उपनिषदे · Śvetāśvatara 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 6.1
स्वभावमेके कवयो वदन्ति कालं तथान्ये परिमुह्यमानाः ।
देवस्यैष महिमा तु लोके येनेदं भ्राम्यते ब्रह्मचक्रम् ॥ ६.१ ॥
काही ज्ञानी स्वभावाला कारण म्हणतात; तर इतर, मोहात पडून, कालाला कारण म्हणतात. पण या जगात ज्याच्यामुळे हे ब्रह्मचक्र फिरते, ती देवाचीच महिमा आहे.
Śvetāśvatara 6.2
येनावृतं नित्यमिदं हि सर्वं ज्ञः कालकारो गुणी सर्वविद्यः ।
तेनेशितं कर्म विवर्तते ह पृथिव्यप्तेजोनिलखानि चिन्त्यम् ॥ ६.२ ॥
ज्याच्यामुळे हे सर्व सदैव आच्छादित आहे, जो ज्ञाता, कालाचा निर्माता, गुणयुक्त आणि सर्वज्ञ आहे — त्याच्याद्वारेच शासित होऊन कर्म चालते; पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश — यांचे चिंतन करावे.
Śvetāśvatara 6.3
तत्कर्म कृत्वा विनिवर्त्य भूयस्तत्त्वस्य तत्त्वेन समेत्य योगम् ।
एकेन द्वाभ्यां त्रिभिरष्टभिर्वा कालेन चैवात्मगुणैश्च सूक्ष्मैः ॥ ६.३ ॥
ते कर्म करून, त्यापासून परत फिरून, पुन्हा तत्त्वाच्या तत्त्वाशी योगात एकरूप होऊन — एकाने, दोन्हींनी, तिन्हींनी किंवा आठांनी, काळाने आणि आत्म्याच्या सूक्ष्म गुणांनीही.
Śvetāśvatara 6.4
आरभ्य कर्माणि गुणान्वितानि भावांश्च सर्वान् विनियोजयेद्यः ।
तेषामभावे कृतकर्मनाशः कर्मक्षये याति स तत्त्वतोऽन्यः ॥ ६.४ ॥
गुणांनी युक्त कर्मे आरंभून, सर्व भावांना योजणारा — त्यांच्या अभावात केलेल्या कर्माचा नाश होतो; कर्माच्या क्षयात तो तत्त्वतः भिन्न (परम) प्राप्त करतो.
Śvetāśvatara 6.5
आदिः स संयोगनिमित्तहेतुः परस्त्रिकालादकलोऽपि दृष्टः ।
तं विश्वरूपं भवभूतमीड्यं देवं स्वचित्तस्थमुपास्य पूर्वम् ॥ ६.५ ॥
तोच आदी; संयोगाचे निमित्त आणि हेतू तोच; तीन कालांच्या पलीकडचा, कलारहित असूनही तो दृष्ट आहे. त्या विश्वरूपाची, भवरूप झालेल्या, स्तवनीय देवाची, जो स्वचित्तात स्थित आहे, पूर्वी उपासना करून (…).
Śvetāśvatara 6.6
स वृक्षकालाकृतिभिः परोऽन्यो यस्मात्प्रपञ्चः परिवर्ततेऽयम् ।
धर्मावहं पापनुदं भगेशं ज्ञात्वात्मस्थममृतं विश्वधाम ॥ ६.६ ॥
तो वृक्ष, काल आणि आकृतींच्या पलीकडचा व भिन्न आहे, ज्याच्यापासून हा प्रपंच फिरतो. धर्म आणणारा, पाप दूर करणारा, भगांचा स्वामी, आत्म्यात स्थित, अमृत, विश्वाचे धाम अशा त्याला जाणून (…).
