อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.1
(ज्योतिर्ब्राह्मणम्)
जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम ।
समेनेन वदिष्य इति ।
अथ ह यज्जनकश्च वैदेहो याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रे समूदाते ।
तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ ।
स ह कामप्रश्नमेव वव्रे ।
तं हास्मै ददौ ।
तं ह सम्राडेव पूर्वः पप्रच्छ ॥ ४.३.१ ॥
บทแห่งแสงสว่าง ยาชญวัลกยะเสด็จไปหาชนกกษัตริย์แห่งวิเทหะ โดยคิดว่า เราจะสนทนากับท่าน เมื่อชนกะและยาชญวัลกยะกำลังสนทนากันในพิธีบูชาไฟ ยาชญวัลกยะก็ประทานพรให้แก่ท่าน ท่านเลือกเพียงคำถามเกี่ยวกับความปรารถนา และได้รับสิ่งนั้น แล้วพระราชาเองทรงเป็นผู้ตรัสถามก่อน
Bṛhadāraṇyaka 4.3.2
याज्ञवल्क्य किंज्योतिरयं पुरुष इति ।
आदित्यज्योतिः सम्राडिति होवाच ।
आदित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.२ ॥
ชนกทรงถามว่า ยาชญวัลกยะ บุรุษนี้ดำรงอยู่ด้วยแสงสว่างอะไร ยาชญวัลกยะตรัสว่า ข้าแต่พระราชา ดวงอาทิตย์คือแสงสว่างของเขา ด้วยแสงอาทิตย์นี้เขานั่งอยู่ เคลื่อนไป ทำงาน และกลับมา ชนกตรัสว่า ยาชญวัลกยะ เป็นเช่นนั้นจริงแท้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.3
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
चन्द्रमा एवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
चन्द्रमसैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.३ ॥
ยาชญวัลกยะ เมื่อดวงอาทิตย์ตกไปแล้ว บุรุษนี้มีแสงสว่างอะไร พระจันทร์เป็นแสงสว่างของเขา ด้วยแสงพระจันทร์เท่านั้นเขานั่งอยู่ เคลื่อนไป ทำงาน และกลับมา เป็นเช่นนั้นจริงแท้ ยาชญวัลกยะ
Bṛhadāraṇyaka 4.3.4
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
अग्निरेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
अग्निनैव ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.४ ॥
ยาชญวัลกยะ เมื่อดวงอาทิตย์ตกไปและพระจันทร์ตกไปแล้ว บุรุษนี้มีแสงสว่างอะไร ไฟเป็นแสงสว่างของเขา ด้วยแสงไฟเท่านั้นเขานั่งอยู่ เคลื่อนไป ทำงาน และกลับมา เป็นเช่นนั้นจริงแท้ ยาชญวัลกยะ
Bṛhadāraṇyaka 4.3.5
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
वागेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
वाचैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येति ।
तस्माद्वै सम्राडपि यत्र स्वः पाणिर्न विनिर्ज्ञायतेऽथ यत्र वागुच्चरत्युपैव तत्र न्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.५ ॥
ยาชญวัลกยะ เมื่อดวงอาทิตย์ตกไป พระจันทร์ตกไป และไฟดับลงแล้ว บุรุษนี้มีแสงสว่างอะไร วาจาเป็นแสงสว่างของเขา ด้วยแสงแห่งวาจาเท่านั้นเขานั่งอยู่ เคลื่อนไป ทำงาน และกลับมา ดังนั้น ข้าแต่พระราชา ในที่ซึ่งแม้มือของตนเองก็มองไม่เห็น เมื่อมีเสียงพูดขึ้น เขาก็มุ่งไปยังที่นั้น เป็นเช่นนั้นจริงแท้ ยาชญวัลกยะ
