ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.3.1
(ज्योतिर्ब्राह्मणम्)
जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम ।
समेनेन वदिष्य इति ।
अथ ह यज्जनकश्च वैदेहो याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रे समूदाते ।
तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ ।
स ह कामप्रश्नमेव वव्रे ।
तं हास्मै ददौ ।
तं ह सम्राडेव पूर्वः पप्रच्छ ॥ ४.३.१ ॥
జ్యోతిర్బ్రాహ్మణం. యాజ్ఞవల్క్యుడు 'ఇతనితో మాట్లాడుతాను' అనుకుని విదేహ రాజు జనకుని వద్దకు వెళ్ళాడు. విదేహ రాజు జనకుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు అగ్నిహోత్రం వద్ద చర్చించుకుంటుండగా, యాజ్ఞవల్క్యుడు అతనికి ఒక వరం ఇచ్చాడు. అతడు కామానికి సంబంధించిన ప్రశ్నను మాత్రమే ఎంచుకున్నాడు, అది అతనికి ఇవ్వబడింది. అప్పుడు చక్రవర్తియే మొదట ప్రశ్నించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.2
याज्ञवल्क्य किंज्योतिरयं पुरुष इति ।
आदित्यज्योतिः सम्राडिति होवाच ।
आदित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.२ ॥
జనకుడు అడిగాడు: యాజ్ఞవల్క్యా, ఈ పురుషుడు ఏ వెలుగుతో ఉన్నాడు? యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: చక్రవర్తీ, ఆదిత్యుడే అతని వెలుగు. ఆదిత్యుని వెలుగుతోనే ఇతడు కూర్చుంటాడు, తిరుగుతాడు, పనులు చేస్తాడు, తిరిగి వస్తాడు. జనకుడు అన్నాడు: యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది అలాగే ఉంది.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.3
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
चन्द्रमा एवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
चन्द्रमसैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.३ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, సూర్యుడు అస్తమించినప్పుడు ఈ పురుషునికి వెలుగు ఏది? చంద్రుడే ఇతనికి వెలుగు అవుతాడు. చంద్రుని వెలుగుతోనే ఇతడు కూర్చుంటాడు, తిరుగుతాడు, కర్మ చేస్తాడు, తిరిగి వస్తాడు. యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది అలాగే.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.4
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
अग्निरेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
अग्निनैव ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.४ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, సూర్యుడు అస్తమించి చంద్రుడు కూడా అస్తమించినప్పుడు ఈ పురుషునికి వెలుగు ఏది? అగ్నియే ఇతనికి వెలుగు అవుతాడు. అగ్ని వెలుగుతోనే ఇతడు కూర్చుంటాడు, తిరుగుతాడు, కర్మ చేస్తాడు, తిరిగి వస్తాడు. యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది అలాగే.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.5
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
वागेवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
वाचैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येति ।
