.३.२८ ॥
ಅದನ್ನು ಯಾರು ಮನನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಮನನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮನನ ಮಾಡುವವನ ಮನನಕ್ಕೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯದು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅವನು ಮನನ ಮಾಡಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.29
यद्वै तन्न स्पृशति स्पृशन् वै तन्न स्पृशति ।
न हि स्प्रष्टुः स्पृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्स्पृशेत् ॥ ४.३.२९ ॥
ಅದನ್ನು ಯಾರು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಮುಟ್ಟುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಟ್ಟುವವನ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯದು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅವನು ಮುಟ್ಟಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.30
यद्वै तन्न विजानाति विजानन् वै तन्न विजानाति ।
न हि विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३० ॥
ಅದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ತಿಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಳಿಯುವವನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವಿನಾಶಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡನೆಯದು ಇಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅವನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.31
यत्र वा अन्यदिव स्यात्तत्रान्योऽन्यत्पश्येदन्योऽन्यज्जिघ्रेदन्योऽन्यद्रसयेदन्योऽन्यद्वदेदन्योऽन्यच्छृणुयादन्योऽन्यन्मन्वीतान्योऽन्यत्स्पृशेदन्योऽन्यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३१ ॥
ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಇರುವಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಮೂಸುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ರುಚಿಯನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.32
सलिल एको द्रष्टाद्वैतो भवति ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति हैनमनुशशास याज्ञवल्क्यः ।
एषास्य परमा गतिः ।
एषास्य परमा संपत् ।
एषोऽस्य परमो लोकः ।
एषोऽस्य परम आनन्दः ।
एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति ॥ ४.३.३२ ॥
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಏಕವಾದ ದ್ರಷ್ಟನು ಅದ್ವೈತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ, ಎಲೈ ಸಾಮ್ರಾಟ್. ಹೀಗೆ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಅವನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಇದೇ ಇವನ ಪರಮ ಗತಿ, ಇದೇ ಇವನ ಪರಮ ಸಂಪತ್ತು, ಇದೇ ಇವನ ಪರಮ ಲೋಕ, ಇದೇ ಇವನ ಪರಮ ಆನಂದ. ಈ ಆನಂದದ ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯನ್ನೇ ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.33
स यो मनूष्याणां राद्धः समृद्धो भवत्यन्येषामधिपतिः सर्वैर्मानुष्यकैर्भोगैः सम्पन्नतमः स मनुष्याणां परम आनन्दः ।
अथ ये शतं मनुष्याणामानन्दाः स एकः पितॄणां जितलोकानामानन्दः ।
अथ ये शतं पितॄणां जितलोकानामानन्दाः स एको गन्धर्वलोक आनन्दः ।
अथ ये शतं गन्धर्वलोक आनन्दाः स एकः कर्मदेवानामानन्दो ये कर्मणा देवत्वमभिसम्पद्यन्ते ।
अथ ये शतं कर्मदेवानामानन्दाः स एक आजानदेवानामानन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतमाजानदेवानामानन्दाः स एकः प्रजापतिलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतं प्रजापतिलोक आनन्दाः स एको ब्रह्मलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथैष एव परम आनन्दः ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ।
अत्र ह याज्ञवल्क्यो बिभयां चकार मेधावी राजा सर्वेभ्यो मान्तेभ्य उदरौत्सीदिति ॥ ४.३.३३ ॥
ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ, ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿ, ಇತರರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ, ಮಾನುಷ ಭೋಗಗಳೆಲ್ಲದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪನ್ನನಾದವನು ಮನುಷ್ಯರ ಪರಮ ಆನಂದ. ಮನುಷ್ಯರ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಗೆದ್ದ ಲೋಕಗಳ ಪಿತೃಗಳ ಒಂದು ಆನಂದ. ಪಿತೃಗಳ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಗಂಧರ್ವಲೋಕದ ಒಂದು ಆನಂದ. ಗಂಧರ್ವಲೋಕದ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಕರ್ಮದಿಂದ ದೇವತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಕರ್ಮದೇವರ ಒಂದು ಆನಂದ. ಕರ್ಮದೇವರ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಆಜಾನದೇವರ ಒಂದು ಆನಂದ. ಶ್ರೋತ್ರಿಯನು, ಪಾಪರಹಿತನು, ಕಾಮಹೀನನು ... ಆಜಾನದೇವರ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಲೋಕದ ಒಂದು ಆನಂದ. ಪ್ರಜಾಪತಿ ಲೋಕದ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಒಂದು ಆನಂದ. ಇದೇ ಪರಮ ಆನಂದ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ, ಎಲೈ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು. ನಾನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಇನ್ನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೇಳು ಎಂದನು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಭಯಗೊಂಡನು. ಮೇಧಾವಿ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೂ ಮೀರಿದನು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.34
स वा एष एतस्मिन् स्वप्नान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ॥ ४.३.३४ ॥
ಅವನು ಈ ಸ್ವಪ್ನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ, ಸಂಚರಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಎರಡನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಯೋನಿಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ, ಎಚ್ಚರದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.35
तद्यथानः सुसमाहितमुत्सर्जं यायादेवमेवायं शारीर आत्मा प्राज्ञेनात्मनान्वारूढ उत्सर्जं याति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३५ ॥
ಒಬ್ಬನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವಂತೆಯೇ, ಈ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮವು ಪ್ರಾಜ್ಞ ಆತ್ಮದಿಂದ ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತದೆ; ಆಗ ಅದು ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸವುಳ್ಳದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.36
स यत्रायमणिमानं न्येति जरया वोपतपता वाणिमानं निगच्छति ।
तद्यथाम्रं वोदुम्बरं वा पिप्पलं वा बन्धनात्प्रमुच्यते ।
एवमेवायं पुरुष एभ्योऽङ्गेभ्यः संप्रमुच्य पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति प्राणायैव ॥ ४.३.३६ ॥
ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಜ್ವರದ ತಾಪದಿಂದ ಅವನು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಅಣಿಮೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಾವು, ಅತ್ತಿ, ಅರಳಿ ಹಣ್ಣು ತಮ್ಮ ಕಾಂಡದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಂತೆ, ಈ ಪುರುಷನು ಈ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ, ಪ್ರಾಣದ ಕಡೆಗೇ ಓಡುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.37
तद्यथा राजानमायन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽन्नैः पानैरवसथैः प्रतिकल्पन्तेऽयमायात्ययमागच्छतीति ।
एवं हैवंविदं सर्वाणि भूतानि प्रतिकल्पन्त इदं ब्रह्मायातीदमागच्छतीति ॥ ४.३.३७ ॥
ರಾಜನು ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಠಿಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸಾರಥಿಗಳು, ಗ್ರಾಮಾಧಿಪತಿಗಳು ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯ, ವಾಸಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ — 'ಇಗೋ ಇವನು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಇಗೋ ಇವನು ಬಂದ' ಎಂದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ — 'ಇಗೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಬರುತ್ತಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ' ಎಂದು.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.38
तद्यथा राजानं प्रयियासन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽभिसमायन्ति ।
एवमेवेममात्मानमन्तकाले सर्वे प्राणा अभिसमायन्ति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३८ ॥
ರಾಜನು ಹೊರಡುವಾಗ ಕಠಿಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸಾರಥಿಗಳು, ಗ್ರಾಮಾಧಿಪತಿಗಳು ಅವನ ಸುತ್ತ ಸೇರುವಂತೆಯೇ, ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಆತ್ಮದ ಸುತ್ತ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ; ಆಗ ಅದು ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸವುಳ್ಳದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.