Bṛhadāraṇyaka 4.3.6
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ शान्तायां वाचि किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
आत्मैवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
आत्मनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ॥ ४.३.६ ॥
ยาชญวัลกยะ เมื่อดวงอาทิตย์ตกไป พระจันทร์ตกไป ไฟดับลง และวาจาสงบแล้ว บุรุษนี้มีแสงสว่างอะไร อาตมันเป็นแสงสว่างของเขา ด้วยแสงแห่งอาตมันเท่านั้นเขานั่งอยู่ เคลื่อนไป ทำงาน และกลับมา
Bṛhadāraṇyaka 4.3.7
कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः ।
स समानः सन्नुभौ लोकावनुसंचरति ध्यायतीव लेलायतीव ।
स हि स्वप्नो भूत्वेमं लोकमतिक्रामति अद्द्. मृत्यो रूपाणि ॥ ४.३.७ ॥
อาตมันคืออะไร คือบุรุษผู้นี้ ผู้ประกอบด้วยวิญญาณ เป็นแสงสว่างภายในหัวใจท่ามกลางลมปราณทั้งหลาย เขาคงอยู่อย่างเดิม แต่ท่องเที่ยวไปทั้งสองโลก ดูเหมือนคิดและดูเหมือนเคลื่อนไหว เมื่อกลายเป็นความฝัน เขาก็ล่วงเลยโลกนี้ไปและล่วงเลยรูปแห่งความตาย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.8
स वा अयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः संसृज्यते ।
स उत्क्रामन्म्रियमाणः पाप्मनो विजहाति ॥ ४.३.८ ॥
บุรุษผู้นี้เมื่อเกิดขึ้นและเข้าสู่ร่าง ย่อมประสบกับบาป และเมื่อออกไปตอนตาย เขาก็ละทิ้งบาปเสีย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.9
तस्य वा एतस्य पुरुषस्य द्वे एव स्थाने भवतः ।
इदं च परलोकस्थानं च ।
सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम् ।
तस्मिन्सन्ध्ये स्थाने तिष्ठनुभे स्थाने पश्यतीदं च परलोकस्थानं च ।
अथ यथाक्रमोऽयं परलोकस्थाने भवति ।
तमाक्रममाक्रम्योभयान् पाप्मन आनन्दांश्च पश्यति ।
स यत्र प्रस्वपित्यस्य लोकस्य सर्वावतो मात्रामपादाय स्वयं विहत्य स्वयं निर्माय स्वेन भासा स्वेन ज्योतिषा प्रस्वपिति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ॥ ४.३.९ ॥
บุรุษผู้นี้มีสภาวะอยู่เพียงสองอย่างเท่านั้น คือโลกนี้และสภาวะของโลกหน้า ยังมีสภาวะที่สามคือระหว่างกลาง นั่นคือสภาวะแห่งความฝัน เมื่อยืนอยู่ในสภาวะระหว่างกลางนั้น เขาเห็นทั้งสองสภาวะ คือโลกนี้และโลกหน้า แล้วสิ่งนี้ก็เกิดขึ้นตามลำดับในสภาวะของโลกหน้า เมื่อผ่านช่วงเปลี่ยนนั้นไปแล้ว เขาเห็นทั้งบาปและความสุข เมื่อเขาหลับลึก เอาส่วนทั้งหมดของโลกนี้มาเป็นของตน ทำลายโลกนั้นด้วยตนเองและสร้างโลกนั้นขึ้นด้วยตนเอง เขาก็หลับด้วยแสงของตนเอง ด้วยรัศมีของตนเอง ที่นี่บุรุษผู้นี้กลายเป็นผู้มีแสงในตนเอง
Bṛhadāraṇyaka 4.3.10