तस्माद्वै सम्राडपि यत्र स्वः पाणिर्न विनिर्ज्ञायतेऽथ यत्र वागुच्चरत्युपैव तत्र न्येतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४.३.५ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, సూర్యుడు అస్తమించి, చంద్రుడు అస్తమించి, అగ్ని ఆరిపోయినప్పుడు ఈ పురుషునికి వెలుగు ఏది? వాకే ఇతనికి వెలుగు అవుతుంది. వాక్కు వెలుగుతోనే ఇతడు కూర్చుంటాడు, తిరుగుతాడు, కర్మ చేస్తాడు, తిరిగి వస్తాడు. అందుచేత, ఓ రాజా, తన చేయి కూడా కనిపించని చోట వాక్కు వినిపించినప్పుడు మనిషి అక్కడికే చేరుకుంటాడు. యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది అలాగే.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.6
अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ शान्तायां वाचि किंज्योतिरेवायं पुरुष इति ।
आत्मैवास्य ज्योतिर्भवतीति ।
आत्मनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ॥ ४.३.६ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, సూర్యుడు అస్తమించి, చంద్రుడు అస్తమించి, అగ్ని ఆరిపోయి, వాక్కు శాంతించినప్పుడు ఈ పురుషునికి వెలుగు ఏది? ఆత్మయే ఇతనికి వెలుగు అవుతుంది. ఆత్మ వెలుగుతోనే ఇతడు కూర్చుంటాడు, తిరుగుతాడు, కర్మ చేస్తాడు, తిరిగి వస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.7
कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः ।
स समानः सन्नुभौ लोकावनुसंचरति ध्यायतीव लेलायतीव ।
स हि स्वप्नो भूत्वेमं लोकमतिक्रामति अद्द्. मृत्यो रूपाणि ॥ ४.३.७ ॥
"ఆత్మ ఏది?" అంటే, ప్రాణాల మధ్య హృదయంలోని అంతర్జ్యోతియైన ఈ విజ్ఞానమయ పురుషుడే. అతడు సమంగా ఉండి రెండు లోకాలలో సంచరిస్తాడు; ఆలోచించినట్లు, ఊగినట్లు కనిపిస్తాడు. అతడే స్వప్నమై ఈ లోకాన్ని దాటిపోతాడు, మృత్యువు రూపాలను.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.8
स वा अयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः संसृज्यते ।
स उत्क्रामन्म्रियमाणः पाप्मनो विजहाति ॥ ४.३.८ ॥
ఈ పురుషుడు జన్మించేటప్పుడు శరీరంలో ప్రవేశిస్తూ పాపాలతో కూడుకుంటాడు. అతడే మరణించేటప్పుడు నిష్క్రమిస్తూ పాపాలను విడిచిపెడతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.9
तस्य वा एतस्य पुरुषस्य द्वे एव स्थाने भवतः ।
इदं च परलोकस्थानं च ।
सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम् ।
तस्मिन्सन्ध्ये स्थाने तिष्ठनुभे स्थाने पश्यतीदं च परलोकस्थानं च ।
अथ यथाक्रमोऽयं परलोकस्थाने भवति ।
तमाक्रममाक्रम्योभयान् पाप्मन आनन्दांश्च पश्यति ।
स यत्र प्रस्वपित्यस्य लोकस्य सर्वावतो मात्रामपादाय स्वयं विहत्य स्वयं निर्माय स्वेन भासा स्वेन ज्योतिषा प्रस्वपिति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ॥ ४.३.९ ॥
ఈ పురుషునికి నిజంగా రెండే స్థానాలు ఉన్నాయి: ఈ లోకం, పరలోక స్థానం. మూడవది మధ్య స్వప్న స్థానం. ఆ మధ్య స్థానంలో నిలిచి అతడు రెండు స్థానాలను చూస్తాడు: ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని. తరువాత క్రమానుసారంగా పరలోక స్థానంలో ఇది జరుగుతుంది. ఆ స్థితిని దాటి, రెండు స్థితుల పాపాలను, ఆనందాలను చూస్తాడు. అతడు గాఢంగా నిద్రించే చోట ఈ లోకపు మొత్తం మాత్రను తీసుకుని, తానే నాశనం చేసి, తానే సృష్టించి, తన స్వంత కాంతితో, తన స్వంత జ్యోతితో నిద్రిస్తాడు. ఇక్కడ ఈ పురుషుడు స్వయంజ్యోతి అవుతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.10
