ഉപനിഷത്തുകൾ · Bṛhadāraṇyaka 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.1
(ज्योतिर्ब्राह्मणम्)
जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम ।
समेनेन वदिष्य इति ।
अथ ह यज्जनकश्च वैदेहो याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रे समूदाते ।
तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ ।
स ह कामप्रश्नमेव वव्रे ।
तं हास्मै ददौ ।
तं ह सम्राडेव पूर्वः पप्रच्छ ॥ ४.३.१ ॥
ജ്യോതിർബ്രാഹ്മണം. 'ഇവനോടു ഞാൻ സംസാരിക്കും' എന്നു കരുതി യാജ്ഞവൽക്യൻ വൈദേഹ രാജാവായ ജനകന്റെ അടുത്തേക്കു പോയി. വൈദേഹ രാജാവായ ജനകനും യാജ്ഞവൽക്യനും അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ ചർച്ചചെയ്യുമ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്യൻ അവന് ഒരു വരം നൽകി. അവൻ ആഗ്രഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം മാത്രമാണു തിരഞ്ഞെടുത്തത്; അത് അവനു നൽകപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ചക്രവർത്തി തന്നെയാണ് ആദ്യം ചോദിച്ചത്.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.2
याज्ञवल्क्य किंज्योतिरयं पुरुष इति ।
आदित्यज्योतिः सम्राडिति होवाच ।
आदित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.२ ॥
ജനകൻ ചോദിച്ചു: യാജ്ഞവൽക്യാ, ഈ പുരുഷൻ ഏത് പ്രകാശത്താൽ ഉള്ളവനാണ്? യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: ചക്രവർത്തീ, ആദിത്യനാണ് അവന്റെ പ്രകാശം. ആദിത്യന്റെ പ്രകാശത്താൽത്തന്നെ ഇവൻ ഇരിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കർമം ചെയ്യുന്നു, മടങ്ങിവരുന്നു. ജനകൻ പറഞ്ഞു: യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെതന്നെ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.3
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
चन्द्रमा एवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
चन्द्रमसैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.३ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചാൽ ഈ പുരുഷന് പ്രകാശം ഏത്? ചന്ദ്രൻ തന്നെ ഇവന്റെ പ്രകാശമാകുന്നു. ചന്ദ്രപ്രകാശത്താൽ തന്നെ ഇവൻ ഇരിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കർമം ചെയ്യുന്നു, മടങ്ങുന്നു. യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെതന്നെ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.4
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
अग्निरेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
अग्निनैव ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.४ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുകയും ചന്ദ്രനും അസ്തമിക്കുമ്പോൾ ഈ പുരുഷന് പ്രകാശം ഏത്? അഗ്നി തന്നെ ഇവന്റെ പ്രകാശമാകുന്നു. അഗ്നിപ്രകാശത്താൽ തന്നെ ഇവൻ ഇരിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കർമം ചെയ്യുന്നു, മടങ്ങുന്നു. യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെതന്നെ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.5
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
वागेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
वाचैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येति ।