न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्ति ।
अथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते ।
न तत्रानन्दा मुदः प्रमुदो भवन्ति ।
अथानन्दान्मुदः प्रमुदः सृजते ।
न तत्र वेशान्ताः पुष्करिण्यः स्रवन्त्यो भवन्ति ।
अथ वेशान्तान् पुष्करिणीः स्रवन्तीः सृजते ।
स हि कर्ता ॥ ४.३.१० ॥
ในที่นั้นไม่มีรถ ไม่มีม้าที่เทียมรถ ไม่มีทาง แล้วเขาก็สร้างรถ ม้าที่เทียมรถ และทางขึ้นมา ในที่นั้นไม่มีความยินดี ความชื่นบาน หรือความปีติยิ่ง แล้วเขาก็สร้างความยินดี ความชื่นบาน และความปีติยิ่งขึ้นมา ในที่นั้นไม่มีสระน้ำ สระบัว หรือลำธารที่ไหล แล้วเขาก็สร้างสระน้ำ สระบัว และลำธารที่ไหลขึ้นมา เพราะเขาเป็นผู้สร้างแท้จริง
Bṛhadāraṇyaka 4.3.11
तदेते श्लोका भवन्ति
स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति ।
शुक्रमादाय पुनरैति स्थानं हिरण्मयःपुरुष एकहंसः ॥ ४.३.११ ॥
ในเรื่องนี้มีคาถาดังต่อไปนี้ ด้วยความฝันเขาครอบงำร่างกาย ผู้ที่ไม่หลับนั้นมองดูผู้ที่หลับอยู่ เขาถือเอาแสงของตนกลับไปยังที่ของตนอีกครั้ง บุรุษทองคำ หงส์ตัวเดียวนั้น
Bṛhadāraṇyaka 4.3.12
प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं बहिष्कुलायादमृतश्चरित्वा ।
स ईयतेऽमृतो यत्रकामं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ ४.३.१२ ॥
ปกป้องรังที่ต่ำกว่า (คือร่างกาย) ด้วยลมปราณ ท่องไปนอกรังนั้น ผู้ไม่ตายนั้นไปได้ตามที่ปรารถนา บุรุษทองคำผู้ไม่ตายนั้น หงส์ตัวเดียว
Bṛhadāraṇyaka 4.3.13
स्वप्नान्त उच्चावचमीयमानो रूपाणि देवः कुरुते बहूनि ।
उतेव स्त्रीभिः सह मोदमानो जक्षदुतेवापि भयानि पश्यन् ॥ ४.३.१३ ॥
เมื่อสิ้นความฝัน เขาถูกพัดพาขึ้นลง เทพผู้นั้นก่อรูปร่างมากมายขึ้น ราวกับร่าเริงอยู่กับหญิงทั้งหลาย และหัวเราะ และราวกับเห็นสิ่งน่ากลัวด้วย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.14
आराममस्य पश्यन्ति न तं पश्यति कश्चनेति ।
तं नायतं बोधयेदित्याहुः ।
दुर्भिषज्यं हास्मै भवति यमेष न प्रतिपद्यते ।
अथो खल्वाहुर्जागरितदेश एवास्यैस इति ।
यानि ह्येव जाग्रत्पश्यति तानि सुप्त इति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षाय ब्रूहीति ॥ ४.३.१४ ॥
ผู้คนเห็นสวนเล่นของเขา แต่ไม่มีใครเห็นตัวเขา ดังที่กล่าวกันว่า ไม่ควรปลุกเขาผู้นอนเหยียดยาวอยู่ ผู้ที่เขาไม่เข้าถึงนั้นย่อมมีโรคที่รักษาไม่หาย และกล่าวกันว่า ที่อยู่ของเขามีเฉพาะในภาวะตื่นเท่านั้น สิ่งใดที่ผู้นั้นเห็นในยามตื่น ก็เห็นสิ่งนั้นในยามหลับเช่นกัน ที่นี่บุรุษผู้นี้กลายเป็นผู้มีแสงในตนเอง ข้าพเจ้าขอถวายโคหนึ่งพันตัวแด่ท่านผู้ทรงเกียรติ บัดนี้โปรดกล่าวเพื่อความหลุดพ้นแก่ข้าพเจ้าต่อไปเถิด
Bṛhadāraṇyaka 4.3.15