न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्ति ।
अथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते ।
न तत्रानन्दा मुदः प्रमुदो भवन्ति ।
अथानन्दान्मुदः प्रमुदः सृजते ।
न तत्र वेशान्ताः पुष्करिण्यः स्रवन्त्यो भवन्ति ।
अथ वेशान्तान् पुष्करिणीः स्रवन्तीः सृजते ।
स हि कर्ता ॥ ४.३.१० ॥
అక్కడ రథాలు లేవు, రథాలకు కట్టిన గుర్రాలు లేవు, మార్గాలు లేవు. అప్పుడు అతడు రథాలను, రథాల గుర్రాలను, మార్గాలను సృష్టిస్తాడు. అక్కడ ఆనందాలు లేవు, సంతోషాలు లేవు, మహా సంతోషాలు లేవు. అప్పుడు అతడు ఆనందాలను, సంతోషాలను, మహా సంతోషాలను సృష్టిస్తాడు. అక్కడ కొలనులు లేవు, తామరకొలనులు లేవు, ప్రవహించే నదులు లేవు. అప్పుడు అతడు కొలనులను, తామరకొలనులను, ప్రవహించే నదులను సృష్టిస్తాడు. అతడే నిజమైన కర్త.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.11
तदेते श्लोका भवन्ति
स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति ।
शुक्रमादाय पुनरैति स्थानं हिरण्मयःपुरुष एकहंसः ॥ ४.३.११ ॥
దీని గురించి ఈ శ్లోకాలు ఉన్నాయి: స్వప్నం ద్వారా శరీరాన్ని అధిగమించి, నిద్రపోని వాడు నిద్రిస్తున్న వారిని చూస్తాడు. తేజస్సును తీసుకొని అతడు మళ్ళీ తన స్థానానికి తిరిగి వెళ్తాడు — ఆ బంగారు పురుషుడు, ఏకైక హంసుడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.12
प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं बहिष्कुलायादमृतश्चरित्वा ।
स ईयतेऽमृतो यत्रकामं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ ४.३.१२ ॥
ప్రాణం ద్వారా తక్కువైన గూడును (శరీరాన్ని) రక్షిస్తూ, గూడు బయట సంచరించి ఆ అమృతుడు తాను కోరిన చోటికి వెళ్తాడు — ఆ అమృత బంగారు పురుషుడు, ఏకైక హంసుడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.13
स्वप्नान्त उच्चावचमीयमानो रूपाणि देवः कुरुते बहूनि ।
उतेव स्त्रीभिः सह मोदमानो जक्षदुतेवापि भयानि पश्यन् ॥ ४.३.१३ ॥
స్వప్నం అంతంలో, ఎత్తుగా తక్కువగా సంచరిస్తూ దేవుడు అనేక రూపాలను సృష్టిస్తాడు — స్త్రీలతో కలసి ఆనందిస్తూ, నవ్వుతున్నట్లుగా; భయాలను కూడా చూస్తున్నట్లుగా.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.14
आराममस्य पश्यन्ति न तं पश्यति कश्चनेति ।
तं नायतं बोधयेदित्याहुः ।
दुर्भिषज्यं हास्मै भवति यमेष न प्रतिपद्यते ।
अथो खल्वाहुर्जागरितदेश एवास्यैस इति ।
यानि ह्येव जाग्रत्पश्यति तानि सुप्त इति ।
अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिर्भवति ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षाय ब्रूहीति ॥ ४.३.१४ ॥