तस्माद्वै सम्राडपि यत्र स्वः पाणिर्न विनिर्ज्ञायतेऽथ यत्र वागुच्चरत्युपैव तत्र न्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.५ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുകയും ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുകയും അഗ്നി കെട്ടടങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ പുരുഷന് പ്രകാശം ഏത്? വാക്കുതന്നെ ഇവന്റെ പ്രകാശമാകുന്നു. വാക്കിന്റെ പ്രകാശത്താൽ തന്നെ ഇവൻ ഇരിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കർമം ചെയ്യുന്നു, മടങ്ങുന്നു. അതിനാൽ, സമ്രാട്ടേ, സ്വന്തം കൈപോലും കാണാത്തിടത്ത് വാക്ക് ഉച്ചരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ അതിന്റെ അടുത്തേക്ക് തന്നെ ചെല്ലുന്നു. യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെതന്നെ.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.6
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ शान्तायां वाचि किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
आत्मैवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
आत्मनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ॥ ४.३.६ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുകയും ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുകയും അഗ്നി കെട്ടടങ്ങുകയും വാക്ക് നിശ്ശബ്ദമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ പുരുഷന് പ്രകാശം ഏത്? ആത്മാവുതന്നെ ഇവന്റെ പ്രകാശമാകുന്നു. ആത്മപ്രകാശത്താൽ തന്നെ ഇവൻ ഇരിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കർമം ചെയ്യുന്നു, മടങ്ങുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.7
कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः ।
स समानः सन्नुभौ लोकावनुसंचरति ध्यायतीव लेलायतीव ।
स हि स्वप्नो भूत्वेमं लोकमतिक्रामति अद्द्. मृत्यो रूपाणि ॥ ४.३.७ ॥
"ആത്മാവ് ഏതാണ്?" എന്നാൽ, പ്രാണന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ അന്തർജ്യോതിസ്സായ ഈ വിജ്ഞാനമയ പുരുഷൻ തന്നെ. അവൻ സമനായി നിന്ന് ഇരുലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു; ചിന്തിക്കുന്നതുപോലെയും ആടുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു. അവൻ തന്നെ സ്വപ്നമായി മാറി ഈ ലോകത്തെ കടന്നുപോകുന്നു, മൃത്യുവിന്റെ രൂപങ്ങളെയും.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.8
स वा अयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः संसृज्यते ।
स उत्क्रामन्म्रियमाणः पाप्मनो विजहाति ॥ ४.३.८ ॥
ഈ പുരുഷൻ ജനിക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതോടെ പാപങ്ങളോടു ചേരുന്നു. അവൻ തന്നെ മരിക്കുമ്പോൾ പുറത്തുപോകുമ്പോൾ പാപങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.9
तस्य वा एतस्य पुरुषस्य द्वे एव स्थाने भवतः ।
इदं च परलोकस्थानं च ।
सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम् ।
तस्मिन्सन्ध्ये स्थाने तिष्ठनुभे स्थाने पश्यतीदं च परलोकस्थानं च ।
अथ यथाक्रमोऽयं परलोकस्थाने भवति ।
तमाक्रममाक्रम्योभयान् पाप्मन आनन्दांश्च पश्यति ।
स यत्र प्रस्वपित्यस्य लोकस्य सर्वावतो मात्रामपादाय स्वयं विहत्य स्वयं निर्माय स्वेन भासा स्वेन ज्योतिषा प्रस्वपिति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ॥ ४.३.९ ॥