स वा एष एतस्मिन् संप्रसादे रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१५ ॥
เขาผู้นี้เมื่อได้ยินดีและท่องเที่ยวในการหลับลึกนั้นแล้ว เห็นทั้งบุญและบาป ก็วิ่งกลับมาอีกตามทางเดิมสู่ที่กำเนิด เพียงเพื่อความฝัน ที่นั่นสิ่งใดที่เขาเห็น เขาไม่ยึดติดกับสิ่งนั้น เพราะบุรุษผู้นี้ปราศจากการยึดติด (อสังคะ) ยาชญวัลกยะ เป็นเช่นนั้นจริงแท้ ข้าพเจ้าขอถวายโคหนึ่งพันตัวแด่ท่านผู้ทรงเกียรติ บัดนี้โปรดกล่าวเพียงเพื่อความหลุดพ้นเท่านั้นเถิด
Bṛhadāraṇyaka 4.3.16
स वा एष एतस्मिन् स्वप्ने रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१६ ॥
พระองค์นั้นเมื่อได้ยินดีและท่องเที่ยวในความฝันนั้น เห็นทั้งบุญและบาป ก็วิ่งกลับอีกครั้งตามทางเดิม ไปยังที่เกิดเดิม เพียงเพื่อการตื่น ที่นั่นสิ่งใดที่เขาเห็น เขาไม่ยึดติดกับมัน เพราะบุรุษนี้ไม่ยึดติด (อสังคะ) ยาชญวัลกยะ เป็นเช่นนั้นจริงๆ ข้าพเจ้าถวายพระผู้ทรงเกียรติหนึ่งพันตัว บัดนี้จงกล่าวเพื่อความหลุดพ้นเท่านั้นเถิด
Bṛhadāraṇyaka 4.3.17
स वा एष एतस्मिन् बुद्धान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नान्तायैव ॥ ४.३.१७ ॥
พระองค์นั้นเมื่อได้ยินดีและท่องเที่ยวในสภาวะตื่นนั้น เห็นทั้งบุญและบาป ก็วิ่งกลับอีกครั้งตามทางเดิม ไปยังที่เกิดเดิม เพียงเพื่อสิ้นสุดของความฝัน
Bṛhadāraṇyaka 4.3.18
तद्यथा महामत्स्य उभे कूले अनुसंचरति पूर्वं चापरं च ।
एवमेवायं पुरुष एतावुभावन्तावनुसंचरति स्वप्नान्तं च बुद्धान्तं च ॥ ४.३.१८ ॥
เปรียบเหมือนปลาใหญ่ที่แหวกว่ายไปตามฝั่งทั้งสองข้าง ทั้งฝั่งก่อนและฝั่งหลัง บุรุษนี้ก็เช่นกัน แหวกว่ายไปตามที่สุดทั้งสองนี้ คือที่สุดของความฝันและที่สุดของการตื่น
Bṛhadāraṇyaka 4.3.19
तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षौ संलयायैव ध्रियते ।
एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धवति ।
यत्र सुप्तो न कं चन कामं कामयते न कं चन स्वप्नं पश्यति ॥ ४.३.१९ ॥
เปรียบเหมือนเหยี่ยวหรือนกอินทรีที่บินวนอยู่บนท้องฟ้า เมื่อเหนื่อยแล้วก็หุบปีกทั้งสองลงสู่ที่พักของตน บุรุษนี้ก็เช่นกัน รีบมุ่งไปยังที่สุดนั้น ที่ซึ่งเมื่อหลับแล้วไม่ปรารถนากามารมณ์ใดๆ และไม่เห็นความฝันใดๆ
Bṛhadāraṇyaka 4.3.20
ता वा अस्यैता हिता नाम नाड्यो यथा केशः सहस्रधा भिन्नस्तावताणिम्ना तिष्ठन्ति ।
शुक्लस्य नीलस्य पिङ्गलस्य हरितस्य लोहितस्य पूर्णाः ।
अथ यत्रैनं घ्नन्तीव जिनन्तीव हस्तीव विच्छाययति गर्तमिव पतति ।
यदेव जाग्रद्भयं पश्यति तदत्राविद्यया मन्यते ।
अथ यत्र देव इव राजेवाहमेवेदं सर्वोऽस्मीति मन्यते ।
सोऽस्य परमो लोकः ॥ ४.३.२० ॥