అతని క్రీడాస్థలాన్ని జనులు చూస్తారు, కాని అతడిని ఎవరూ చూడరు — అని చెప్పబడింది. అతన్ని (విస్తరించి పడుకున్న వానిని) లేపకూడదు అని అంటారు. ఇతడు ఎవరికి అందుబాటులోకి రాడో వానికి చికిత్సకు రాని వ్యాధి కలుగుతుంది. మరియు నిశ్చయంగా అతని స్థానం జాగ్రత్ అవస్థలోనే ఉందని అంటారు. జాగ్రత్‌లో ఏది చూస్తాడో దానినే నిద్రలో చూస్తాడు. ఇక్కడ ఈ పురుషుడు స్వయంప్రకాశుడవుతాడు. ఆ భగవంతునికి నేను వెయ్యి (గోవులు) ఇస్తాను; ఇక విమోక్షానికై ఉపదేశించుము.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.15
स वा एष एतस्मिन् संप्रसादे रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१५ ॥
అతడు ఈ గాఢనిద్రలో ఆనందించి, సంచరించి, పుణ్యాన్ని పాపాన్ని చూసి, మళ్ళీ వచ్చిన మార్గంలోనే, పుట్టిన స్థానం వైపు స్వప్నం కోసమే తిరిగి వస్తాడు. అక్కడ అతడు ఏది చూసినా, దానితో అతడు అంటుకోడు; ఎందుకంటే ఈ పురుషుడు అసంగుడు. యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది ఇలాగే. నేను భగవంతునికి వెయ్యి (ఆవులను) ఇస్తాను. ఇక విముక్తి కోసమే చెప్పండి.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.16
स वा एष एतस्मिन् स्वप्ने रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ।
स यत्तत्र किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति ।
असङ्गो ह्ययं पुरुष इति ।
एवमेवैतत्याज्ञवल्क्य ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ ४.३.१६ ॥
అతడు ఈ స్వప్నంలో ఆనందించి, సంచరించి, పుణ్యాన్ని పాపాన్ని చూసి, మళ్ళీ వచ్చిన మార్గంలోనే, పుట్టిన స్థానం వైపు మేల్కొనుటకోసమే తిరిగి వస్తాడు. అక్కడ అతడు ఏది చూసినా, దానితో అతడు అంటుకోడు; ఎందుకంటే ఈ పురుషుడు అసంగుడు. యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది ఇలాగే. నేను భగవంతునికి వెయ్యి (ఆవులను) ఇస్తాను. ఇక విముక్తి కోసమే చెప్పండి.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.17
स वा एष एतस्मिन् बुद्धान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नान्तायैव ॥ ४.३.१७ ॥
అతడు ఈ మేల్కొని ఉన్న స్థితిలో ఆనందించి, సంచరించి, పుణ్యాన్ని పాపాన్ని చూసి, మళ్ళీ వచ్చిన మార్గంలోనే, పుట్టిన స్థానం వైపు స్వప్నం ముగియడానికే తిరిగి వస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.18
तद्यथा महामत्स्य उभे कूले अनुसंचरति पूर्वं चापरं च ।
एवमेवायं पुरुष एतावुभावन्तावनुसंचरति स्वप्नान्तं च बुद्धान्तं च ॥ ४.३.१८ ॥
పెద్ద చేప రెండు ఒడ్ల మధ్య, ముందూ వెనుకా సంచరించినట్లే, ఈ పురుషుడు ఈ రెండు అంచులైన స్వప్నాంతాన్ని, జాగ్రదంతాన్ని చుట్టూ సంచరిస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.19
तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षौ संलयायैव ध्रियते ।
एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धवति ।
यत्र सुप्तो न कं चन कामं कामयते न कं चन स्वप्नं पश्यति ॥ ४.३.१९ ॥
ఆకాశంలో డేగ లేదా గరుడ పక్షి ఎగిరి అలసి రెక్కలు ముడిచి తన విశ్రాంతి స్థానానికి సహజంగా దిగుతుంది. అలాగే ఈ పురుషుడు ఆ గమ్యం వైపు పరుగెత్తుతాడు. అక్కడ నిద్రిస్తూ అతడు ఏ కోరికనూ కోరడు, ఏ కలనూ చూడడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.20