ഈ പുരുഷന് യഥാർത്ഥത്തിൽ രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളേയുള്ളൂ: ഈ ലോകവും പരലോക സ്ഥാനവും. മൂന്നാമത്തേത് മധ്യമായ സ്വപ്ന സ്ഥാനം. ആ മധ്യസ്ഥാനത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളെയും കാണുന്നു: ഈ ലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും. പിന്നീട് ക്രമപ്രകാരം ഇത് പരലോക സ്ഥാനത്ത് സംഭവിക്കുന്നു. ആ ഘട്ടം കടന്ന് അവൻ ഇരു വശങ്ങളിലെയും പാപങ്ങളും ആനന്ദങ്ങളും കാണുന്നു. അവൻ ഗാഢനിദ്ര പ്രാപിക്കുന്നിടത്ത് ഈ ലോകത്തിന്റെ സർവ മാത്രയും എടുത്ത്, സ്വയം നശിപ്പിച്ച്, സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച്, സ്വന്തം പ്രകാശത്താലും സ്വന്തം ജ്യോതിസ്സിനാലും ഉറങ്ങുന്നു. ഇവിടെ ഈ പുരുഷൻ സ്വയംജ്യോതിസ്സായിത്തീരുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.10
न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्ति ।
अथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते ।
न तत्रानन्दा मुदः प्रमुदो भवन्ति ।
अथानन्दान्मुदः प्रमुदः सृजते ।
न तत्र वेशान्ताः पुष्करिण्यः स्रवन्त्यो भवन्ति ।
अथ वेशान्तान् पुष्करिणीः स्रवन्तीः सृजते ।
स हि कर्ता ॥ ४.३.१० ॥
അവിടെ രഥങ്ങളില്ല, രഥയോഗങ്ങളില്ല, വഴികളുമില്ല. അപ്പോൾ അവൻ രഥങ്ങളെയും രഥയോഗങ്ങളെയും വഴികളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവിടെ ആനന്ദങ്ങളില്ല, സന്തോഷങ്ങളില്ല, മഹാസന്തോഷങ്ങളുമില്ല. അപ്പോൾ അവൻ ആനന്ദങ്ങളെയും സന്തോഷങ്ങളെയും മഹാസന്തോഷങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവിടെ കുളങ്ങളില്ല, താമരക്കുളങ്ങളില്ല, ഒഴുകുന്ന നദികളുമില്ല. അപ്പോൾ അവൻ കുളങ്ങളെയും താമരക്കുളങ്ങളെയും ഒഴുകുന്ന നദികളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ കർത്താവ്.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.11
तदेते श्लोका भवन्ति
स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति ।
शुक्रमादाय पुनरैति स्थानं हिरण्मयःपुरुष एकहंसः ॥ ४.३.११ ॥
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്: സ്വപ്നത്താൽ ശരീരത്തെ കീഴടക്കി, ഉറങ്ങാത്തവൻ ഉറങ്ങുന്നവരെ കാണുന്നു. പ്രകാശം എടുത്ത് അവൻ വീണ്ടും തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു — ആ സ്വർണ്ണമയനായ പുരുഷൻ, ഏകഹംസം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.12
प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं बहिष्कुलायादमृतश्चरित्वा ।
स ईयतेऽमृतो यत्रकामं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ ४.३.१२ ॥
പ്രാണനാൽ താഴ്ന്ന കൂടിനെ (ശരീരത്തെ) സംരക്ഷിച്ച്, കൂടിന് പുറത്ത് സഞ്ചരിച്ച് ആ അമൃതൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്തെല്ലാം പോകുന്നു — ആ അമൃത സ്വർണ്ണമയ പുരുഷൻ, ഏകഹംസം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.13
स्वप्नान्त उच्चावचमीयमानो रूपाणि देवः कुरुते बहूनि ।
उतेव स्त्रीभिः सह मोदमानो जक्षदुतेवापि भयानि पश्यन् ॥ ४.३.१३ ॥
സ്വപ്നാന്ത്യത്തിൽ, ഉയർന്നും താഴ്ന്നും സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവൻ അനേകം രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു — സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ച്, ചിരിക്കുന്നതുപോലെയും; ഭയങ്ങളെയും കാണുന്നതുപോലെയും.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.14
आराममस्य पश्यन्ति न तं पश्यति कश्चनेति ।
तं नायतं बोधयेदित्याहुः ।
दुर्भिषज्यं हास्मै भवति यमेष न प्रतिपद्यते ।
अथो खल्वाहुर्जागरितदेश एवास्यैस इति ।
यानि ह्येव जाग्रत्पश्यति तानि सुप्त इति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षाय ब्रूहीति ॥ ४.३.१४ ॥