เส้นประสาทที่เรียกว่าหิตานั้น แตกแยกออกเป็นพันสาย ละเอียดเท่าเส้นผม ตั้งอยู่ที่นั่น เต็มไปด้วยสีขาว ดำ เหลืองอ่อน เขียว และแดง เมื่อดูเหมือนมีผู้ตีเขา ข่มเขา ช้างเหยียบย่ำเขา เขาสูญเสียความสว่าง ตกลงไปในหลุม แล้วในการตื่น ความกลัวที่เขาเห็นที่นี่ เขาคิดด้วยอวิชชา และเมื่อเขาคิดว่า ข้าคือทั้งหมดนี้ เหมือนเทพหรือพระราชา นั่นคือโลกสูงสุดของเขา
Bṛhadāraṇyaka 4.3.21
तद्वा अस्यैतदतिच्छन्दोऽपहतपाप्माभयं रूपम् ।
तद्यथा प्रियया स्त्रिया संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
एवमेवायं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
तद्वा अस्यैतदाप्तकाममात्मकाममकामं रूपं शोकान्तरम् ॥ ४.३.२१ ॥
นั่นคือรูปของเขาที่เหนือกว่าถ้อยคำทั้งปวง ปราศจากบาป ปราศจากภัย เปรียบเหมือนชายที่ถูกหญิงอันเป็นที่รักกอดรัดแน่นแล้ว ย่อมไม่รู้สิ่งใดทั้งภายนอกและภายใน บุรุษนี้ก็เช่นกัน เมื่อถูกอาตมันที่ประกอบด้วยปัญญากอดรัดแล้ว ย่อมไม่รู้สิ่งใดทั้งภายนอกและภายใน นั่นคือรูปของเขาที่กามทั้งหลายสำเร็จแล้ว มีอาตมันเป็นกาม ปราศจากกาม เหนือความโศก
Bṛhadāraṇyaka 4.3.22
अत्र पितापिता भवति मातामाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदाः ।
अत्र स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाभ्रूणहा चाण्ड्यालोऽचण्ड्यालः पौल्कसोऽपौल्कसः श्रमणोऽश्रमणस्तापसोऽतापसः ।
अनन्वागतं पुण्येनानन्वागतं पापेन ।
तीर्णो हि तदा सर्वाञ्शोकान् हृदयस्य भवति ॥ ४.३.२२ ॥
ที่นี่ บิดาย่อมไม่เป็นบิดา มารดาไม่เป็นมารดา โลกไม่เป็นโลก เทพไม่เป็นเทพ พระเวทไม่เป็นพระเวท ที่นี่ โจรย่อมไม่เป็นโจร ผู้ฆ่าทารกในครรภ์ไม่เป็นผู้ฆ่าทารกในครรภ์ จัณฑาลไม่เป็นจัณฑาล ปุกกสะไม่เป็นปุกกสะ สมณะไม่เป็นสมณะ ตาปสไม่เป็นตาปส เขาไม่ถูกบุญติดตาม ไม่ถูกบาปติดตาม เพราะเมื่อนั้นเขาข้ามพ้นความโศกทั้งปวงของหัวใจแล้ว
Bṛhadāraṇyaka 4.3.23
यद्वै तन्न पश्यति पश्यन् वै तन्न पश्यति ।
न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वान् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्पश्येत् ॥ ४.३.२३ ॥
เมื่อไม่เห็นสิ่งใด แม้เห็นอยู่ ก็ชื่อว่าไม่เห็นแท้จริง เพราะการเห็นของผู้เห็นไม่มีวันถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้เห็นได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.24
यद्वै तन्न जिघ्रति जिघ्रन् वै तन्न जिघ्रति ।
न हि घ्रातुर्घ्रातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यज्जिघ्रेत् ॥ ४.३.२४ ॥
เมื่อไม่ได้กลิ่นสิ่งใด แม้ดมอยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้กลิ่นแท้จริง เพราะการดมกลิ่นของผู้ดมไม่มีวันถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้ดมได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.25
यद्वै तन्न रसयति रसयन् वै तन्न रसयति ।
न हि रसयितू रसयतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्रसयेत् ॥ ४.३.२५ ॥