ता वा अस्यैता हिता नाम नाड्यो यथा केशः सहस्रधा भिन्नस्तावताणिम्ना तिष्ठन्ति ।
शुक्लस्य नीलस्य पिङ्गलस्य हरितस्य लोहितस्य पूर्णाः ।
अथ यत्रैनं घ्नन्तीव जिनन्तीव हस्तीव विच्छाययति गर्तमिव पतति ।
यदेव जाग्रद्भयं पश्यति तदत्राविद्यया मन्यते ।
अथ यत्र देव इव राजेवाहमेवेदं सर्वोऽस्मीति मन्यते ।
सोऽस्य परमो लोकः ॥ ४.३.२० ॥
అతనికి 'హితా' అనే ఈ నాడులు ఉన్నాయి. అవి వెంట్రుక వేయి భాగాలుగా చీలినట్లు అంత సూక్ష్మంగా నిలిచి ఉంటాయి. అవి తెలుపు, నీలం, పింగళ, పచ్చ, ఎరుపు రంగులతో నిండి ఉంటాయి. అతనిని ఎవరో కొడుతున్నట్లు, జయిస్తున్నట్లు, ఏనుగు తొక్కుతున్నట్లు, కాంతిని కోల్పోయేలా చేస్తున్నట్లు, గుంటలో పడుతున్నట్లు కనిపించినప్పుడు, మేల్కొని ఉన్నప్పుడు చూసిన భయాన్ని అతడు అవిద్యవల్ల ఇక్కడ భావిస్తాడు. ఆ తర్వాత దేవుడిలా, రాజులా 'నేనే ఇదంతా' అని భావించినప్పుడు అదే అతని పరమ లోకం.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.21
तद्वा अस्यैतदतिच्छन्दोऽपहतपाप्माभयं रूपम् ।
तद्यथा प्रियया स्त्रिया संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
एवमेवायं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना संपरिष्वक्तो न बाह्यं किं चन वेद नान्तरम् ।
तद्वा अस्यैतदाप्तकाममात्मकाममकामं रूपं शोकान्तरम् ॥ ४.३.२१ ॥
అతని ఈ రూపం ఛందస్సులకు అతీతమైనది, పాపరహితమైనది, భయరహితమైనది. ప్రియమైన స్త్రీతో గట్టిగా కౌగిలించబడిన మనిషి బయట ఏదీ, లోపల ఏదీ తెలుసుకోనట్లే, ప్రాజ్ఞుడైన ఆత్మతో ఆలింగనం పొందిన ఈ పురుషుడు కూడా బయట ఏదీ, లోపల ఏదీ తెలుసుకోడు. అతని ఈ రూపం పూర్ణకామం, ఆత్మకామం, కామరహితం; శోకానికి అతీతం.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.22
अत्र पितापिता भवति मातामाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदाः ।
अत्र स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाभ्रूणहा चाण्ड्यालोऽचण्ड्यालः पौल्कसोऽपौल्कसः श्रमणोऽश्रमणस्तापसोऽतापसः ।
अनन्वागतं पुण्येनानन्वागतं पापेन ।
तीर्णो हि तदा सर्वाञ्शोकान् हृदयस्य भवति ॥ ४.३.२२ ॥
ఇక్కడ (ఆ స్థితిలో) తండ్రి తండ్రి కాకుండా పోతాడు, తల్లి తల్లి కాకుండా పోతుంది, లోకాలు లోకాలు కాకుండా పోతాయి, దేవతలు దేవతలు కాకుండా పోతారు, వేదాలు వేదాలు కాకుండా పోతాయి. ఇక్కడ దొంగ దొంగ కాకుండా పోతాడు, గర్భహత్య చేసేవాడు అలా కాకుండా పోతాడు, చండాలుడు చండాలుడు కాకుండా పోతాడు, పౌల్కసుడు పౌల్కసుడు కాకుండా పోతాడు, శ్రమణుడు శ్రమణుడు కాకుండా పోతాడు, తాపసుడు తాపసుడు కాకుండా పోతాడు. అతడు పుణ్యంతో అంటుకోడు, పాపంతో అంటుకోడు; ఎందుకంటే అప్పుడు అతడు హృదయంలోని శోకాలన్నింటినీ దాటిపోతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.23
यद्वै तन्न पश्यति पश्यन् वै तन्न पश्यति ।
न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वान् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्पश्येत् ॥ ४.३.२३ ॥
అది దేనినీ చూడనప్పుడు, చూస్తున్నప్పుడు కూడా అది నిజంగా ఏదీ చూడదు. చూసేవాడి దృష్టికి ఎప్పుడూ నాశనం ఉండదు, ఎందుకంటే అది నాశనం లేనిది. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవ వస్తువు లేదు, అది చూడగలిగేది.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.24