അവന്റെ ക്രീഡാസ്ഥലം ജനങ്ങൾ കാണുന്നു, എന്നാൽ അവനെ ആരും കാണുന്നില്ല — എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവനെ (നീണ്ടുകിടക്കുന്നവനെ) ഉണർത്തരുതെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ഇവൻ ആരെയാണോ പ്രാപിക്കാത്തത് അവന് ചികിത്സയില്ലാത്ത രോഗം ഉണ്ടാകുന്നു. നിശ്ചയമായും അവന്റെ സ്ഥാനം ഉണർവ് അവസ്ഥയിൽ തന്നെയാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ഉണർവിൽ എന്തു കാണുന്നുവോ അതുതന്നെ ഉറക്കത്തിൽ കാണുന്നു. ഇവിടെ ഈ പുരുഷൻ സ്വയംപ്രകാശനാകുന്നു. ആ ഭഗവാന് ഞാൻ ആയിരം (പശുക്കളെ) നൽകുന്നു; ഇനി വിമോചനത്തിനായി ഉപദേശിച്ചാലും.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.15
स वा एष एतस्मिन् संप्रसादे रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१५ ॥
അവൻ ഈ ഗാഢനിദ്രയിൽ രമിച്ചും സഞ്ചരിച്ചും പുണ്യവും പാപവും കണ്ട് വീണ്ടും വന്ന വഴിയിലൂടെ, ജന്മസ്ഥാനത്തേക്ക് സ്വപ്നത്തിനായി തന്നെ മടങ്ങുന്നു. അവിടെ അവൻ എന്തുതന്നെ കണ്ടാലും അതിനാൽ ബന്ധിതനാകുന്നില്ല; ഈ പുരുഷൻ അസംഗനാണ്. യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെ തന്നെ. ഞാൻ ഭഗവാന് ആയിരം (പശുക്കളെ) നൽകുന്നു. ഇനി മോക്ഷത്തിനായി മാത്രം പറഞ്ഞാലും.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.16
स वा एष एतस्मिन् स्वप्ने रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१६ ॥
അവൻ ഈ സ്വപ്നത്തിൽ രമിച്ചും സഞ്ചരിച്ചും പുണ്യവും പാപവും കണ്ട് വീണ്ടും വന്ന വഴിയിലൂടെ, ജന്മസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉണർച്ചയ്ക്കായി തന്നെ മടങ്ങുന്നു. അവിടെ അവൻ എന്തുതന്നെ കണ്ടാലും അതിനാൽ ബന്ധിതനാകുന്നില്ല; ഈ പുരുഷൻ അസംഗനാണ്. യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെ തന്നെ. ഞാൻ ഭഗവാന് ആയിരം (പശുക്കളെ) നൽകുന്നു. ഇനി മോക്ഷത്തിനായി മാത്രം പറഞ്ഞാലും.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.17
स वा एष एतस्मिन् बुद्धान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नान्तायैव ॥ ४.३.१७ ॥
അവൻ ഈ ഉണർവ്വിന്റെ അവസ്ഥയിൽ രമിച്ചും സഞ്ചരിച്ചും പുണ്യവും പാപവും കണ്ട് വീണ്ടും വന്ന വഴിയിലൂടെ, ജന്മസ്ഥാനത്തേക്ക് സ്വപ്നത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിനായി തന്നെ മടങ്ങുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.18
तद्यथा महामत्स्य उभे कूले अनुसंचरति पूर्वं चापरं च ।
एवमेवायं पुरुष एतावुभावन्तावनुसंचरति स्वप्नान्तं च बुद्धान्तं च ॥ ४.३.१८ ॥
ഒരു വലിയ മത്സ്യം രണ്ടു കരകൾക്കിടയിൽ, മുന്നിലും പിന്നിലും സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ പുരുഷൻ സ്വപ്നാന്തവും ഉണർവിന്റെ അന്തവുമായ ഈ രണ്ട് അതിരുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.19
तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षौ संलयायैव ध्रियते ।
एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धवति ।
यत्र सुप्तो न कं चन कामं कामयते न कं चन स्वप्नं पश्यति ॥ ४.३.१९ ॥
ആകാശത്ത് പരുന്തോ ഗരുഡനോ പറന്നു ക്ഷീണിച്ച് ചിറകുകൾ മടക്കി തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിലേക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഇറങ്ങുന്നതുപോലെ, ഈ പുരുഷനും ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഓടുന്നു. അവിടെ ഉറങ്ങുന്നവൻ ഒരു കാമനയും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, ഒരു സ്വപ്നവും കാണുന്നില്ല.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.20
ता वा अस्यैता हिता नाम नाड्यो यथा केशः सहस्रधा भिन्नस्तावताणिम्ना तिष्ठन्ति ।