เมื่อไม่ลิ้มรสสิ่งใด แม้ลิ้มอยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้ลิ้มรสแท้จริง เพราะการลิ้มรสของผู้ลิ้มไม่มีวันถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้ลิ้มรสได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.26
यद्वै तन्न वदति वदन् वै तन्न वदति ।
न हि वक्तुर्वक्तेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्वदेत् ॥ ४.३.२६ ॥
เมื่อไม่พูดสิ่งใด แม้พูดอยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้พูดแท้จริง เพราะการพูดของผู้พูดไม่มีวันถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้พูดได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.27
यद्वै तन्न शृणोति शृण्वन् वै तन्न शृणोति ।
न हि श्रोतुः श्रुतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यच्छृणुयात् ॥ ४.३.२७ ॥
สิ่งที่ไม่ได้ยิน แม้ฟังอยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้ยินแท้จริง เพราะการฟังของผู้ฟังไม่ถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้ฟังได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.28
यद्वै तन्न मनुते मन्वानो वै तन्न मनुते ।
न हि मन्तुर्मतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यन्मन्वीत ॥ ४.३.२८ ॥
สิ่งที่ไม่ได้คิด แม้คิดอยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้คิดแท้จริง เพราะการคิดของผู้คิดไม่ถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้คิดได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.29
यद्वै तन्न स्पृशति स्पृशन् वै तन्न स्पृशति ।
न हि स्प्रष्टुः स्पृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्स्पृशेत् ॥ ४.३.२९ ॥
สิ่งที่ไม่ได้สัมผัส แม้สัมผัสอยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้สัมผัสแท้จริง เพราะการสัมผัสของผู้สัมผัสไม่ถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้สัมผัสได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.30
यद्वै तन्न विजानाति विजानन् वै तन्न विजानाति ।
न हि विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३० ॥
สิ่งที่ไม่ได้รู้ แม้รู้อยู่ ก็ชื่อว่าไม่ได้รู้แท้จริง เพราะการรู้ของผู้รู้ไม่ถูกทำลาย เพราะเป็นอวินาศ แต่ไม่มีสิ่งที่สองแยกต่างหากจากสิ่งนั้น ที่จะให้รู้ได้
Bṛhadāraṇyaka 4.3.31
यत्र वा अन्यदिव स्यात्तत्रान्योऽन्यत्पश्येदन्योऽन्यज्जिघ्रेदन्योऽन्यद्रसयेदन्योऽन्यद्वदेदन्योऽन्यच्छृणुयादन्योऽन्यन्मन्वीतान्योऽन्यत्स्पृशेदन्योऽन्यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३१ ॥