यद्वै तन्न जिघ्रति जिघ्रन् वै तन्न जिघ्रति ।
न हि घ्रातुर्घ्रातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यज्जिघ्रेत् ॥ ४.३.२४ ॥
అది దేనినీ వాసన చూడనప్పుడు, వాసన చూస్తున్నప్పుడు కూడా అది నిజంగా ఏదీ వాసన చూడదు. వాసన చూసేవాడి ఘ్రాణశక్తికి ఎప్పుడూ నాశనం ఉండదు, ఎందుకంటే అది నాశనం లేనిది. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవ వస్తువు లేదు, అది వాసన చూడగలిగేది.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.25
यद्वै तन्न रसयति रसयन् वै तन्न रसयति ।
न हि रसयितू रसयतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्रसयेत् ॥ ४.३.२५ ॥
అది దేనినీ రుచి చూడనప్పుడు, రుచి చూస్తున్నప్పుడు కూడా అది నిజంగా ఏదీ రుచి చూడదు. రుచి చూసేవాడి రసనశక్తికి ఎప్పుడూ నాశనం ఉండదు, ఎందుకంటే అది నాశనం లేనిది. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవ వస్తువు లేదు, అది రుచి చూడగలిగేది.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.26
यद्वै तन्न वदति वदन् वै तन्न वदति ।
न हि वक्तुर्वक्तेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्वदेत् ॥ ४.३.२६ ॥
అది దేనినీ మాట్లాడనప్పుడు, మాట్లాడుతున్నప్పుడు కూడా అది నిజంగా ఏదీ మాట్లాడదు. మాట్లాడేవాడి వాక్శక్తికి ఎప్పుడూ నాశనం ఉండదు, ఎందుకంటే అది నాశనం లేనిది. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవ వస్తువు లేదు, అది మాట్లాడగలిగేది.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.27
यद्वै तन्न शृणोति शृण्वन् वै तन्न शृणोति ।
न हि श्रोतुः श्रुतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यच्छृणुयात् ॥ ४.३.२७ ॥
దానిని ఎవరు వినరో, విన్నప్పుడు కూడా అతడు నిజంగా దానిని వినడు. వినేవాని వినికిడికి నాశనం లేదు, ఎందుకంటే అది అవినాశి. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవది లేదు, దానిని అతడు వినగలడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.28
यद्वै तन्न मनुते मन्वानो वै तन्न मनुते ।
न हि मन्तुर्मतेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यन्मन्वीत ॥ ४.३.२८ ॥
దానిని ఎవరు మననం చేయరో, మనసులో ఆలోచిస్తున్నప్పుడు కూడా అతడు నిజంగా దానిని మననం చేయడు. మననం చేసేవాని మననానికి నాశనం లేదు, ఎందుకంటే అది అవినాశి. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవది లేదు, దానిని అతడు మననం చేయగలడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.29
यद्वै तन्न स्पृशति स्पृशन् वै तन्न स्पृशति ।
न हि स्प्रष्टुः स्पृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्स्पृशेत् ॥ ४.३.२९ ॥
దానిని ఎవరు తాకరో, తాకుతున్నప్పుడు కూడా అతడు నిజంగా దానిని తాకడు. తాకేవాని స్పర్శకు నాశనం లేదు, ఎందుకంటే అది అవినాశి. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవది లేదు, దానిని అతడు తాకగలడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.30