शुक्लस्य नीलस्य पिङ्गलस्य हरितस्य लोहितस्य पूर्णाः ।
अथ यत्रैनं घ्नन्तीव जिनन्तीव हस्तीव विच्छाययति गर्तमिव पतति ।
यदेव जाग्रद्भयं पश्यति तदत्राविद्यया मन्यते ।
अथ यत्र देव इव राजेवाहमेवेदं सर्वोऽस्मीति मन्यते ।
सोऽस्य परमो लोकः ॥ ४.३.२० ॥
അവന്റെ 'ഹിതാ' എന്ന് പേരുള്ള ഈ നാഡികൾ മുടി പോലെ ആയിരം ഭാഗങ്ങളായി പിളർന്ന് അത്രയും സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവ വെളുപ്പ്, നീല, പിംഗള, പച്ച, ചുവപ്പ് നിറങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവയാണ്. ആരോ അവനെ അടിക്കുന്നതുപോലെയും ജയിക്കുന്നതുപോലെയും ആന ചവിട്ടുന്നതുപോലെയും പ്രഭ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെയും കുഴിയിൽ വീഴുന്നതുപോലെയും തോന്നുമ്പോൾ, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ കണ്ട ഭയത്തെ അവൻ അവിദ്യയാൽ ഇവിടെ കരുതുന്നു. പിന്നീട് ദേവനെപ്പോലെയും രാജാവിനെപ്പോലെയും 'ഞാൻ തന്നെയാണ് ഇതെല്ലാം' എന്ന് അവൻ കരുതുമ്പോൾ അതാണ് അവന്റെ പരമലോകം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.21
तद्वा अस्यैतदतिच्छन्दोऽपहतपाप्माभयं रूपम् ।
तद्यथा प्रियया स्त्रिया संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
एवमेवायं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
तद्वा अस्यैतदाप्तकाममात्मकाममकामं रूपं शोकान्तरम् ॥ ४.३.२१ ॥
അവന്റെ ഈ രൂപം ഛന്ദസ്സുകൾക്ക് അതീതവും പാപരഹിതവും ഭയരഹിതവുമാണ്. പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീയാൽ ഇറുകെ പുണരപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ പുറത്തുള്ള ഒന്നും അകത്തുള്ള ഒന്നും അറിയാത്തതുപോലെ, പ്രാജ്ഞനായ ആത്മാവിനാൽ പുണരപ്പെട്ട ഈ പുരുഷനും പുറത്തുള്ള ഒന്നും അകത്തുള്ള ഒന്നും അറിയുന്നില്ല. അവന്റെ ഈ രൂപം ആപ്തകാമം, ആത്മകാമം, അകാമം ആണ്; ശോകത്തിനപ്പുറമാണ്.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.22
अत्र पितापिता भवति मातामाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदाः ।
अत्र स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाभ्रूणहा चाण्ड्यालोऽचण्ड्यालः पौल्कसोऽपौल्कसः श्रमणोऽश्रमणस्तापसोऽतापसः ।
अनन्वागतं पुण्येनानन्वागतं पापेन ।
तीर्णो हि तदा सर्वाञ्शोकान् हृदयस्य भवति ॥ ४.३.२२ ॥
ഇവിടെ (ആ അവസ്ഥയിൽ) പിതാവ് പിതാവല്ലാത്തവനാകുന്നു, മാതാവ് മാതാവല്ലാത്തവളാകുന്നു, ലോകങ്ങൾ ലോകമല്ലാത്തവയാകുന്നു, ദേവന്മാർ ദേവന്മാരല്ലാത്തവരാകുന്നു, വേദങ്ങൾ വേദമല്ലാത്തവയാകുന്നു. ഇവിടെ കള്ളൻ കള്ളനല്ലാത്തവനാകുന്നു, ഭ്രൂണഹത്യ ചെയ്യുന്നവൻ അത് ചെയ്യാത്തവനാകുന്നു, ചാണ്ഡാലൻ ചാണ്ഡാലനല്ലാത്തവനാകുന്നു, പൗൽക്കസൻ പൗൽക്കസനല്ലാത്തവനാകുന്നു, ശ്രമണൻ ശ്രമണനല്ലാത്തവനാകുന്നു, താപസൻ താപസനല്ലാത്തവനാകുന്നു. അവൻ പുണ്യത്താൽ ബന്ധിതനാകുന്നില്ല, പാപത്താലും ബന്ധിതനാകുന്നില്ല; കാരണം അപ്പോൾ അവൻ ഹൃദയത്തിലെ എല്ലാ ശോകങ്ങളെയും കടക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.23
यद्वै तन्न पश्यति पश्यन् वै तन्न पश्यति ।
न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वान् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्पश्येत् ॥ ४.३.२३ ॥
അത് ഒന്നും കാണാത്തപ്പോൾ, കാണുമ്പോഴും അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും കാണുന്നില്ല. ദ്രഷ്ടാവിന്റെ ദർശനത്തിന് ഒരിക്കലും നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം അത് കാണാവുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുവില്ല.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.24