ที่ใดเมื่อมีสิ่งอื่นดุจเป็นสอง ที่นั่นผู้หนึ่งย่อมเห็นอีกสิ่งหนึ่ง ผู้หนึ่งดมกลิ่นอีกสิ่งหนึ่ง ผู้หนึ่งลิ้มรสอีกสิ่งหนึ่ง ผู้หนึ่งพูดกับอีกสิ่งหนึ่ง ผู้หนึ่งฟังอีกสิ่งหนึ่ง ผู้หนึ่งคิดถึงอีกสิ่งหนึ่ง ผู้หนึ่งสัมผัสอีกสิ่งหนึ่ง และผู้หนึ่งรู้อีกสิ่งหนึ่ง
Bṛhadāraṇyaka 4.3.32
सलिल एको द्रष्टाद्वैतो भवति ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति हैनमनुशशास याज्ञवल्क्यः ।
एषास्य परमा गतिः ।
एषास्य परमा संपत् ।
एषोऽस्य परमो लोकः ।
एषोऽस्य परम आनन्दः ।
एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति ॥ ४.३.३२ ॥
ในน้ำ ผู้เห็นที่เป็นหนึ่งย่อมเป็นอทวิ นี่คือพรหมโลก ข้าแต่จักรพรรดิ ยาชญวัลกยะได้สอนเขาดังนี้ นี่คือคติสูงสุดของเขา นี่คือความสำเร็จสูงสุดของเขา นี่คือโลกสูงสุดของเขา นี่คือความสุขสูงสุดของเขา สิ่งมีชีวิตอื่นๆ ดำรงชีพด้วยเพียงส่วนหนึ่งของความสุขนี้เท่านั้น
Bṛhadāraṇyaka 4.3.33
स यो मनूष्याणां राद्धः समृद्धो भवत्यन्येषामधिपतिः सर्वैर्मानुष्यकैर्भोगैः सम्पन्नतमः स मनुष्याणां परम आनन्दः ।
अथ ये शतं मनुष्याणामानन्दाः स एकः पितॄणां जितलोकानामानन्दः ।
अथ ये शतं पितॄणां जितलोकानामानन्दाः स एको गन्धर्वलोक आनन्दः ।
अथ ये शतं गन्धर्वलोक आनन्दाः स एकः कर्मदेवानामानन्दो ये कर्मणा देवत्वमभिसम्पद्यन्ते ।
अथ ये शतं कर्मदेवानामानन्दाः स एक आजानदेवानामानन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतमाजानदेवानामानन्दाः स एकः प्रजापतिलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतं प्रजापतिलोक आनन्दाः स एको ब्रह्मलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथैष एव परम आनन्दः ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ।
अत्र ह याज्ञवल्क्यो बिभयां चकार मेधावी राजा सर्वेभ्यो मान्तेभ्य उदरौत्सीदिति ॥ ४.३.३३ ॥
ผู้ใดในหมู่มนุษย์รุ่งเรืองและเจริญ เป็นใหญ่เหนือผู้อื่น ได้รับความสุขของมนุษย์ทุกประการครบถ้วนที่สุด ผู้นั้นย่อมเป็นความสุขสูงสุดของมนุษย์ ความสุขของมนุษย์หนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขเดียวของบรรพบุรุษผู้ได้ครองโลก ความสุขของบรรพบุรุษหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขเดียวของโลกแห่งคนธรรพ์ ความสุขของโลกคนธรรพ์หนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขเดียวของเหล่าเทพผู้เกิดจากกรรม ผู้บรรลุความเป็นเทพด้วยการกระทำ ความสุขของเหล่าเทพผู้เกิดจากกรรมหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขเดียวของเหล่าเทพโดยกำเนิด ผู้ศึกษาพระเวท ไร้บาป และปราศจากกาม ความสุขของเหล่าเทพโดยกำเนิดหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขเดียวของโลกแห่งประชาบดี ความสุขของโลกประชาบดีหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขเดียวของโลกพรหม นี่แหละคือความสุขสูงสุด นี่คือโลกพรหม โอ้พระราชาผู้เป็นจักรพรรดิ ยาชญวัลกยะตรัสดังนี้ ข้าพเจ้าจะถวายพระองค์หนึ่งพันตัว บัดนี้ขอให้กล่าวเพียงเพื่อความหลุดพ้น ณ ที่นี้ยาชญวัลกยะเกิดความหวาดหวั่น พระราชาผู้ฉลาดทรงเหนือกว่าปราชญ์ทั้งปวง