यद्वै तन्न विजानाति विजानन् वै तन्न विजानाति ।
न हि विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वात् ।
न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३० ॥
దానిని ఎవరు తెలుసుకోరో, తెలుసుకుంటున్నప్పుడు కూడా అతడు నిజంగా దానిని తెలుసుకోడు. తెలిసేవాని తెలివికి నాశనం లేదు, ఎందుకంటే అది అవినాశి. కానీ దానికి భిన్నమైన రెండవది లేదు, దానిని అతడు తెలుసుకోగలడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.31
यत्र वा अन्यदिव स्यात्तत्रान्योऽन्यत्पश्येदन्योऽन्यज्जिघ्रेदन्योऽन्यद्रसयेदन्योऽन्यद्वदेदन्योऽन्यच्छृणुयादन्योऽन्यन्मन्वीतान्योऽन्यत्स्पृशेदन्योऽन्यद्विजानीयात् ॥ ४.३.३१ ॥
ఒకటి మరొకటిగా ఉండే చోట, ఒకడు మరొకడిని చూస్తాడు, ఒకడు మరొకడిని వాసన చూస్తాడు, ఒకడు మరొకడి రుచిని చూస్తాడు, ఒకడు మరొకడితో మాట్లాడతాడు, ఒకడు మరొకడిని వింటాడు, ఒకడు మరొకడిని గురించి ఆలోచిస్తాడు, ఒకడు మరొకడిని స్పృశిస్తాడు, ఒకడు మరొకడిని తెలుసుకుంటాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.32
सलिल एको द्रष्टाद्वैतो भवति ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति हैनमनुशशास याज्ञवल्क्यः ।
एषास्य परमा गतिः ।
एषास्य परमा संपत् ।
एषोऽस्य परमो लोकः ।
एषोऽस्य परम आनन्दः ।
एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति ॥ ४.३.३२ ॥
నీటిలో ఏకమైన ద్రష్ట అద్వైతుడవుతాడు. ఇదే బ్రహ్మలోకం, ఓ సామ్రాట్. ఇలా యాజ్ఞవల్క్యుడు అతనికి బోధించాడు. ఇదే అతని పరమ గతి, ఇదే అతని పరమ సంపద, ఇదే అతని పరమ లోకం, ఇదే అతని పరమ ఆనందం. ఈ ఆనందంలో ఒక మాత్రను ఇతర ప్రాణులు జీవిస్తాయి.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.33
स यो मनूष्याणां राद्धः समृद्धो भवत्यन्येषामधिपतिः सर्वैर्मानुष्यकैर्भोगैः सम्पन्नतमः स मनुष्याणां परम आनन्दः ।
अथ ये शतं मनुष्याणामानन्दाः स एकः पितॄणां जितलोकानामानन्दः ।
अथ ये शतं पितॄणां जितलोकानामानन्दाः स एको गन्धर्वलोक आनन्दः ।
अथ ये शतं गन्धर्वलोक आनन्दाः स एकः कर्मदेवानामानन्दो ये कर्मणा देवत्वमभिसम्पद्यन्ते ।
अथ ये शतं कर्मदेवानामानन्दाः स एक आजानदेवानामानन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतमाजानदेवानामानन्दाः स एकः प्रजापतिलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथ ये शतं प्रजापतिलोक आनन्दाः स एको ब्रह्मलोक आनन्दः ।
यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतः ।
अथैष एव परम आनन्दः ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामि ।
अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीति ।
अत्र ह याज्ञवल्क्यो बिभयां चकार मेधावी राजा सर्वेभ्यो मान्तेभ्य उदरौत्सीदिति ॥ ४.३.३३ ॥