यद्वै तन्न जिघ्रति जिघ्रन् वै तन्न जिघ्रति ।
न हि घ्रातुर्घ्रातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यज्जिघ्रेत् ॥ ४.३.२४ ॥
അത് ഒന്നും മണക്കാത്തപ്പോൾ, മണക്കുമ്പോഴും അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും മണക്കുന്നില്ല. ഘ്രാതാവിന്റെ ഘ്രാണശക്തിക്ക് ഒരിക്കലും നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം അത് മണക്കാവുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുവില്ല.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.25
यद्वै तन्न रसयति रसयन् वै तन्न रसयति ।
न हि रसयितू रसयतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्रसयेत् ॥ ४.३.२५ ॥
അത് ഒന്നും രുചിക്കാത്തപ്പോൾ, രുചിക്കുമ്പോഴും അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും രുചിക്കുന്നില്ല. രസയിതാവിന്റെ രുചിശക്തിക്ക് ഒരിക്കലും നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം അത് രുചിക്കാവുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുവില്ല.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.26
यद्वै तन्न वदति वदन् वै तन्न वदति ।
न हि वक्तुर्वक्तेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्वदेत् ॥ ४.३.२६ ॥
അത് ഒന്നും പറയാത്തപ്പോൾ, പറയുമ്പോഴും അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും പറയുന്നില്ല. വക്താവിന്റെ വാക്‌ശക്തിക്ക് ഒരിക്കലും നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം അത് പറയാവുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുവില്ല.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.27
यद्वै तन्न शृणोति शृण्वन् वै तन्न शृणोति ।
न हि श्रोतुः श्रुतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यच्छृणुयात् ॥ ४.३.२७ ॥
അതിനെ ആര് കേൾക്കുന്നില്ലയോ, കേൾക്കുമ്പോഴും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിനെ കേൾക്കുന്നില്ല. കേൾക്കുന്നവന്റെ കേൾവിക്ക് നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രണ്ടാമതൊന്നില്ല, അവനത് കേൾക്കാം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.28
यद्वै तन्न मनुते मन्वानो वै तन्न मनुते ।
न हि मन्तुर्मतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यन्मन्वीत ॥ ४.३.२८ ॥
അതിനെ ആര് മനനം ചെയ്യുന്നില്ലയോ, മനനം ചെയ്യുമ്പോഴും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിനെ മനനം ചെയ്യുന്നില്ല. മനനം ചെയ്യുന്നവന്റെ മനനത്തിന് നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രണ്ടാമതൊന്നില്ല, അവനത് മനനം ചെയ്യാം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.29
यद्वै तन्न स्पृशति स्पृशन् वै तन्न स्पृशति ।
न हि स्प्रष्टुः स्पृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्स्पृशेत् ॥ ४.३.२९ ॥
അതിനെ ആര് സ്പർശിക്കുന്നില്ലയോ, സ്പർശിക്കുമ്പോഴും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിനെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. സ്പർശിക്കുന്നവന്റെ സ്പർശനത്തിന് നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രണ്ടാമതൊന്നില്ല, അവനത് സ്പർശിക്കാം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.30
यद्वै तन्न विजानाति विजानन् वै तन्न विजानाति ।
न हि विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३० ॥