Bṛhadāraṇyaka 4.3.34
स वा एष एतस्मिन् स्वप्नान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ॥ ४.३.३४ ॥
ดังนั้น ผู้นี้เมื่อได้เพลิดเพลินและท่องเที่ยวในปลายแห่งความฝันนี้ ได้เห็นทั้งบุญและบาป ย่อมวิ่งกลับอีกตามทางเดิมสู่ครรภ์นั้น ตราบจนสิ้นการตื่นเท่านั้น
Bṛhadāraṇyaka 4.3.35
तद्यथानः सुसमाहितमुत्सर्जं यायादेवमेवायं शारीर आत्मा प्राज्ञेनात्मनान्वारूढ उत्सर्जं याति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३५ ॥
เปรียบเหมือนบุรุษผู้สงบตั้งมั่นดีแล้วย่อมจากไป ฉันใด อาตมันที่ประจำอยู่ในร่างนี้ที่ถูกอาตมันแห่งปัญญายกขึ้นรองรับ ก็จากไปฉันนั้น ณ ที่ใด ลมหายใจของผู้นั้นย่อมพุ่งขึ้นสู่เบื้องบน
Bṛhadāraṇyaka 4.3.36
स यत्रायमणिमानं न्येति जरया वोपतपता वाणिमानं निगच्छति ।
तद्यथाम्रं वोदुम्बरं वा पिप्पलं वा बन्धनात्प्रमुच्यते ।
एवमेवायं पुरुष एभ्योऽङ्गेभ्यः संप्रमुच्य पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति प्राणायैव ॥ ४.३.३६ ॥
เมื่อผู้นั้นบรรลุความเล็กละเอียดเพราะชราหรือเพราะความร้อนของไข้ ก็ถึงความเบาบาง เปรียบเหมือนผลมะม่วง มะเดื่อ หรือผลปิปปละ หลุดจากขั้วผล ฉันใด บุรุษนี้ก็หลุดพ้นจากอวัยวะเหล่านี้ทั้งหมด แล้ววิ่งกลับตามทางเดิมสู่ครรภ์เดิม คือสู่ลมหายใจ (ปราณะ)
Bṛhadāraṇyaka 4.3.37
तद्यथा राजानमायन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽन्नैः पानैरवसथैः प्रतिकल्पन्तेऽयमायात्ययमागच्छतीति ।
एवं हैवंविदं सर्वाणि भूतानि प्रतिकल्पन्त इदं ब्रह्मायातीदमागच्छतीति ॥ ४.३.३७ ॥
เปรียบเหมือนเจ้าหน้าที่ผู้ดุดัน สารถีและหัวหน้าหมู่บ้าน ย่อมเตรียมอาหาร เครื่องดื่ม และที่พักไว้รับพระราชาผู้กำลังเสด็จมา โดยกล่าวว่า พระองค์เสด็จมาแล้ว พระองค์เสด็จถึงแล้ว ฉันใด สรรพสัตว์ทั้งปวงก็เตรียมรับผู้รู้เช่นนั้นฉันนั้น โดยกล่าวว่า พรหมัน เสด็จมาแล้ว พรหมันเสด็จมาถึงที่นี่แล้ว
Bṛhadāraṇyaka 4.3.38
तद्यथा राजानं प्रयियासन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽभिसमायन्ति ।
एवमेवेममात्मानमन्तकाले सर्वे प्राणा अभिसमायन्ति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३८ ॥
เปรียบเหมือนเจ้าหน้าที่ผู้ดุดัน สารถีและหัวหน้าหมู่บ้านย่อมมารวมกันรอบพระราชาผู้กำลังจะเสด็จจากไป ฉันใด ในเวลาความตาย ลมหายใจทั้งปวงก็มารวมกันรอบอาตมันนี้ฉันนั้น ณ ที่ใด ลมหายใจของผู้นั้นย่อมพุ่งขึ้นสู่เบื้องบน