Śvetāśvatara 6.7
तमीश्वराणां परमं महेश्वरं तं देवतानां परमं च दैवतम् ।
पतिं पतीनां परमं परस्ताद्विदाम देवं भुवनेशमीड्यम् ॥ ६.७ ॥
ईश्वरांमध्ये परम महेश्वर, देवतांमध्ये परम दैवत, पतींमध्ये परम पती, परापेक्षाही परे, भुवनांचा स्वामी, स्तुत्य अशा त्या देवाला आपण जाणावे.
Śvetāśvatara 6.8
न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।
परास्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च ॥ ६.८ ॥
त्याला कार्य नाही व करण नाही; त्याच्या बरोबरीचा किंवा त्याच्याहून अधिक कोणी दिसत नाही. त्याची परा शक्ती अनेकविध, स्वाभाविक, ज्ञान-बल-क्रियायुक्त असल्याचे ऐकले जाते.
Śvetāśvatara 6.9
न तस्य कश्चित्पतिरस्ति लोके न चेशिता नैव च तस्य लिङ्गम् ।
स कारणं करणाधिपाधिपो न चास्य कश्चिज्जनिता न चाधिपः ॥ ६.९ ॥
जगात त्याला कोणी पती नाही, शासक नाही, त्याचे लिंगही नाही. तो कारण आहे, इंद्रियाधिपतींचाही अधिपती. त्याला कोणी जनक नाही व अधिपतीही नाही.
Śvetāśvatara 6.10
यस्तन्तुनाभ इव तन्तुभिः प्रधानजैः स्वभावतः ।
देव एकः स्वमावृणोति स नो दधातु ब्रह्माप्ययम् ॥ ६.१० ॥
कोळी जसा आपल्या धाग्यांनी स्वतःला झाकतो, तसा प्रधानापासून जन्मलेल्या तंतूंनी स्वभावतः स्वतःला झाकणारा जो एक देव — तो आम्हांस ब्रह्मात लय देवो.
Śvetāśvatara 6.11
एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।
कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च ॥ ६.११ ॥
एकच देव सर्व प्राण्यांमध्ये गूढ आहे. तो सर्वव्यापी आणि सर्व भूतांचा अंतरात्मा आहे. तो कर्मांचा अध्यक्ष, सर्व भूतांचा निवास, साक्षी, चेतन, केवळ आणि निर्गुण आहे.
Śvetāśvatara 6.12
एको वशी निष्क्रियाणां बहूनामेकं बीजं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ ६.१२ ॥
तोच एकटा निष्क्रिय वस्तूंचा नियंता आहे; अनेकांच्या एकाच बीजाला तो अनेक प्रकारे निर्माण करतो. आपल्या आत्म्यात स्थित त्याला जे धीर पाहतात, त्यांनाच शाश्वत सुख मिळते, इतरांना नाही.
Śvetāśvatara 6.13
नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तत्कारणं सांख्ययोगाधिगम्यं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ ६.१३ ॥
तो नित्यांमध्ये नित्य आणि चेतनांमध्ये चेतन आहे; एकटा असून अनेकांच्या कामना पूर्ण करतो. सांख्य आणि योगाने जाणल्या जाणाऱ्या त्या कारणरूप देवाला जाणून माणूस सर्व बंधनांतून मुक्त होतो.
Śvetāśvatara 6.14
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ ६.१४ ॥
तेथे सूर्य प्रकाशत नाही, चंद्र आणि तारेही नाहीत; या विजाही चमकत नाहीत, मग हा अग्नी कसा? तोच प्रकाशत असताना सर्व त्याच्या पाठोपाठ प्रकाशते; त्याच्या प्रकाशाने हे सर्व विलसते.
Śvetāśvatara 6.15
एको हंसः भुवनस्यास्य मध्ये स एवाग्निः सलिले संनिविष्टः ।
तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ ६.१५ ॥
या जगाच्या मध्यभागी एकच हंस आहे; तोच अग्नी, पाण्यात प्रविष्ट होऊन स्थित आहे. त्याला जाणूनच माणूस मृत्यूच्या पलीकडे जातो; गमनाचा दुसरा मार्ग नाही.