അതിനെ ആര് അറിയുന്നില്ലയോ, അറിയുമ്പോഴും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിനെ അറിയുന്നില്ല. അറിയുന്നവന്റെ അറിവിന് നാശമില്ല, കാരണം അത് അവിനാശിയാണ്. എന്നാൽ അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രണ്ടാമതൊന്നില്ല, അവനത് അറിയാം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.31
यत्र वा अन्यदिव स्यात्तत्रान्योऽन्यत्पश्येदन्योऽन्यज्जिघ्रेदन्योऽन्यद्रसयेदन्योऽन्यद्वदेदन्योऽन्यच्छृणुयादन्योऽन्यन्मन्वीतान्योऽन्यत्स्पृशेदन्योऽन्यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३१ ॥
ഒന്ന് മറ്റൊന്നായിരിക്കുന്നിടത്ത്, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ കാണുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ മണക്കുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളുടെ രസം അറിയുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളോട് സംസാരിക്കുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ കേൾക്കുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ സ്പർശിക്കുന്നു, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ അറിയുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.32
सलिल एको द्रष्टाद्वैतो भवति ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति हैनमनुशशास याज्ञवल्क्यः ।
एषास्य परमा गतिः ।
एषास्य परमा संपत् ।
एषोऽस्य परमो लोकः ।
एषोऽस्य परम आनन्दः ।
एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति ॥ ४.३.३२ ॥
ജലത്തിൽ ഏകനായ ദ്രഷ്ടാവ് അദ്വൈതനാകുന്നു. ഇതാണ് ബ്രഹ്മലോകം, ഹേ സമ്രാട്ട്. ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവൽക്യൻ അവനെ ഉപദേശിച്ചു. ഇതാണ് അവന്റെ പരമഗതി, ഇതാണ് അവന്റെ പരമസമ്പത്ത്, ഇതാണ് അവന്റെ പരമലോകം, ഇതാണ് അവന്റെ പരമാനന്ദം. ഈ ആനന്ദത്തിന്റെ ഒരു മാത്രയെ മറ്റ് ജീവികൾ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.33
स यो मनूष्याणां राद्धः समृद्धो भवत्यन्येषामधिपतिः सर्वैर्मानुष्यकैर्भोगैः सम्पन्नतमः स मनुष्याणां परम आनन्दः ।
अथ ये शतं मनुष्याणामानन्दाः स एकः पितॄणां जितलोकानामानन्दः ।
अथ ये शतं पितॄणां जितलोकानामानन्दाः स एको गन्धर्वलोक आनन्दः ।
अथ ये शतं गन्धर्वलोक आनन्दाः स एकः कर्मदेवानामानन्दो ये कर्मणा देवत्वमभिसम्पद्यन्ते ।
अथ ये शतं कर्मदेवानामानन्दाः स एक आजानदेवानामानन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतमाजानदेवानामानन्दाः स एकः प्रजापतिलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतं प्रजापतिलोक आनन्दाः स एको ब्रह्मलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथैष एव परम आनन्दः ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ।
अत्र ह याज्ञवल्क्यो बिभयां चकार मेधावी राजा सर्वेभ्यो मान्तेभ्य उदरौत्सीदिति ॥ ४.३.३३ ॥
മനുഷ്യരിൽ സമൃദ്ധനും അഭിവൃദ്ധി നേടിയവനും മറ്റുള്ളവർക്ക് അധിപതിയും മാനുഷിക ഭോഗങ്ങളാൽ ഏറ്റവും സമ്പന്നനുമായവൻ മനുഷ്യരുടെ പരമാനന്ദമാണ്. മനുഷ്യരുടെ നൂറ് ആനന്ദങ്ങൾ ജയിച്ച ലോകങ്ങളുള്ള പിതൃക്കളുടെ ഒരാനന്ദമാണ്. പിതൃക്കളുടെ നൂറ് ആനന്ദങ്ങൾ ഗന്ധർവലോകത്തിന്റെ ഒരാനന്ദമാണ്. ഗന്ധർവലോകത്തിന്റെ നൂറ് ആനന്ദങ്ങൾ കർമത്താൽ ദേവത്വം നേടുന്ന കർമദേവന്മാരുടെ ഒരാനന്ദമാണ്. കർമദേവന്മാരുടെ നൂറ് ആനന്ദങ്ങൾ ആജാനദേവന്മാരുടെ ഒരാനന്ദമാണ്. വേദജ്ഞനും പാപരഹിതനും കാമമുക്തനുമായവൻ ... ആജാനദേവന്മാരുടെ നൂറ് ആനന്ദങ്ങൾ പ്രജാപതിലോകത്തിന്റെ ഒരാനന്ദമാണ്. പ്രജാപതിലോകത്തിന്റെ നൂറ് ആനന്ദങ്ങൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിന്റെ ഒരാനന്ദമാണ്. ഇതുതന്നെയാണ് പരമാനന്ദം. ഇതാണ് ബ്രഹ്മലോകം, ഹേ സമ്രാട്ട് എന്ന് യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു. ഞാൻ ഭഗവാന് ആയിരം നൽകാം. ഇനി മോക്ഷത്തിനായി മാത്രം പറയൂ എന്നു രാജാവ് പറഞ്ഞു. ഇവിടെ യാജ്ഞവൽക്യൻ ഭയന്നു. ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് എല്ലാ പണ്ഡിതന്മാരെയും അതിശയിച്ചു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.34
स वा एष एतस्मिन् स्वप्नान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ॥ ४.३.३४ ॥
ആ ജീവൻ ഈ സ്വപ്നാന്തത്തിൽ രമിച്ച്, സഞ്ചരിച്ച്, പുണ്യവും പാപവും കണ്ട്, വീണ്ടും അതേ വഴിയിൽ ആ യോനിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു, ഉണർവിന്റെ അന്ത്യം വരെ മാത്രം.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.35
तद्यथानः सुसमाहितमुत्सर्जं यायादेवमेवायं शारीर आत्मा प्राज्ञेनात्मनान्वारूढ उत्सर्जं याति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३५ ॥
ഒരാൾ നന്നായി ഏകാഗ്രനായി പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരാത്മാവ് പ്രാജ്ഞ ആത്മാവിനാൽ ആരോഹണം ചെയ്യപ്പെട്ട് പുറപ്പെടുന്നു; അവിടെ ഇത് ഊർധ്വോച്ഛ്വാസമുള്ളതായിത്തീരുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.36
स यत्रायमणिमानं न्येति जरया वोपतपता वाणिमानं निगच्छति ।
तद्यथाम्रं वोदुम्बरं वा पिप्पलं वा बन्धनात्प्रमुच्यते ।
एवमेवायं पुरुष एभ्योऽङ्गेभ्यः संप्रमुच्य पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति प्राणायैव ॥ ४.३.३६ ॥
വാർദ്ധക്യത്താലോ ജ്വരതാപത്താലോ അവൻ സൂക്ഷ്മത പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അണിമാവ് പ്രാപിക്കുന്നു. മാമ്പഴമോ അത്തിപ്പഴമോ അരയാൽപ്പഴമോ തണ്ടിൽനിന്ന് വിമുക്തമാകുന്നതുപോലെ ഈ പുരുഷൻ ഈ അംഗങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി മോചിതനായി, വീണ്ടും അതേ വഴിയിലൂടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തേക്ക്, പ്രാണത്തിലേക്കുതന്നെ ഓടുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.37
तद्यथा राजानमायन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽन्नैः पानैरवसथैः प्रतिकल्पन्तेऽयमायात्ययमागच्छतीति ।
एवं हैवंविदं सर्वाणि भूतानि प्रतिकल्पन्त इदं ब्रह्मायातीदमागच्छतीति ॥ ४.३.३७ ॥
രാജാവ് വരുമ്പോൾ കഠിനരായ ഉദ്യോഗസ്ഥരും സാരഥികളും ഗ്രാമത്തലവന്മാരും ഭക്ഷണവും പാനീയവും വാസസ്ഥലവും ഒരുക്കുന്നു — 'ഇതാ ഇവൻ വരുന്നു, ഇതാ ഇവൻ എത്തുന്നു' എന്ന്. അതുപോലെ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന് സകല ഭൂതങ്ങളും ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു — 'ഇതാ ബ്രഹ്മം വരുന്നു, ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നു' എന്ന്.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.38
तद्यथा राजानं प्रयियासन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽभिसमायन्ति ।
एवमेवेममात्मानमन्तकाले सर्वे प्राणा अभिसमायन्ति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३८ ॥
രാജാവ് പുറപ്പെടുമ്പോൾ കഠിനരായ ഉദ്യോഗസ്ഥരും സാരഥികളും ഗ്രാമത്തലവന്മാരും അവനു ചുറ്റും കൂടുന്നതുപോലെ, മരണസമയത്ത് ഈ ആത്മാവിനു ചുറ്റും സകല പ്രാണങ്ങളും കൂടുന്നു; അവിടെ ഇത് ഊർധ്വോച്ഛ്വാസമുള്ളതായിത്തീരുന്നു.