మనుష్యులలో సంపన్నుడై, వృద్ధి చెంది, ఇతరులకు అధిపతియై, మానవ భోగాలన్నింటితో అత్యంత సమృద్ధుడైనవాడు మనుష్యులకు పరమ ఆనందం. మనుష్యుల వంద ఆనందాలు జయించిన లోకాల పితృలకు ఒక ఆనందం. పితృలవంద ఆనందాలు గంధర్వలోకానికి ఒక ఆనందం. గంధర్వలోకపు వంద ఆనందాలు కర్మ ద్వారా దేవత్వం పొందే కర్మదేవులకు ఒక ఆనందం. కర్మదేవుల వంద ఆనందాలు ఆజానదేవులకు ఒక ఆనందం. శ్రోత్రియుడు, నిర్దోషుడు, కామరహితుడు ... ఆజానదేవుల వంద ఆనందాలు ప్రజాపతి లోకానికి ఒక ఆనందం. ప్రజాపతి లోకపు వంద ఆనందాలు బ్రహ్మలోకానికి ఒక ఆనందం. ఇదే పరమ ఆనందం. ఇదే బ్రహ్మలోకం, ఓ సామ్రాట్ అని యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు. నేను భగవంతునికి వెయ్యి ఇస్తాను. ఇక ముందు విమోక్షం కోసమే చెప్పండి అన్నాడు. ఇక్కడ యాజ్ఞవల్క్యుడు భయపడ్డాడు. మేధావి అయిన రాజు విద్వాంసులందరినీ అధిగమించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.34
स वा एष एतस्मिन् स्वप्नान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ॥ ४.३.३४ ॥
అతడు ఈ స్వప్నాంతంలో రమించి, సంచరించి, పుణ్యాన్ని, పాపాన్ని చూసి, మళ్ళీ అదే రీతిలో ఆ యోనివైపు తిరిగి పరుగెత్తుతాడు, మేల్కొనే అంతం వరకే.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.35
तद्यथानः सुसमाहितमुत्सर्जं यायादेवमेवायं शारीर आत्मा प्राज्ञेनात्मनान्वारूढ उत्सर्जं याति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३५ ॥
ఒకడు పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో నిష్క్రమించినట్లే, ఈ శరీరాత్మ ప్రాజ్ఞ ఆత్మచే ఎక్కించబడి నిష్క్రమిస్తాడు; అప్పుడు ఇది ఊర్ధ్వశ్వాసం కలదిగా అవుతుంది.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.36
स यत्रायमणिमानं न्येति जरया वोपतपता वाणिमानं निगच्छति ।
तद्यथाम्रं वोदुम्बरं वा पिप्पलं वा बन्धनात्प्रमुच्यते ।
एवमेवायं पुरुष एभ्योऽङ्गेभ्यः संप्रमुच्य पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति प्राणायैव ॥ ४.३.३६ ॥
వృద్ధాప్యం వల్ల లేదా జ్వర తాపం వల్ల అతడు సూక్ష్మతను పొందినప్పుడు అణిమను చేరుతాడు. మామిడి, అత్తి, రావిపండు తమ తొడిమ నుండి విడివడినట్లే, ఈ పురుషుడు ఈ అంగాల నుండి పూర్తిగా విడుదలై, మళ్ళీ అదే మార్గంలో, మూలస్థానం వైపు, ప్రాణం వైపే పరుగెత్తుతాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.37
तद्यथा राजानमायन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽन्नैः पानैरवसथैः प्रतिकल्पन्तेऽयमायात्ययमागच्छतीति ।
एवं हैवंविदं सर्वाणि भूतानि प्रतिकल्पन्त इदं ब्रह्मायातीदमागच्छतीति ॥ ४.३.३७ ॥
రాజు వస్తుంటే కఠినులైన అధికారులు, సారథులు, గ్రామాధిపతులు ఆహారం, పానీయం, నివాసంతో ఏర్పాట్లు చేస్తారు — 'ఇదిగో ఇతడు వస్తున్నాడు, ఇదిగో ఇతడు వచ్చాడు' అని. అలాగే ఇలా తెలిసినవానికి సమస్త భూతాలు ఏర్పాట్లు చేస్తాయి — 'ఇదిగో బ్రహ్మం వస్తోంది, ఇక్కడికి వస్తోంది' అని.
Bṛhadāraṇyaka 4.3.38
तद्यथा राजानं प्रयियासन्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽभिसमायन्ति ।
एवमेवेममात्मानमन्तकाले सर्वे प्राणा अभिसमायन्ति ।
यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ४.३.३८ ॥
రాజు బయలుదేరుతున్నప్పుడు కఠినులైన అధికారులు, సారథులు, గ్రామాధిపతులు అతని చుట్టూ చేరినట్లే, మరణ సమయంలో ఈ ఆత్మ చుట్టూ సమస్త ప్రాణాలు చేరతాయి; అప్పుడు ఇది ఊర్ధ్వశ్వాసం కలదిగా అవుతుంది.