Śvetāśvatara 6.16
स विश्वकृद् विश्वविदात्मयोनिर्ज्ञः कालकालो गुणी सर्वविद्यः ।
प्रधानक्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः संसारमोक्षस्थितिबन्धहेतुः ॥ ६.१६ ॥
तोच सर्वांचा निर्माता, सर्वज्ञ; स्वतःपासून उत्पन्न, ज्ञानस्वरूप, कालाचाही काल, गुणयुक्त, सर्वविद्यासंपन्न. तो प्रधान व क्षेत्रज्ञांचा स्वामी, गुणांचा ईश; संसार, मोक्ष, स्थिती व बंधनाचा हेतू.
Śvetāśvatara 6.17
स तन्मयो ह्यमृत ईशसंस्थो ज्ञः सर्वगो भुवनस्यास्य गोप्ता ।
य ईशेऽस्य जगतो नित्यमेव नान्यो हेतुर्विद्यत ईशनाय ॥ ६.१७ ॥
तो त्यानेच परिपूर्ण, अमृत, ईशात स्थित, ज्ञानस्वरूप, सर्वव्यापी; या जगाचा रक्षक आहे. जो नित्य या जगताचे शासन करतो; त्याच्या शासनाला दुसरा हेतू नाही.
Śvetāśvatara 6.18
यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो वै वेदांश्च प्रहिणोति तस्मै ।
तं ह देवमात्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर्वै शरणमहं प्रपद्ये ॥ ६.१८ ॥
जो प्रथम ब्रह्मदेवाची निर्मिती करतो, आणि त्याच्याकडे वेद पाठवतो, आत्मबुद्धीला प्रकाशित करणाऱ्या त्या देवाला मुमुक्षू असा मी शरण जातो.
Śvetāśvatara 6.19
निष्कलं निष्क्रियंशान्तं निरवद्यं निरञ्जनम् ।
अमृतस्य परंसेतुं दग्धेन्दनमिवानलम् ॥ ६.१९ ॥
तो निष्कल, निष्क्रिय, शांत, निर्दोष आणि निरंजन आहे; तो अमृताचा परम सेतू आहे, इंधन जळून शांत झालेल्या अग्नीसारखा.
Śvetāśvatara 6.20
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यन्ति मानवाः ।
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ॥ ६.२० ॥
जेव्हा मानव आकाशाला चामड्यासारखे गुंडाळतील, तेव्हाही देवाला न जाणता दुःखाचा अंत होणार नाही.
Śvetāśvatara 6.21
तपःप्रभावाद् देवप्रसादाच्च ब्रह्म ह श्वेताश्वतरोऽथ विद्वान् ।
अत्याश्रमिभ्यः परमं पवित्रं प्रोवाच सम्यगृषिसङ्घजुष्टम् ॥ ६.२१ ॥
तपाच्या प्रभावाने आणि देवाच्या कृपेने विद्वान श्वेताश्वतराने ब्रह्म जाणून, आश्रमांच्या पलीकडील लोकांना, ऋषिसमूहाने सेविलेले हे परम पवित्र तत्त्व सम्यक् प्रकारे सांगितले.
Śvetāśvatara 6.22
वेदान्ते परमं गुह्यं पुराकल्पे प्रचोदितम् ।
नाप्रशान्ताय दातव्यं नापुत्रायाशिष्याय वा पुनः ॥ ६.२२ ॥
वेदान्तात हे परम गुह्य पुरातन काळी सांगितले गेले; जो शांत नाही, पुत्रहीन किंवा शिष्य नाही अशांना हे पुन्हा देऊ नये.
Śvetāśvatara 6.23
यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ ।
तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ ६.२३ ॥
ज्याची देवावर परम भक्ती आहे, आणि जशी देवावर तशीच गुरूवरही आहे, त्या महात्म्याला हे सांगितलेले अर्थ प्रकाशित होतात.